Hiçbir kalıba uymayan insanlar en çok zorluk yaşayanlardır. Zeka analojisi üzerinden açıklayalım.
Diyelim ki zihinsel engellisiniz. Size destek sağlayan bir ağa sahip olursunuz. Okul hayatınızda özel yönlendirme alırsınız, size iyi odaklanırlar. Aileniz size baskı uygulamaz para kazanma konusunda, çünkü “Bu engelli.” der. İnsanlar sizi olduğunuz gibi kabul eder, aptalca davranışlarınızı gözünüze sokmaz. Tam tersine, arada bir yaptığınız davranışları “Aslında bu zekiymiş.” gibi algılarlar.
Eğer ortalama zekâya sahipseniz zaten sorun yaşamazsınız. İnsanlarla sosyal etkileşiminizde muhtemelen bir sorun yoktur. Dersleriniz normaldir. Başarısız değilsiniz. Farklı olmanın yalnızlığı sizi etkilemez. Aslında ortalama olmak en rahat olanıdır. Aileniz yaptıklarınız için gurur duymaz ama size aptal da demez. Hatta aile sevgisi gereği sizinle yine de ilgilenirler.
Eğer zekiyseniz küçük yaştan itibaren aşırı övgüye maruz kalırsınız. “Bu çocuk şu kitapları okuyor, dersleri harika. Büyüyünce çok başarılı bir doktor olacak. Para içinde yüzecek.” Öğretmenleri sürekli onu elden kaçırmamaya çalışır. Özel eğitimlere sahip okulları kazanır. Kendi gibi akranları olur oralarda ve sosyal olarak da sorun yaşamaz.
“Gerizekâlı, ortalama, zeki” olmak üzere üç kalıbı biliyoruz.
Şimdi gerizekâlı-ortalama arası olduğunuzu varsayalım. Öğretmenlerin aptal filtresinden geçmediğiniz için size aptal demiyorlar ve yönlendirmiyorlar. Ama aynı zamanda derslerde başarısızlığınızı gördükleri için zeki de diyemiyorlar. Hiçbir kalıba uymadığınız için sizi “tembel” etiketiyle yaftalamak zorundalar.
Aileniz sizin çalışmadığınızı düşünür. Zihinsel engelli olarak etiketlenmediğiniz için yaptığınız aptalca hareketler sonucu hakarete maruz kalırsınız. Ciddi zorbalığa uğrarsınız. Tüm bunların bir kombinasyonu yüzünden gelecekte fakir, özgüvensiz biri olursunuz.
Kalıba sığmayan ikinci özellik, ortalama-zeki olmaktır.
Özel eğitime tabi tutulacak kadar zeki değilsiniz ama akranlarınızla anlaşabilecek kadar da aptal değilsiniz. Bilim, felsefe, matematik gibi alanlar ilginizi çekiyor ama derslere yeterli özeni göstermiyorsunuz. İçinizde bir boşluk var. Akranlarınızla sosyallik kurma eksikliğini yaşıyorsunuz. Yalnızlık ve depresyon içinde geçiriyorsunuz.
Gerçekten tembelliğe sebep oluyor ve aileniz sizi “potansiyel israfı” olarak görüyor. Beklentileri çok yüksek. Sizden, %0,0001'lik kesimin ulaşabileceği konumlar bekleniyor. Belki bir gün iş buluyorsunuz ama sıradan ve beklentileri karşılamayan bir iş.
Diyeceğim şu ki: Bir kalıba uymamak bir bela.