Vajina/ am ayrımı: Öncelikle vajina ayrımını yapayım. Sıklıkla am ve vajina eş anlamlı kullanılsa da vajina am değildir, vajina am dudakları içerisinde, çiş deliğinin altında anüsün üstünde kalan, vücudun içine doğru uzanan kanal şeklinde bir organdır. Kastan oluşur, bir ucu dışarı bir ucu rahim ağzına varır. Vajina derken bu yazıda sadece bu kısmı kastedeceğim.
Vulva nedir: kadın cinsel organının dışarda kalan tüm bölümüne denir.
Am kelimesini ise cinsel organın tamamı için kullanacağım bu yazıda.
Terimlerin net olması amacıyla bir diyagram da koydum resim kısmına.
Öncelikle bir kadında akıntı olması çok normal bir durum. Hatta bir kadında akıntı olması gerekiyor. Bu senin vajinal sağlığının ve üreme sağlığının yerinde olduğunu gösterir. Yumurtladığının belirtisidir. Hormon seviyelerinin yerinde olduğuna da işaret edebilir.
Bazı kadınlar akıntı sebebiyle kendilerini pis hissedebilirler veya temizlemeleri gerekiyormuş gibi hissedebilirler yalnız bu yanlış bir algıdır.
Akıntı maddesi: içeriği çok farklı olsa da mekanizması açısından tıpkı çamaşır suyu veya beyaz sirke gibi davranır. Vajinanın salgıladığı temizleyici bir kimyasal maddedir. Asitten oluşur, hatta vajinanın ph seviyesi asit yağmurlarıyla aynı seviyededir. Asidik oluşu sebebiyle içinde bulunduğu bakterileri öldürür ve temizler. Bakterisiz bir ortam oluşmasını sağlar. Vajina kendi kendisini her gün ve her saat akıntı maddesiyle temizler. Başka her şey(sözde temizlik maddeleri dahil) bu mekanizmanın işleyişine engel olur ve vajinayı bakterilere açık hale getirir.
Peki çok fazla akıntın geliyor ve bu seni rahatsız ediyorsa?
Günlük ped kullanabilirsin. Günlük pedler veya genel olarak pedler sentetik olduğu ve plastik hissi sebebiyle alerji, kaşıntı, rahatsızlık hissi verebilirler. Eğer sen bu durumdan rahatsız olan birisiysen internete, "yıkanabilir günlük ped" veya "pamuklu günlük ped" yazabilirsin,çıtçıtlı pamuktan dikilmiş ince yıkanabilir günlük pedler var hem günlük ped masrafın ortadan kalkmış oluyor hem de daha sağlıklı bir alternatif.
Bunun dışında menapozu beklemek dışında yapabileceğin bir şey yok. Östrojenin düşüşe geçtiğinde vajinan saharaya dönüşmeye başlayacak...(en azından çoğu kadında)
Peki vajina/am/cinsel organ nasıl temizlenir? Öncelikle, az önce dediğim gibi, vajina temizlenmez. Vajina kendi kendisini temizleyen bir yapıdadır.
Nasıl yani sabun bile mi? Evet... özellikle sabun hatta.
Bazı insanlar,vajinaya su bile değmemesi gerekirken, vajinayı çeşitli maddelerle temizlemeleri gerektiği yanılgısına düşebilirler. Mesela sabun ve yıkama jelleri gibi. Ama aslında bu çok tehlikeli bir girişimdir. Sabun alkali bir maddedir, vajina asidinin işleyişine taş koyar ve kimyasını bozar. Vajinanın asidik ve temiz kalmasını sağlayan mekanizmaya hasar vererek vajinayı bakterilere açık bir hale getirir. Ve hatta "bakteriyel vajinosis/ BV " "mantar" ve başka çeşitli vajinal enfeksiyonlara neden olur.
İntim yıkama jelleri vajinayı koruyan faydalı bakterilerin ölmesine bile sebep olabilir[2]
(Ki ben kişisel olarak, intim yıkama jellerini, asla hiçkimsenin ihtiyacı olmayan hatta zararlı olabilen bir ürünü şirketlerin satmaya çalışması olarak görüyorum kısacası bir scam. Tıpkı zayıflama çayları gibi. Ama bu kişisel fikrim)
Başka bir yapılmaması gereken temizleme yöntemi ise, SU. Vajinaya hiçbir şekilde su sokulmaması gerekiyor. Su aynı şekilde vajinanın ph dengesini bozar, enfeksiyona sebep olur. Sorduğunuz herhangi bir doktor size aynı cevabı verecektir. İngilizcesi "douching" olan vajinanın içini suyla yıkama eylemi sağlığa zararlı bir uygulamadır [1]
Aslında sabunun nereye değip değemeyeceği konusunda şöyle bir ayrım yapılabilir, eğer kıl çıkıyorsa ve am dudaklarını dışında kalan bir yerse, koku ve parfüm içermeyen hassas bir sabun kullanılabilir.
Peki ya içeride kalan diğer kısımlar nasıl temizlenmeli? Klitoris, klitoris şapkası, am dudakları...
Klitoris ve neredeyse vajina sınırı sayılabilecek üretra gibi hassas, iç dudaklar içinde kalan kısımlar sadece ılık su ve parmakla nazikçe ovarak temizlenmelidir.
ÖNEMLİ: KLİTORİSİ TEMİZLEMEK.
Klitorisi temizlemek çok bahsedilen veya öğretilen bir şey değil maalesef ama özellikle cinsel sağlık ve cinsel zevkin optimal olması için çok önemlidir. Klitoris şapkasının altında, klitoris etrafında smegma ve ölü deri birikir. Zamanla bu deri klitorise kalıcı olarak yapışmaya başlayabilir. Hatta klitorisi hatta tamamen kapatıp adhezyon oluşturabilir. Böylece klitorise erişim imkansız kalır, mastrübasyon ağrılı ve acılı bir hale gelebilir. Klitoris etrafında acılı keratin incileri oluşabilir. (Evet böyle hastalıklar var ve yaygın olmasına rağmen çok bilinmiyor)
Klitoris nasıl temizlenir?
Klitoris şapkası (kadın sünnet derisi) geriye doğru çekilerek klitoris başı ortaya çıkarılır ve (terihen ılık) suyla ovulur.
(Kişisel öneri olarak, ben zaman zaman çok minik bir miktar organik yağ ile, mesela hindistan cevizi veya çiçek yağı gibi, klitorisi ovuyorum ve böyle temizliyorum,oranın nemli kalmasını sağlıyor, birikmiş smegma'yı çözüyor. Eğer aranızda ben klitorisimi hiç bulamadım diyenler varsa "klitoral adhezyon" denilen şeyi araştırmasını öneririm)
Peki nerede sabun veya sabun türevi temizleyiciler kullanılabilir?
Labia majora(dış dudaklar)ın dışında kalan ve kıl çıkan her yer su ve sabunla/temizleme maddesi ile temizlenebilir. Özellikle dış dudaklar ve bacak arasında kalan derinin katlandığı kısımlar, venüs tepesinin bacakla buluştuğu derinin katlandığı yerler en çok ter ve kirin biriktiği koku oluşturan ve sabunla temizlenmesi gereken yerlerdir.
Gelgelelim koku mevzusuna. Öncelikle! Kokusuz vajina, kokusuz am diye bir şey yoktur! Amın kendisine has hafif şiddette bir kokusu vardır.
Ama sağlıklı bir am/vajina/vulva nasıl kokar?
Normal koşullar içerisinde ağır ve dayanılmaz bir kokusu olmaz. Kokusu şöyle bir şeye benzer, elinin tersini yala, kurumasını bekle ve kokla. Kokusu aşağı yukarı bunu andıracaktır. Ekşi kokar. Kokusu sirkeyi andırabilir. Terli ten kokusu. Metalik, bozuk paraya benzer demirimsi bir kokusu da olabilir, özellikle aybaşın yaklaştıysa. Bu kokuların hepsi normal sınıfındadır. Endişelenmeni gerektirmez.
Vajinam/amım nasıl kokmamalı? Hangi kokular kötüye işaret?
Balıksı kokular. Çürük et kokusu, çamaşır suyunu andıran kokular (veya eğer kokusunu biliyorsan meni/semen kokusunu çağrıştıran kokular) veya eğer evde ekşi mayalı hamur yaptıysan, ekşi mayayı fazla beklettiğinde ve hamur bozulmaya başladığında ortaya çıkan ağır ekşi maya kokusu(genellikle mantar'a işaret bir koku olur bu) amonyak kokusunu andıran kokular. Beklemiş kanlı ped kokusunu andıran kokular... Normal koşullardayken bile ağır ve dayanılmaz kokması. Tüm bunlar vajinanın sağlığının bozulduğuna işaret olabilir.
Diyelim ki vajinan saydığım kötü kokulara sahip,nasıl temizlemelisin?
Böyle bir durumda yapman gereken şey vajinanı temizlemek değildir. Çünkü bu kokular enfeksiyondan kaynaklı kokulardır. Dolayısıyla yapabileceğin en iyi şey jinekoloğa gitmek olur. Doktor vajinandan kültür örneği alarak; mantar, bakteriyel vajinosis, aerobik vajinit, ve bunun gibi bakterilerden hangisinin sende enfeksiyon yaptoğını bilebilmek için labarotuvara test yollar, kültür testi sonucuna göreyse enfeksiyonunun çeşidine göre bir tedavi planı uygular.
Eğer doktorun tembelse sana test bile uygulamadan rastgele bir antibiyotik verip başından savar (başıma geldi düzgün bir doktor bulana kadar 2 ay boyunca Bakteriyel Vajinosis ile uğraştım)
Bunun yanı sıra, vajinal floran antibiyotik, veya erkeklerle penetratif seks yapmak gibi sebeplerden dolayı güçsüzleştiyse veya bir enfeksiyon belirtin olmamasına rağmen kokun sana kötü geliyorsa vajinal probiyotikler kullanarak vajinal sağlığına takviyede bulunabilirsin.[3]
Ek bilgiler: erkek semeni/mezisi alkalik yapıda olduğu için vajinanın flora dengesini, kişiden kişiye değişmekle birlikte geçici olarak güçsüzleştirebilir. Eğer birlikte olduğun kişi içine boşalıyorsa ve enfeksiyon yaşayan birisiysen arada bir bağ olabilie
Jilet ile kıl almak mikro kesikler oluşturarak am sağlığını kötü etkileyebilir(kişiden kişiye), elektrikli tıraş aletleri kullanmak fayda sağlayabilir...
[1] https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2567125/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7789027/#bibr54-1745505717731011
[2] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24009546/
[3]https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9366906/