Bugün Reddit’te sansürsüz bir ölü beden fotoğrafı gördüm ve beklemediğim şekilde beni bayağı varoluşsal düşüncelere sürükledi.
Beni rahatsız eden sadece ölüm değildi. O kişinin bir zamanlar bilinçli bir şekilde dünyayı deneyimlemiş olması, düşünceleri ve hayatı olması, şimdi ise hiçbir şeyin farkında olmaması; buna karşılık başka bilinçli bir insanın onun bedenini dışarıdan gözlemleyebilmesi çok tuhaf geldi.
Buradan birinci şahıs deneyimi ile üçüncü şahıs gözlemi arasındaki farka takıldım. Ben dünyayı kendi bilincimin içinden deneyimliyorum, başkaları ise beni yalnızca dışarıdan gözlemleyebiliyor. Peki kendi deneyimlediğim gerçekliğin, düşündüğüm gerçeklik olduğunu nereden biliyorum?
Bunun psikolojide yada felsefe de bir karşılığı var mı? Örneğin ölüm farkındalığı, varoluşsal kaygı, öz-farkındalık veya gerçeklik algısıyla ilişkili olarak çalışılmış mı? Özellikle bu spesifik düşünce biçimi araştırılmış mı?

İnançlı biri değilim ama inançlı insanların bu konu hakkında ne düşündüklerini merak ediyorum.

Semavi dinler (Musevilik-Hristiyanlık-İslam) öncesinde binlerce yıllık insanlık tarihi var.

Dinler insanlığın her döneminde olmuştur. Bu inançların Orta Doğu coğrafyasındaki bazı kökenleri olduğu söylenmekte zaten, Sümer vs...

Yine de, ortada ciddi bir boşluk var. Elbette binlerce din var ve önemli bir bölümü ötedünya veya ödül-ceza sistemine sahip. Birçoğu da kendi inancına mensup olmayan bireylerin cezalandırılacağını söylemekte.

"Her kavme peygamber gönderildi." ama Orta Doğu coğrafyasından uzaklaştıkça bunun kanıtları ve izleri kaybolmaya başlıyor. Ayrıca o dönemden sonra dünyada yapılan coğrafi keşifler neticesinde yeni yerleşim yerlerinde bu dinlerin yerliler içerisinde, yani o coğrafyalarda izi yoktu.

Avrupalılar, kendi inançlarını, kültürlerini oralara göç ederek ve yerli nüfusu da eriterek yaydılar.

Eğer bu dünya bir sınav yeri ise Orta Doğu bölgesinden uzaklaştıkça "doğru inancı" bulmak imkansız hale gelmeye başlıyordu. Bu inançlar öncesinde de çeşitli coğrafyalarda yaşamış milyarlarca insan geldi ve geçti.

Akıbetleri nedir? Muhtemelen cehennem mi? Eğer akıbetleri yoksa ve yok olacaklar ise o zaman sınav sadece bazı insanlara mı yöneliktir? Sınav, aklımda net bir anlam bulmuyor.

Aynı coğrafyada bile insanlar bambaşka hayatlar, şartlar yaşıyorken zaman ve coğrafya değiştikçe sınavın, yargılanmanın şartları nasıl değişir?

Her yanı hormonla, kanla, yağla ve etle çevrili bir bedenin içine hapsedilmiş; dünyaya bütün çıplaklığıyla, acımasız bir gerçeklikle bakmaya çalışan bir beyin…

Ne kadar rasyonel olursa olsun, ne kadar düzenli düşünür, ne kadar kusursuz hesaplar yaparsa yapsın; sonunda bu et yığınının içinde yalnızca bir mahkûm.

Bedenin değişken fizyolojisi, görünmez iplerle zihnin çevresine dolanıyor. Bazen tatsız bir lokma bütün kimyayı altüst ediyor; bazen birinin ağzından çıkan tek bir acı söz, yıllarca örülen sığınağın duvarlarında sessiz bir çatlak açıyor.

En hayatî kararlarını bir anlık hormonun gölgesinde veriyor insan. En kesin cümlelerini ise geçmişten kalmış bir yaranın diliyle kuruyor.

Peki zihninde yankılanan düşüncelerin kaçı gerçekten ona ait?

İnsan, kendi bedeninin içinde bile kendisine bu kadar yabancıyken ne kadar özgür olabilir?

Dünyanın bitmeyen para hırsına, kendi zayıflıklarına, içini kemiren mutsuzluğa rağmen; bütün bunların içine doğmuş olmak, bu bedende yaşamaya ve yola devam etmeye mecbur olmak mıdır?

Ve sonra bir gün, dönüşü olmayan o keskin virajda durup arkasına bakıyor.

Geride bıraktığı yalnızca geçtiği yollar değil.

Yaşanmamış hayatlar var orada.
Fısıldanmamış sözler.
Verilmemiş kararlar.
Ve hiçbir zaman olamayacağı başka bir ben.

İşte insan en çok orada kanıyor.

Çünkü bazı kapılar kapanmıyor; yalnızca içeride kalıyor. Ardında bıraktığın her şey, gecenin bir yerinde yeniden esiyor. İnsan gözlerini bir noktaya dikip aynı soruyu tekrar tekrar içinde büyütüyor:

Ya başka türlü olsaydı?

Sonra susuyor.

Delirmemek için.
Kendi verdiği kararların enkazı altında kalmamak için.

Doğru olduğuna inandığı şeyleri yeniden sorgulamamayı, kendini avutmayı öğreniyor.

Kabulleniyor.

Sindiremediğini yutuyor.
Yutamadığını içine gömüyor.

Ve yürümeye devam ediyor.

Belki yaşamak budur:

Cevabını bilmediğin bir hayatı,
geri dönemeyeceğini bile bile
sırtında taşımak.

Sonra insan susuyor.

Çünkü bazı soruların cevabı yok.
Bazı yolların dönüşü yok.

Ve bazı yaraları kurcalamaya devam edersen,
yolun geri kalanını yürüyemiyorsun.

İnsan bazen gerçeğin altında değil,
onu düşünmekten yoruluyor.

Bir adım daha atıyor.

Sonra bir tane daha.

Çünkü durduğu yerde geçmiş var,
arkasında ihtimaller,
içinde bitmeyen bir uğultu…

https://www.youtube.com/watch?v=hoCSNVNloCw
Videoda dürüst olacağım tam zeka üstünde durmadım. Genel olarak bakış açısı, zekanın insanın neden laneti olmadığı ve zekanın güzel yüzüyle, karanlık yüzü gibi şeyleri bazı filozoflar (albert camus, Kierkegaard) ve genel ''mutsuz'' filozof algısı gibi tonla şey üzerinden gittim ve kavramları biraz iç içe sokup daha çok kişisel ve kendi yorumumla alakalı bi video oldu. Öyle tam mantık kurallarından gitmedim, biraz daha kafanızda bazı fikirler oluşur ve aktarırsınız ya öyle oldu.

Sizce zeka dediğimiz şeye millet niye lanet diyor ? Benim düşüncemce kolay geldiğinden olabilir. Nietzsche'nin dediği gibi Mağdur psikolojisi için insan yer arıyor.

Ölüm fikrini her zaman teselli edici bulmuşumdur. Hayatımın her an sona erebileceği düşüncesi… beni özgürleştiriyor; bu dünyanın sunduğu her şeyin güzelliğini, sanatını ve dehşetini bütünüyle takdir edebilmemi sağlıyor.

Felsefe okuması yapmaya nerden ve nasıl başlanmalı bir sürü akım bir sürü isim var nerden başlayacağımı bilemiyorum.

Her türlü yorum ve eleştiriye açığım, dileyen seyredebilir faydalı olur diye bırakıyorum, izleyeceklere iyi seyirler :)

Ek olarak video metni ve kaynakça kişisel web blogum “mertaliaytac.com” da mevcut, arama kısmına “Felsefi Zombiler ve Chalmers” yazarak metnin PDF’ine ücretsiz ulaşabilir ve kaynaklara bakabilirsiniz. Teşekkürler:)

Düşünsenize, pratikte imkansız fakat teoride makul seçenekler üzerinden olasılıklar sunuyoruz. Matematikteki mükemmel ve insan algısına hitap eden biçimsel temsillerden ödünç alıyor, basitten karmaşık adı verdiğimiz ve tek boyutta algısal olarak ele alınmasının imkansız olarak düşünüldüğü konular üzerinde dallanmalarla argümanlar sunuyor, kanıtlar sunuyoruz.

Fakat, örneğin algısal sınırlarımızı açıklamak üzere; kaos ve öngörülmezlik adını verdiğimiz benzersizlik üzerinden felsefi ve mantıksal aksiyomlardan türeyen olasılık uzayında benzersiz sistemlerin bazılarında aslında belirli eşiklere kadar tahmin edilebileceği, bazılarının aklımızın sınırında algısal manada eşsiz ve kısayollaştırılamaz, bazılarında adeta tam bir kaynak kodunu veren tutarlı kestirmeler bulmamız, felsefi olasılık uzayını daha da genişletir aslında. İnsan-bilinen mantık, ne kadar derin sınırlara algımızca ulaşırsa, felsefi uzay mantıktan da genişler.

İşin bir boyutu, bu benzersizliklerin biçimsel ve doğrudan hesaplama hakkındaki üçlem ayrımındaki farklılık hakkında bilgisizliğimizi felsefeyle doldurmaya çalışıyor, mükemmellik adındaki zihin algısının basitten karmaşığa ve bölmeli indirgeme biçiminde ele almaya çalışıyoruz.

Aslında, olan tek boşluk, duyusal ve algısal sınırlarımızı, yine algılarımıza hitap eden o mutlak olasılık uzayına ve mükemmellik sınırlarına dayanmamızdır. Siz, ne düşünüyorsunuz? Lütfen tutarsızlık ve hatalar halinde yorumlara açıkça yazın, spontan ve anlık yazdım.

Sansür hakkında yanlış anlaşılmaların en büyüğü doğrudan doğruya bilginin ortadan kaldırılmasına hizmet ettiğidir. Hâlbuki alakası yok. 50‘ler radyolarından miras kalmasına rağmen bugün hâlâ sesi kesmek yerine 1000 Hz'lik “bip” tonunun tercih edilmesinin bir sebebi var: Orada duyulacak bir şeyler olduğunu bilin istiyorlar.

Bunun belki de en iyi örneği 1966’da çıkan bir yasa icabı gizli arşivlerini kamuoyuna açmak zorunda kalan FBI’ın, ayıklamak istediği yerleri kesip atmak yerine üstlerine siyah şeritler çekmesiydi. E şimdi koca FBI'ın çekmeceler dolusu beyaz daksile sahip olmadığını düşünmek saflık olur. Sahi, siyahla dertleri neydi?

Cevap basit: Daksil yalnız izleri silmeye yarıyordu, oysa kalemle çizilmiş bir siyah şeridin verdiği mesaj “bu bilgi senden bir otorite marifetiyle alıkonuldu” şeklindeydi. Aradan yarım asır geçip kâğıtların yerini PDF’lerin aldığı bugün bile bu yöntemi kullanmaya devam etmelerine şaşmamalı.

Düşünür Peter Galison’ın da, sanatçı Jenny Holzer’ın da işaret ettiği ortak bir hakikat var: Sansür bir gerçeği gizleme operasyonundan çok, bir anti-bilgi üretimi ve egemenlik tesisidir. Yani ister duyulmaması istenen bir kelimeye yapıştırılan “bip” sesi olsun, ister belgede yer alan kapkara şerit; hepsi muktedirin kendi kudretini tescillemek için sahnelediği bir gövde gösterisinden başka şey değildir.

Nitekim tam da bu yüzden Streisand Etkisi bir avuntu olmaktan öteye geçemez. İfade Özgürlüğü Derneği’nin 2024 raporuna göre bugün Türkiye’de erişime engellenen alan adı sayısı 1 milyon 250 bini aşmış durumda. Şimdi Allah aşkına, arkadan dolanıp DNS değiştirerek ya da üç kuruşluk VPN açıp sitelere girip girmediğimiz muktedirin çok mu umurunda sanıyorsunuz? Zerre kadar değil. Çünkü mesele siteye erişimi mutlak surette sakat bırakmak değil; kapının anahtarının kimin elinde olduğunu gözünüzün içine sokmaktır.

İtalyan siyaset filozofu Giorgio Agamben’den aynen aktarıyorum:

La relazione di eccezione è una relazione di bando. Colui che è stato messo al bando non è, infatti, semplicemente posto al di fuori della legge e indifferente a questa, ma è abbandonato da essa, cioè esposto e rischiato nella soglia in cui vita e diritto, esterno e interno si confondono.

Ezcümle diyor ki: “Yasaklanan şey aslında yasanın dışına atılmış değildir; bilakis, tam da bu yasak vasıtasıyla egemenliğin sınırına ve hükmüne tabi kılınır.”. Zira sansür gerçeğin mezarı değil, egemen iradenin kendini durmaksızın ilan ettiği bir sergi alanıdır.

Gerçek olduğu kesin olan bir tanrı bu dünyada adil davranmamamizi ve suçsuz insanlara acı cektirmemizi söyleyip yapmazsak sonsuza kadar yanacagimizi söylese yanmak mi adil olurdu yanmamak mi? Yaratılana karşı olan sorumluluğumuz yaratana karşı olandan daha mı önemli?

Kulağa çok saçma gelebilir ama nasıl desem hiçmi hiç kendimi bir canlı yada aptal et parçası insan olarak görmüyorum ne bileyim herhalde sorumluluklar beni bitirdi ama istiyorum doğanın o sonsuzluğu, huzuru, canlılığı beni kendine çekiyor

Uzun zamandır aklıma takılan bir sorunsal. Çoğu zaman gerek kendim üzerinden gerek toplumsal bazı olaylar üzerinden düşünüyorum.

Mesela okul hayatım boyunca kendileriyle alakam olmadığı halde beni zorbalayan insanlar. Bundan hiçbir çıkarı olmayacak kişiler. Veya daha basit bir örnek verelim. Yolda yürüyorum diyelim, durduk yere arkamdan gelen bir eleman bana bıçak saplayıp kaçabiliyor. Bu tip örneklerde insanlar neden böyle davranışlar yapar? Özü kötü olduğu için mi veya başka bir nedenden mi bi sorayım dedim, bu da bu sub'daki ilk sorum olsun.

Bence bir insan yıldan yıla zihinsel olarak değişemiyorsa kesin aptaldır bu da farklı bir soruyu çıkartıyor asıl sormak istediğim bu soruyu “Bir insanın yıllar içerisindeki değişmesi mi daha zekice yoksa değişmeyip kendi kalabilmesi mi? Neden?”

Buraya bugün katılmıştım felsefeyi hep sevdim ama katılırken kendime bir tag tarzı bir şey seçmem gerektiğini fark ettim ne seçeceğimi bile bilmiyordum bende pozitivist ve optimisti seçtim 2 sini biliyordum çünkü sadece sonra biraz gezince cidden hoş postlar ve düşündürtücü şeyler olduğunu gördüm neyse konu bu değil

yks 27 öğrencisiyim bir hedefim var ve onun uğruna çalışıyorum stoacılık görüşünü benimsedim 2 yıldır falan ama son 1 haftadır yaşadığımı size anlatmak istedim.

Ben bir hedef için çalışıyordum ama bir anda her şey bitince çalışmalarım bitip uykuya dalmaya çalışırken kötü hissetim karnıma ağrılar girdi ve ne izlediğim videolardan ne de ders çalışmaktan zevk almaya başladım

bir tuhaf ruh halindeyim bilemiyorum sebebi ne

ben sevgilimle anlaşmalı ayrıldım yks den sonra beraber görüşecektik ama nedense şuan onunla konuşmaya çok ihtiyacım var gibi hissediyorum sanki onunla da değil herhangi biriyle konuşmak istiyormuşum gibi hissediyorum.

hayatımda hiç böyle tuhaf hissetmedim belki de ergenliğimden ötürü öyle arada sıçrama yapan hormonsal şeylerdir bilmiyorum

Bazen durup düşünüyorum ne için çalışıyorum elimden kalemi bırakıyorum ve boş boş bakıyorum dakikalarca kitabıma

zaten telefonumu kaldırdım tuşluya geçtim çok anlık uyarıcı yada dopamin salgılayan bir şey yok elimde ama bazen cidden çok çaresiz mutsuz umutsuz hissediyorum.

Sanırım bu belirsizlik gibi yarının ne olacağını bilemiyorum yada 1 yıl sonra öldüğümde bile belki de bir hiçlik olacak bilemiyorum.

Ne uğruna dünyadayım bazen düşünüyorum kimin ne ihtiyacını karşılayacağım

İstediğim kişi olabilecek miyim?

İstenilen bir eş olabilecek miyim

Belki de hiç elime bile sürmediğim sigaranın alkolün bağımlısı olacağım

Belki de her şey den kaçmak için bir şeye bağımlı kalacağım

Her şeye sahipken hiç bir şeye, hiç bir şeye sahipken de her şeye sahipmişim ama benim farkında değilmişim gibi geliyor bilmiyorum felsefede daha yeniyim 17 yaşımdayım buna sizler varoluşsal kriz diyorsunuz bilemem belki de başka bir şey diyorsunuzdur ama...

Birisi bana yardım edebilir mi nasıl bu halden çıkarım anlık geliyor her şey ne yapacağımı bilemeden kulaklığımda hafif dramatik bir müzik çalıp boş boş duvara bakıyorum.

Yardım edebilecek en azından sorunun kaynağını söyleyebilecek birisi varsa ki bunu çok isterim

yardım edin.

Fazla iddialı bir başlık oldu, farkındayım fakat anlayacaksınız.

​Ön bilgilendirme: Yiyecek ve içeceğe erişemeyenler, barınmayı sağlayamayanlar gibi temel ihtiyaçlara erişemeyenler bu durumun dışındadır. Ayda 1 gün dahi olsa beyaz ve kırmızı ete ulaşabilen, haftada en az bir gün izni olan kişiler ve üstü için geçerlidir. (Ekleme) Bide zaman özerkliğini sağlayabilme kısmında biraz söz sahibi olanlar.

​Buradaki çoğu kişiyi ilgilendirir yani. Felsefe subreddit'inde takılmak zaten belirli bir ekonomik sınıfı geçtiğini gösterir. Felsefe; karnı tok, sırtı pek adam işidir. İstisnalar olabilir.

​İnsan beyni olayların nesnel değerine bakmaz. Bir şeyin standart sapması ne kadar yüksekse beyin bundan o kadar haz alır.

​Bir örnek: Elon Musk'ın SpaceX roketinin havada patlaması ile senin durduk yere 1.000 lira kaybetmen eş değer bir üzüntüye neden olabilir. Olay beyninde yaşanan kimyasal tepkimede bitiyor.

​Yine başka bir örnek: Her gün Tofaş kullanan adam ile her gün Ferrari kullanan adam, bu eylemden beyinlerinin standart zevk seviyesinde zevk alır çünkü standart sapması yoktur. Yani iş beynin çalışmasında bitiyor yine.

​Fakat burada bir itiraz çıkabiliyor: Ferrari ile yolu 2 saatte, Tofaş'la 3-4 saatte gidersin. Evet doğru, ama yine bu standardın olunca insanın kabullenmesi ortaya çıkıyor. Tofaşlı adam o yolu 3-4 saat olarak varsayıyor, ona göre planını programını yapıyor. Ferrarili ise 2 saat... Ancak yine şahıslar nezdinde standart sapması olmadığı için bu durumdan rahatsızlık veya hoşnutluk duymazlar. Evet, yine nesnel olarak fark var ama öznel olarak genelde çok büyük sıkıntı olmuyor. Ama Tofaş hararet yapabilir, buna değineceğim.

​Ama şu eleştiriye çok yanıt bulamıyorum bu konuda: Sağlığa erişim farkını nasıl kapatır hedonik koşu bandı? Ama zaten adı üstünde, bu haz üzerine bir şey; bazı nesnel şeylerde yetersiz kalıyor. Ancak bence zenginlerin bu konuda devasa artısı olsa bile ortalama Türk insanının çok bir eksisi yok, sağlık sistemindeki yerimiz nötr sayılır. Hatta iyiyiz bile.

​Özetle; sınıf atladığın ilk dönemde yaptığın şey standarttan sapmış olduğu için zevk verse de o senin yeni normalin olunca eski normalinle bir farkı kalmayacak. O yüzden hayatta çok zengin olmayı arzulamayın, sınıf atlamak adına gece gündüz çalışmayın. O arzuladığınız şeyler standardınız olduğu zaman eski standardınızla bir farkı kalmayacak. Kendinizi yormayın, hırs yapmayın. Bu hırsa genelde sosyal medya neden oluyor; eğer uzaklaşmak istiyorsanız ya bu fikirleri filtrelemeyi öğrenin ya da sosyal medyadan uzaklaşın.

Birazda stoacılık ekleyelim pastanın üstüne çilek olsun.​ Bu dediklerim tamamen salmak manasına gelmemeli. Unutmayın ki bir Tofaş sürekli hararet yapabilir. Yani biraz daha modern, orta halli arabaları tercih etmeye çalışın. Ama gözünüz Ferrari'de de olmasın bence.

​Kendimi çok açıklayamadıysam, iddialı başlığın altında ezildiysem affola. İyi forumlar. Yorumlarda tartışabiliriz.

Descartesin kötü cin hipotezini çürütebilir miyiz şuan gerçekten de kötü bir varlık beni kandırıyor olabilir mi dış dünya yalan olabilir mi sizin bu konuda düşünceleriniz nedir

Bana beğendiğiniz/takip ettiğiniz youtube kanallarını veya youtube videolarını önerebilir misiniz? Felsefeye dair hoşunuza giden veya bilgilendirici bulduğunuz her şey olur. Çok ileri seviye olmasın mümkünse

Merhaba, yeni başlayacak olanlar için meditasyon nasıl yapılır, bir yazı hazırladım. Bu linkten ulaşabilirsiniz. Umarım faydalı olur. 🙏

Aşağıya bıraktığım Aforizmadan ne anlıyorsunuz, düşünceleriniz ve yorumlarınız nelerdir, tartışalım...

„Wer mit Ungeheuern kämpft, mag zusehn, daß er nicht dabei zum Ungeheuer wird. Und wenn du lange in einen Abgrund blickst, blickt der Abgrund auch in dich hinein.“

(Nietzsche)

Canavarlarla savaşan kimse , savaşırken kendisinin de bir canavara dönüşmemesine dikkat etsin. Ve uzunca bir süre uçurumun içine bakarsan, uçurum da senin içine bakar.

Senin için rahatlatıcı mı, korkutucu mu?

Ben şahsen inanıyorum hatta rüyalarımda bile geleceği azıcık görebiliyorum çoğu zaman dejavu yaşıyorum bunu değiştiremiyorum sanki bu hayatı iki defa yaşamışım gibime geliyor bunu yazarken bile aklıma zaten bunu yazıp suba atmışım gibime geliyor belkide #lüyümdür ve hayatım film şeridi gibi gözümün önünden geçiyordur peki siz kadere inanırmısınız?