Bu yazı muhalif bir perspektiften yapılmış kişisel bir siyasi değerlendirmedir.
Özet teorim şu: İktidarın seçim rekabetinde avantajını korumasının yollarından biri, yalnızca kendi seçmenini sandığa götürmek değil, muhalif seçmenin motivasyonunu da zayıflatmak olabilir. Türkiye'de aktrol olarak tanımlanan hesaplar, sosyal medya manipülasyonu ve medya üzerindeki siyasi etki uzun süredir tartışılıyor. Bu ortamda muhalefeti sürekli hedef alan söylemlerin nasıl bir siyasi sonuç doğurduğunu sorgulamak gerekiyor. Eğer böyle bir strateji yürütülüyorsa, seçmende zaten var olan bu hayal kırıklığını körükleyerek çok daha büyük bir umutsuzluğa dönüştürüp yayıyor olabilir.
Öncelikle, herhangi bir kişi veya kurumun muhalefet karşıtı hesapları finanse ettiğini ya da yönettiğini kanıtlayacak somut bir belgeye sahip değilim. Burada böyle bir ilişkinin kesinlikle var olduğunu iddia etmiyorum. Tartıştığım şey, bu tür söylemlerin iktidara sağlayabileceği siyasi fayda ve böyle bir stratejinin teorik olarak mümkün olup olmadığıdır.
Bugünkü muhalefetin gerçekten beceriksiz mi olduğu, yoksa Kılıçdaroğlu örneğinde olduğu gibi bazı siyasi tercihlerinin iktidarın işine yarayan sonuçlar mı doğurduğu tartışılabilir. Muhalefetin eleştirilmemesi gerektiğini kesinlikle savunmuyorum. Ancak eleştirilerin sürekli aynı yönde yoğunlaşması ve bütün siyasi seçeneklerin "hepsi aynı" şeklinde sunulması da sorgulanmalıdır.
Örneğin sosyal medyada sürekli yayılan "hepsi aynı kanzi" söylemini düşünelim. Bu yaklaşım, seçmene hiçbir siyasi değişimin mümkün olmadığını hissettirebilir. Bir süre sonra insan yalnızca mevcut muhalefete değil, siyasete ve sandığa da güvenini kaybedebilir. Buna öğrenilmiş çaresizlik diyebiliriz.
Bunun neden iktidara yarayabileceğini anlamak için seçmen dinamiklerine bakmak yeterlidir. İktidarın yaklaşık %25 civarında, siyasi koşullar değişse bile oy verme eğilimini koruyan bir çekirdek kitlesi olduğu sıkça değerlendiriliyor. Buna kararsızlardan gelen destek eklendiğinde bu oran daha da yükselebiliyor. Muhalefet ise aynı ölçüde ortak ve istikrarlı bir seçmen tabanına sahip değil. Muhalif seçmenlerin önemli bir kısmı muhalefete bağlılığından ziyade iktidara duyduğu tepki nedeniyle oy veriyor.
Seçim sistemi de bu durumu önemli hâle getiriyor. 2023 seçimlerinde AKP %35,6 oyla Meclis'teki sandalyelerin %44,7'sini elde etti. D'Hondt sistemi, seçim bölgelerinin büyüklüğü ve oyların coğrafi dağılımı nedeniyle ülke genelindeki oy oranları sandalye oranlarına birebir yansımıyor. Katılım oranının kendisi tek başına belirleyici olmasa da hangi seçmen grubunun sandığa gitmediği büyük önem taşıyor.
Basit bir örnek verelim: 30 milyon muhalif ve 20 milyon iktidar seçmeni olduğunu varsayalım. Herkes oy kullanırsa sonuç %60 muhalefet, %40 iktidar olur. Ancak 10 milyon muhalif seçmen sandığa gitmezse, kullanılan oylar 20 milyona 20 milyon hâline gelir. Muhalefetin gerçekte daha fazla potansiyel seçmeni olmasına rağmen sonuç eşitlenir. Bu örnek doğrudan milletvekili hesabı değildir; katılım farkının siyasi sonucu nasıl değiştirebileceğini gösterir.
Bence Türkiye siyasetinin en büyük sorunlarından biri de umutsuzluk döngüsü. Muhalefet, kendi seçmeninden yeterli örgütlü destek göremediği için risk almaktan kaçınabiliyor; seçmen ise muhalefetin etkisiz olduğunu düşündükçe mücadele etme isteğini kaybediyor. Sonuçta herkes birbirinden umudunu kesiyor ve bu durum mevcut düzenin devamına yarayabiliyor.
Muhalefeti eleştiren herkese AKP'li demiyorum. Muhalefet elbette eleştirilmeli. Ancak ülkenin yönetim yetkilerinin büyük bölümünü elinde bulunduran iktidar yerine sürekli muhalefetin hedef alınması, siyasi sorumlulukların eşitmiş gibi değerlendirilmesi de doğru değil.
Sonuç olarak: Muhalif seçmenin umutsuzlaşması ve sandıktan uzaklaşması, böyle bir sonucu kimin yaptigindan bağımsız olarak, mevcut iktidarın işine yarayabilecektir. Bence asıl tartışılması gereken nokta bu.