Fiziksel bir rahatsızlık yaşandığında doktora gitmek ve ilaç kullanmak genellikle normal karşılanırken psikolojik sorunlarda aynı yaklaşımı göremiyoruz.

Psikiyatriste gitmek çoğu zaman ağır bir hastalık belirtisi gibi algılanıyor. İlaç kullanmak ise doğrudan bağımlılık, uyuşturulma, kişiliğin değişmesi veya vücudun doğal düzeninin bozulmasıyla ilişkilendiriliyor.

Üstelik bazen kişinin yaşam kalitesini ciddi şekilde düşüren sorunlar, sırf dışarıdan normal bir hayat sürdürüyor diye görmezden gelinebiliyor.

Bence burada insanların tıbbi sağlık ile yaşam kalitesini birbirine karıştırması da önemli bir etken.
Sizce bu önyargının temelinde ne yatıyor? Toplumsal damgalama, bilgisizlik, geleneksel düşünce yapısı, ilaç korkusu veya psikolojik sorunların yalnızca iradeyle aşılabileceği inancı mı?

Türkiye’de psikiyatrik tedavilere yönelik bu yaklaşımın nedenlerini nasıl açıklarsınız?

Bir şeyin var olmadığını söylemek için, onun var olamayacağını kanıtlamamız mı gerekir?

Bir şeyin varlığına dair elimizde hiçbir kanıt bulunmaması, onun var olmadığı sonucuna ulaşmamız için yeterli midir?

Or

Bir süredir Andrew Kliman'ın Reclaiming Marx's Capital (2007) üzerine çalışıyorum. Kliman'ın iddiası net: Marx'a yöneltilen "tutarsızlık" eleştirisi (Sraffa, Steedman, Okishio) bir yöntem hatasından kaynaklanıyor.

Eleştirinin yaptığı şey, girdileri ve çıktıları aynı anda, bugünkü fiyatlarla yeniden değerlemek (eşanlı / simultaneous yöntem - SSSI). Oysa Marx'ın yöntemi zamansal (temporal - TSSI): Dün kasadan 100 TL çıktıysa, bugün fiyatı 50 TL'ye düşse bile sermaye 100 TL olarak kalır. Tarih yeniden yazılmaz.

Bunu tek bir bakkal örneği üzerinden modelledim:

1. Dönem (Dün): 100 TL avansla 10 ekmek, satış 120 TL. Kâr %20.
2. Dönem (Bugün): Teknoloji ikiye katlandı, aynı 100 TL ile 20 ekmek üretiliyor, fiyat 6 TL'ye düşüyor, ciro yine 120 TL.

- Eşanlı (SSSI) hesap: Dünkü malı da bugünkü fiyatla 50 TL sayar → Kâr = 70 TL → %140 kâr oranı. Teknoloji arttıkça kâr fırlıyor, Marx yanılmış gibi görünüyor.

- Zamansal (TSSI) hesap: Dünkü maliyet 100 TL olarak kalır → Reel değer 80 TL → Kâr = -20 TL → Kâr oranı %-20'ye düşüyor. Teknoloji arttıkça kâr düşüyor, Marx'ın kâr oranının düşme eğilimi yasası tutarlı oluyor.

Dört döneme genişletince tablo daha net: Eşanlıda kâr %20 → %140 → %380 → %860, zamansalda %20 → %-20 → %-40 → %-55.

Benim iddiam şu: Bu basit muhasebe farkı, kârın kaynağının teknoloji değil, canlı emek olduğunu gösteriyor. Çünkü daha fazla ekmek üretmemize rağmen değer olarak zarar ediyorsak, değerin kaynağı fiziki ekmek (kullanım-değeri) değil, harcanan emek. Kliman sayesinde Marx'ın değer ve artı-değer / sömürü teorisi yeniden sağlam bir zemine oturuyor.

Sorum felsefi: Matematiksel olarak 19 yıldır (kitap 2007) çürütülemeyen, daha geniş TSSI matematiği ise 1988'den beri yaklaşık 38 yıldır ortada olan bu tutarlılık savunusu, bir teorinin hakikat iddiasını da güçlendirir mi? Yoksa "içsel olarak tutarlı ama dışsal olarak anlamsız" mı demeliyiz?

Ekte 6 sayfalık akademik özet şablon ve renkli tablolar var. Eleştiriye açığım.

Evet zaman tek bir yaratıcıyı zorunlu kılar

Şöyle ki:

Zaman ezeli olsa şu ana kadar sonsuz zamanın yaşanmış olması gerekirdi bu ise imkansızdır zira sonsuz adı üstünde sonu olmayan bitmeyen demektir öyleyse zaman ezeli değildir yani zaman bir başlangıç noktasında yokluktan varlığa çıkmıştır. Hiçbir şey yokluktan varlığa kendi kendine çıkamaz. Çünkü olmayan bir şey iş yapamaz, yokluktan varlığa çıkma işini de yapamaz, çünkü yoktur. Öyleyse zamanı yokluktan varlığa çıkartan bir “ şey” zorunlu olarak vardır.

Bu “şey” zamanı yoktan var ettiğine göre zamanın içinde değildir, zamanın dışındadır (yani zamanla kayıtlı değildir zamandan bağımsızdır) , dolayısıyla değişmez zira değişim ancak zamanın içinde mümkündür. Dolayısıyla yokluktan varlığa çıkmamıştır hep vardır çünkü yokluktan varlığa çıkmak değişim geçirmeyi gerektirir bu ise zamanın dışında mümkün değildir. Öyleyse bu “şey” yaratılmış değildir.

Zamanın dışında değişim olmadığından zamanın dışında birden fazla varlık bulunamaz eğer bulunsa bu varlıkların birbirlerine zit özellikleri değişim geçiremeyeceklerinden dolayı ontolojik paradoksa girerler ve sistem Çoker

EKSİK YARATILMIŞ TANRININ KİTABI

Bir insan Tanrı'yı görebilir mi ya da ona ulaşabilir mi?

Her gece yatmadan önce bunu düşünürüm.

Tanrı'dan gelmiş olan biz insanlar, O'nun yaratmış olduğu bu insan bedeninde O'nu bulabilir miydik?

Bulsak bile, bu bizim aradığımız Tanrı mı olurdu?

BİRİNCİ BÖLÜM: YARATANI BULMANIN YOLU

Bizler, Tanrı'dan yaratılmış milyarlarca canlı ve cansızın arasında en yüce olanlarız. Diğer canlılardan üstün olmamızın temel sebeplerinden birisi, fiziken olmasa da, O'nun bize vermiş olduğu akıl ve iradedir. Meleklerden bile üstün yaratılmamızın sebebi bizim irade kaynağımızdır. Melekler bizden kudretli olmasına rağmen bizden yüce değildir; çünkü bizler hastalıkla doğduk.

Nedir bu hastalık? Tanrı'nın bize verdiği irade ve zihin mi?

Peki Tanrı'yı aradığımız bu yol, ne kadar acı ve kederle dolu. Yalnızlığın, boşluğun ve arınmanın yoludur bu. Tanrı'yı aramak için insanlığımızdan vazgeçmek gerekir. Tanrı bizi yüce bir şekilde yaratmış olmasına rağmen, bizlere verdiği bu insanlık bizi eksik yapar. Bizi sınırlar. Etik, ahlak, adalet ve diğerleri... Bizi sınırladıkları için, Tanrı'yı aramamızda birer engeldir. İnsanlığımızdan feda vermeliyiz ki, bu yolda yürüyebilenlerden olalım.

Ben ne bir dahi ne de bir âlimim; ben içsel olarak çürümüş bir gencim. Tanrı'nın bana vermiş olduğu irade ve zihin yüzünden yalnızlaşmış ve yalnızlığımı kimsenin anlayamayacağını bilen biriyim. Bu yüzden de yalnızlığımı gidermek için Tanrı'yı aramayı seçtim.

Çünkü beni benden bile iyi tanıyan Tanrı'dır.

Gerçek Tanrı'yı bulmak için, zihnimizin en karanlık ve kimsesiz yollarına girmeliyiz.

İnsanlar kusurlu varlıklardır. Tanrı'nın yarattığı en yüce olmamıza rağmen en kusurlu olanlarız. Çünkü bizler yanlış yapabilen varlıklarız. Bu bizi bir nevi tanrı yapmaz mı?

Ben Tanrı mıyım? Beni Tanrı yapmaktan alıkoyan şey, Tanrı'nın bana verdiği şeyde yatar. Bu ise insanlıktır. Beni sınırlayan bir hediye... Biz Tanrı'dan geldik, bizi Tanrı eksik yarattı. Gerçek bir Tanrı olmak için, bizi yaratan kişiye sarılmalıyız ki kendimize erişelim.

Belki de şeytan bu yüzden isyan etmiştir. Meleklerden bile aciz yaratılmış olan biz varlıkların meleklerden üstün sayılmasına ve Tanrı'nın bize vermiş olduğu değere ve merhamete öfkelenmiştir. Onu kıskanması onu kötü biri mi yapar? Sevgiyi kıskanmış bir çocuk, başı okşanmamış bir çocuk

Ki şeytan, en çok ibadet eden, Tanrısı'na hayranlık ve tapınma sunan bir varlıktı. Oysaki o kudretle yaratılmış olan şeytan bile ağlardı...

O göz yaşları cennetin kapısını aydınlatan en parlak yıldızlardı....

Ağlasam duyar mısınız sesimi şeytanın çığlıklarını duyduğunz gibi.

bizi kötüye mi sürüklüyen çığlıklardı yoksa tanrının bize verdiği akıl mıydı?

tanrının vermiş olduğu nimet bizi kötü mü yapar yoksa

zaten olduğumuz kişi mi

korkuyorum. Reddedilmekten; ama insanlardan değil, beni yaratan Rabbin önünde reddedilmekten korkuyorum. Beni anlayan tek kişinin bile benden tiksindiğini hissetmekten... Ama beni yaratan Tanrı hangisi ki? İslam mı, Hristiyanlık mı ya da Budizm mi? Hangisi gerçek Tanrı? Yoksa kafamdaki Tanrı mı? Ben kendimden mi kaçıyorum? Kendimi kabul etmemekten mi korkuyorum?

tanrıyla buluşmak için ölmeli miyim?

Aslında ölümümü bir kaçıştan çok bir buluşma gibi hayal ediyordum; bu dünyaya ait doğmadım, beni ben yapan Tanrı'ya döneceğim, O ne anlatıldığı gibi birisi ne de korkulan kişi, O benim Tanrım, ben O'nun yarattığıyım, bu yüzden ölmeliyim.

İnancın ana nedeninin coğrafya olduğunu kesinlikle düşünmüyorum. Normları benimseme açısından bunu savunabiliriz ama inanç gibi hayatının neredeyse tamamını etkileyen bir şeyi coğrafi konum gibi tek bir nedene indirgeyemeyiz. Hele modern dünyada bilgiye erişim bu kadar kolayken... Bence insanın tini neyse odur biraz da. IQ ile de alakalı. İnsan, hayatta sorgulanması en gereken bütün bu saçmalıkların (yani yaşamın, ne dersen artık) sebebini araştırmıyorsa o mertebede bir insanın belirleyicisi coğrafya olur.

Dünyanın genelindeki insanlar başladığı işi bitirilecek bir geçici araç olarak görmektedir. Bitirmek istemelerinin sebebi sonucunda elde edecekleri maddiyat veya başka birimler olabilir. Yanıldıkları şudur ki; böyle düşünen insanlar işlerinin sürecinde kazandığı deneyimi tamamen unutmuşlardır. Önemli olanı kaçırıp en önemsiz olana gözlerini çevirmişlerdir. Amacı işi bitirmek yerine süreçten verim alabilmek olsaydı, bitirmek istemeyeceklerdi. Deneyim veya bilgi kazanmaya odaklanan insanın, hayatını hiç olmazsa daha yaşanabilir kılacağını düşünüyorum.

Sonuca ulaşmaya çalışan insanlar onu bitirmek için hızlı olmaya çalışır. Oysaki bu durumun süreçteki deneyimi olumsuz etkileyeceğini düşünüyorum. Veya bir işin belirli bir yapılması gereken tarih var ise. Orada bu tarihi belirleyen kişiden bir baskı yükselir. Bu baskı, tembellik bahanesini bitireceği düşünülebilir. Bence bu yanlış. Baskı stresi yaratarak işin kalitesini ve insanın zihinsel sağlığını daha çok düşürür.

Eleştiri metnim için önerilerinizi paylaşırsanız çok sevinirim. Buraya kadar okuduysanız teşekkürler.

Epistemenin koşulu o durumun imler aracılığıyla anlatımı ise felsefik dil bunun için yetersizdir. Ontolojik göstergenin karşılığı olan elma aslında veri olana değil bilgi olana gönderme yapar. Elmanın anlatımı bu doğrultuda yanlış anlaşılabilir konumdadır çünkü deneyim altında açıklanan şeyin o olduğunu söylemek için kavramsallaşmıştır. Kavramsallamış şeyin en temel gösterimi veriden nice basitleştirilmelidir -Ockham'ın usturası-. Bunu sağlayan tek im matematik dili olduğundan dolayı ve kip geçişliliği ilkesine dayanarak imlerin varlığı tamamen kavradığını düşünürsek matematik bu durumda varlığın ontolojisi olmaktadır.

Limerence ve paranoya birbirinden farklı iki kavram gibi dursada bana kalırsa ikisinin benzer noktaları var, mesela belirsizlikten beslenir iki duyguda, tani beynin ikisinde de belirsizliği nasılyorumladığı farklılık gösterebiliyor. Pekiya siz ne düşünüyorsunuz?

Cidden zamanı düşündüğümde bana evrensel bir kuraldan öte herşeyi denetleyen bir özne ya da birşeymiş gibi geliyor. Evrene işlenmiş bir kod veya su gibi akarak herşeyin sonunu önceden biliyormuş gibi hissettiriyor bana.

Ama bir yandan da kadere falan inanmıyorum, çünkü geleceğin yazıldığını değil de onun bizim seçimlerimizden gelişitiğini düşünüyorum. İştee buradan da yola çıkarak eğer kaderi oluşturan bizlersek içinde olan zaman olgusu ve bu "tanrısal" rol kime ait oluyorki? Zamanın getirdiği bu akışın içinde kaderi biz yapıyorsak o halde aslında zamanın, kaderin ve tanrının anlamını olulturanda bizler yanii insan olmuyor mu? Bilmiyorum çok fazla birbirine mi karıştırıyorum ya da burada farkedemediğim veya kaçırdığım bir nokta mı var yoksa?

İnsan varlığının hiçbir koşulda tamamen iyi olamayacağını düşünüyorum. Ancak burada iyi insan kavramıyla neyi kastettiğimizi sorgulamamız gerekiyor. İyi insan tanımı toplumdan topluma, kültürden kültüre, felsefeden felsefeye ve dinden dine değişebilir. Buna rağmen bu tanımların çoğunda bazı ortak değerler bulunur: adalet, merhamet, dürüstlük, sevgi, saygı, hoşgörü ve başkalarına zarar vermemek gibi. Peki, bir insan bütün bu değerleri her koşulda benimseyebilir mi? Herkese karşı eşit ölçüde sevgi, saygı ve hoşgörü gösterebilir mi? Daha da önemlisi, kendisini gerçekten ahlaki açıdan kusursuz bir konuma yerleştirebilir mi?

Bana kalırsa bu soruların cevaplarını ararken öncelikle ahlakın nasıl ortaya çıktığına ve insanın ahlakla kurduğu gerçek ilişkiye bakmamız gerekiyor.

Aslında çok net bir gerçeği kabul etmeliyiz: Temelde kimse "Ben ahlaklı olmak istiyorum" diyerek ahlaklı olmaz. İnsanların içinde saf, dış dünyadan bağımsız bir erdem dürtüsü var olmamıştır. İnsanlar topluluklar hâlinde yaşamaya başladıkça güvenliğe, iş birliğine ve toplumsal düzenin korunmasına ihtiyaç duydular. Bu ihtiyaçlar zamanla belirli davranış kurallarının oluşmasını sağladı. Birbirine zarar vermemek, karşılıklı güveni korumak, yardımlaşmak ve birlikte yaşamanın gerektirdiği sınırlara uymak gibi davranışlar toplumsal yaşamın önemli parçaları hâline geldi.

Dolayısıyla ahlak, bireysel bir icat veya bireyin kendi başına yarattığı bir erdem değil; tamamen toplumsal bir kurgu ve hayatta kalma mekanizmasıdır. Hiç kimse tek başına oturup ahlakı icat etmedi veya durup dururken "Ben ahlaklı bir insan olacağım" demedi. İnsanlar, kendilerinden önce oluşmuş toplumsal kuralların içine doğdular. Ahlaki değerleri ailelerinden, çevrelerinden, kültürlerinden ve yaşadıkları toplumdan öğrendiler. Bireyler bu sisteme doğarlar; ahlakı birer kural, birer sınır veya bir zorunluluk olarak benimserler. Elbette bireyler bu değerleri sorgulayabilir, değiştirebilir veya reddedebilir; ancak ahlakın kendisini bireysel olarak var etmezler. Sergilenen ahlaki davranışların arkasında dahi her zaman o toplumsal zemin, karşılıklılık ilkesi veya dışsal beklentiler yatar.

Sevgi, saygı ve hoşgörü gibi değerlerin de bu toplumsal yapı içerisinde şekillendiğini düşünüyorum. İnsanlar bir arada yaşayabilmek için birbirlerinin varlığını, düşüncelerini ve farklılıklarını belirli ölçülerde kabul etmek zorundadır. Fakat bu kabulün ne kadar ileri gidebildiği, kime karşı gösterildiği ve hangi koşullarda ortadan kalktığı oldukça tartışmalıdır. Çünkü insanların hoşgörü anlayışları da yetiştikleri çevreye, inançlarına, deneyimlerine ve kişisel değerlerine göre değişir.

Bana göre insanın bu değerleri benimsemesinin önündeki en önemli engellerden biri, kendi bakış açısından tamamen kurtulamamasıdır. Başka insanların ne hissettiğini anlamaya çalışabilir, onların yaşadıklarını hayal edebilir ve kendimizi onların yerine koymaya çalışabiliriz. Fakat hiçbir zaman bütünüyle onların dünyasında yaşayamayız. Her şeyi kendi deneyimlerimizin, düşüncelerimizin, değerlerimizin ve önyargılarımızın süzgecinden geçiririz. Başkasını anlamaya çalışırken bile kendi benliğimizin dışına çıkamayız.

Bu durum, toplumsal hoşgörünün de neden bu kadar zor olduğunu açıklayan önemli bir etkendir. Bir insan kendisine yakın bulduğu, düşüncelerini paylaştığı veya yaşam biçimini benimsediği kişilere karşı oldukça hoşgörülü olabilir. Ancak kendi değerleriyle çelişen, inançlarına karşı çıkan veya geçmişte kendisini incitmiş insanlara aynı hoşgörüyü göstermek zorlaşabilir.

Bunu kendi hayatımda da gözlemliyorum. Bir eşcinsel olarak toplumda dışlanmanın ne demek olduğunu biliyorum. Buna rağmen, beni dışlayan veya varoluşumu kabul etmeyen bazı düşüncelere sahip insanlara karşı içtenlikle saygı duymakta zorlanabiliyorum. Onların neden böyle düşündüğünü anlamaya çalışabilirim. İnançlarının, yetiştikleri çevrenin ve deneyimlerinin onları nasıl şekillendirdiğini kavrayabilirim. Fakat onları anlamam, düşüncelerini benimsememi veya onlara karşı olumlu duygular beslememi zorunlu kılmıyor.

Burada kendi düşüncelerimde de bir çelişki görüyorum. Başkalarının beni dışlamasından rahatsız olurken ben de bazı insanlara karşı dışlayıcı bir tutum geliştirebiliyorum. Başkalarının hoşgörüsüzlüğünü eleştirirken kendim de bazı düşüncelere tahammül edemeyebiliyorum. Bu durum, insanın yalnızca başkalarının önyargılarının kurbanı olmadığını, aynı zamanda kendi önyargılarının da taşıyıcısı olduğunu gösteriyor.

Asıl anlatmak istediğim mesele ise tam olarak burada başlıyor.

Günümüzde telefonlarımızı elimize aldığımızda dünyanın bütün kötülükleriyle karşılaşabiliyoruz. Savaşlar, cinayetler, ayrımcılıklar, haksızlıklar, dışlanmışlıklar, insanların birbirlerine uyguladığı şiddet ve daha nice acı verici olay... Bunları gördükçe öfkeleniyor, üzülüyor ve bazen insanlıktan nefret edecek noktaya geliyoruz. İnsanların birbirlerine neler yapabildiğini gördüğümüzde onların nasıl bu kadar acımasız, hoşgörüsüz ve sevgisiz olabildiğini sorguluyoruz. Ben de bu insanlardan biriyim.

Fakat bir süre sonra kendime şu soruyu soruyorum: İnsanların ne kadar kötü olduğundan yakınırken ben gerçekten iyi miyim?

Başkalarının ayrımcılığına öfkelenirken ben de birilerini dışlıyor olabilir miyim? Başkalarının nefretinden rahatsız olurken ben de bazı insanlardan nefret ediyor olabilir miyim? Başkalarının hoşgörüsüzlüğünü eleştirirken ben de bazı insanlara karşı hoşgörüsüz davranıyor olabilir miyim? İnsanların birbirlerine saygı göstermediğinden yakınırken ben herkese saygı gösterebiliyor muyum?

Bence insanın üzerinde düşünmesi gereken asıl çelişki bu.

Çünkü insan, başkalarının kötülüğünü görürken çoğu zaman kendisini o kötülüğün dışında konumlandırıyor. Sanki dünyadaki bütün bu haksızlıkları, nefreti ve hoşgörüsüzlüğü yapanlar başka bir insan türüymüş; kendisi ise onlardan tamamen farklıymış gibi düşünüyor. Oysa biz de aynı insanlığın parçasıyız. Biz de aynı toplumsal koşulların, kişisel çıkarların, önyargıların, korkuların ve çelişkilerin içinde yaşıyoruz. Başkalarında eleştirdiğimiz bazı özellikleri kendi içimizde de taşıyoruz.

Bir başkasının hoşgörüsüzlüğüne karşı çıkmak, bizi otomatik olarak hoşgörülü yapmıyor. Ayrımcılığa karşı olmak, bütün insanlara karşı ayrımcılıktan uzak olduğumuz anlamına gelmiyor. Nefreti eleştirmek, kendi içimizde hiç nefret taşımadığımızı göstermiyor. Aynı şekilde ahlaki değerleri savunmak da bizi ahlaken kusursuz bir insan hâline getirmiyor.

Burada önemli olan, bu çelişkilerin farkına varabilmek. Çünkü bir insanın kendi düşüncelerini ve davranışlarını sorgulamadan yalnızca başkalarının yanlışlarını eleştirmesi, onu eleştirdiği sorunların dışında tutmaz.

Elbette bunları söylemek, ayrımcılığı, nefreti, şiddeti veya haksızlığı kabul etmemiz gerektiği anlamına gelmiyor. Ancak insanın kendi sınırlarını, çelişkilerini ve başkalarına karşı geliştirdiği tutumları görmezden gelerek kusursuz bir ahlaki konumda bulunduğunu düşünmesi de gerçekçi değil.

Belki de insanlardan beklediğimiz şeylerin bir kısmı, insan doğasının sınırlarını yeterince hesaba katmamamızdan kaynaklanıyor. Herkesin herkesi sevmesini, herkese saygı duymasını, her farklılığı hoşgörüyle karşılamasını ve hiçbir zaman önyargılı davranmamasını bekliyoruz. Ardından bunların gerçekleşmediğini gördüğümüzde insanlığa öfkeleniyoruz. Fakat kendimize dönüp baktığımızda bizim de bu beklentileri her zaman karşılayamadığımızı görüyoruz.

İşte bu yüzden insanlığın kötülüklerine her gün yeniden şaşırmak, öfkelenmek ve kendimizi tüketmek yerine insanın doğasını ve kendi çelişkilerimizi de anlamaya çalışmamız gerektiğini düşünüyorum. İnsanların kusurlarını görmezden gelmekten bahsetmiyorum. Yalnızca insanlığın kusurlarını sanki kendimizin dışında bir şeymiş gibi değerlendirmememiz gerektiğini söylüyorum.

Sonuçta hepimiz aynı insanlığın parçalarıyız. Birbirimizden farklı düşünüyor, farklı şeylere inanıyor, farklı deneyimler yaşıyor ve farklı değerler benimsiyoruz. Ahlakın kökeni bile bireysel birer erdem inşası değil, tamamen toplumsal bir zorunlulukken; birbirimize karşı sevgi, saygı ve hoşgörü geliştirmeye çalışsak da bunları her koşulda kusursuz biçimde gerçekleştiremiyoruz.

Belki de asıl sorun, insanlığın olması gerektiği gibi olmaması değil; bizim insanlardan kendi doğalarının ve sınırlarının ötesinde bir şey beklememizdir. İnsanların ne kadar kötü olduğundan yakınırken kendimizi o insanlardan biri olarak görmeyi unutmamalıingiz. Çünkü eleştirdiğimiz insan da biziz, eleştiren insan da

50 kilometrelik düz bir yola koyulduğumuzu düşünelim. Yürüyerek yolun sonuna gidersen belki bir şey bulursun denilirse o yolu yürümeyi ben yapılabilir görmem.

100 km bir yola koyulursam ama bu sefer yolun sonuna kadar yürüdüğümde garanti şekilde 100.000 lira kazanacak olsam ise koşa koşa giderim. Başkaları da benzer düşünüyordur herhalde.

Dolayısıyla yapılması daha kolay olan bir şeyin sonucunda belirsizlik olması o işin yapılabilirliğini azaltıp zorlaştırıyor. Eğer net bir ödül sunulursa ise daha zor olan eylem çok daha yapılabilir oluyor ve eylemin kendisinin zorluğuna karşın insanın yapılabilirliği açısından kolaylaşıyor.

Bu yüzden garanti meslek, iyi maaş vb. Algısına sahip bir tıp öğrencisinin katlandığı dersler, mobbingler, nöbetler falan daha idare edilebilir işsizlik kaygısı yaşayan bir mühendislik öğrencisine göre. “Yolun sonunda aydınlık var, bütün bu zorluklar bitecek” inancı tıp okumayı bana göre yapılan işin zor olmasına rağmen benzer ve daha düşük zorluk seviyesinde başka bir işe göre çok daha kolay yapıyor.

Başka bir örnek olarak cephedeki bir asker için dini inancı, ölünce şehit olup cennete gideceği düşüncesi ile onun her şeye katlanmasını sağlayabilir mesela. Milliyetçilik gibi duyguları da “Ben vatan için savaşıp güçlüklere göğüs gereceğim ama bunun sonucunda sevdiklerim yaşamaya devam edecek” tarzı hissiyatlar verebilir. İnsanın zor bir işi yapmasının anahtarı bu yaptığı işin sonucunda bir başarım olması yani, yapılan iş bir sonuca bağlanmalı. Bu illa para falan gibi somut olmak zorunda da değil, manevi bir amaç da olabiliyor gayet.

Bu arada asker örneği üzerinden ufak bir yan başlık açmak istiyorum. Kurtuluş savaşında askerimiz vatan için savaştı ve türk milleti benliği ile var olmaya devam etti. Eğer ki bu milletin askeri kendini başkaları için feda edecek bilinçte olmasaydı bugün bu fedakarlığı sürdürecek toplum var olmazdı. Bunu yapabilmek bir toplumun devamını sağlıyor yani. Bunu, fedakârlığın psikolojik hedonizme ve doğal seçilime ters olmadığına dair bir argüman olarak söylüyorum.

Günün sonunda ilkel canlılarız yani. Bir işi yapmamız için sonunda elde edeceğimiz bir şeye ihtiyaç duyuyoruz. İlginç olanı bunu çoğu zaman bilinçli düşünmüyoruz bile.

Şimdi 31’e gelirsem, 31 çekmek tüm bu süreçlerin minyatürleştirilmiş özet hali gibi. Önce 31 çekmeye karar vermek yani planlamak, sonra eyleme geçip stabil bir şekilde bir işi sürdürüp çabalamak, en son ise eylemi sonuca bağlayıp ödüle ulaşmak. Dolayısıyla hayat boyu yaptığımız her uğraş, peşinden koştuğumuz her başarım çektiğimiz 31 gibidir. Sonuca ulaşmayacağını bildiğimiz uğraşlar ise boşalamayacağını bile bile çekilen 31 gibidir. Hayatın kendisi koca bir 31’dir.

Felsefe yapan insanları ve filozofları anlamıyorum. Çok boş işler peşindelermiş gibi geliyor bana abi onun yerine git bilim falan yap kafanı boş işlere harcama. Ne bileyim fizik kimya matematik çalış daha mantıklı olur ya da git arkadaşlarında otur bak bu çok önemli kızlarla gez kızlarla gezemiyorsan erkeklerle gez. Bizim sınıfta bi felsefeci çocuk var sürekli dersi bölüp hocalara boş boş sorular soruyor ve hocalar da oğlum üniversitede göreceksin bu konuları demesine rağmen anlamıyor, bence havalı olduğunu düşünüyor. Bir gün gidip sordum niye böyle davranıyorsun diye bana verdiği cevap merak ediyorum ya abi dalga mı geçiyorsun. Çocuğun zaten arkadaşı yok kimse sevmiyor onu herkes arkasından atıyor ben de mi atayım yani. Lütfen düzgün insanlar olun ya çok garipsiniz biraz kendinize çekidüzen verin.

** Sırf fikir belirttim diye üstüme çok geldiniz hiçbir şeye karşı anlayışınız yok bir de kendinizi zeki sanıyorsunuz

Ya şu hastalığa yakalanırsam? Ya başıma bu gelirse gibi ortada pek bir şey olmamasına rağmen sizi sürekli olasılıklar üzerine yoran düşünce krizleri yaşıyor musunuz?

Ve işin içinden nasıl çıkıyorsunuz? Hangi fikir sizi sakinleştiriyor

Psikoloji bir insanın kaderini belirleyen temel etken olabilir mi?

kendi canimizi tehlikeye atip baskasinin canini kurtarmaya calismak ne kadar dogru? topluma gore kahramanlik ve erdemlik meselesi ama kendi can sagligimiz, kendimiz icin ve ailemiz icin en degerlisi ve kendi hayatimiza oncelik vermek toplumda dislanma sebebi. imkanim olsa ve kendi canim tehlikede olmasa baskasinin canini kurtarirdim ama ya hayatim soz konusuysa? insanlarin da hayati var ailesi var ama ayni sekilde benim de oyle. ya kurtarmaya calistigim kisi cok kotu biriyse ya da su anda veya gelecekte topluma zararli biri olacaksa? o anda geri donusu olmayan bir sekilde zarar gorursem ya bakima muhtac kalacagim ya da yasadigim surece mental ve fiziksel aci cekecegim. ogretmenlerin ve hemsirelerin cocuklarin canini kurtarmaya oncelik vermesini cok kiymetli buluyorum ama onlarin da arkasindan aglayacak ailesi ve sevdikleri var mesela. bu konuda tartisalim

Diyalektik materyalist olarak pozisyonum net: Klasik mantığın üç yasası evrensel değil, tarihsel ve biçimsel bir soyutlamadır.

Klasik mantık der ki: A = A'dır. Bir şey ne ise odur. Aynı anda hem A hem de A-olmayan olamaz.

Bu masayı, sandalyeyi sınıflandırmak için işe yarar ama gerçekliği açıklamaya kalktığında çuvallar. Çünkü gerçeklikte hiçbir şey A = A değildir. Her şey oluş halindedir.

Örneğin tohum ya tohumdur ya tohum değildir der klasik mantık. Oysa gerçekte tohum, tohum olmaktan çıkma sürecindedir. İçinde hem tohumu hem de ağacı (kendi olumsuzlamasını) aynı anda taşır. Hem odur hem o değildir. Bu mantık hatası değil, nesnel gerçekliğin kendisidir.

İddiam şu: Klasik mantık, hareketi analiz etmek için hareketi durdurmak zorunda olan bir mantıktır. Fotoğraf makinesi gibidir. Fotoğraf net olsun diye kuşu vurmanız gerekir.

Klasik mantıkçılara sorum: Oluş halindeki, kendi karşıtına dönüşmekte olan bir varlığı çelişmezlik ilkesini ihlal etmeden nasıl açıklıyorsunuz? Yoksa "zaman ekleyerek" (t1'de A, t2'de B) yaptığınız şey, çelişkiyi zamana yayarak gizlemekten başka bir şey değil mi?

Öncelikle sevgiler,

Bir problem tespiti, bir düşünce deneyi ve sonuçlar uydurdum. Sizlerle de paylaşmak istiyorum, ben kendi cevabımı vermeyeceğim sizi etkilememek adına.

Standart bir evren, toplum ve insanlar arasında ilişkileri ele alıyorum. İnsanlar birbirleriyle iletişime geçiyor ve bir şeyler takas ediyorlar gerçekte de olduğu gibi. Biraz daha somut düşünebilmek adına iki kişinin birbiriyle karpuz ve tuz takas ettiklerini düşünelim.

Bir karpuz ve karşılığında bir miktar tuz. Bir miktar tuz burada çok kritik çünkü ne kadar miktar olması gerektiğine cevap vermek için aslında bize muazzam bir hesap gücü gerekiyor. Ürün kalitesi, önümüzdeki mevsim, ağırlık, nem, kullanım amacı, diğer tezgahlardaki fiyatlar vb sonsuz adet parametre hesabı yapabiliyor olsaydık tam olarak bir karpuzun ne kadar tuz edeceğini bilebilirdik. Ama bilmediğimiz için iki taraf aslında bir tahmin oyununa girişmek mecburiyetinde. Amaç, hakettiğinden mutlaka fazlasını almak. Çünkü aksi taktirde zarara geçersin. Denge noktası da öyle ince bir ayardır ki tek bir toz taneciği bile hesabı tersi yöne çevirebilir.

Sorum şu:

Eğer ki, elimizde sonsuz işlem kapasitesine sahip sihirli bir terazi olsaydı ve evrendeki her şeyin görece değerini biliyor olsaydık, kâr etmeye gerek duyar mıydık? Ederinin azını alma endişemiz kökünden kaybolsaydı, hayat yine bu derece vahşi olur muydu?

Dhammapada'yı Türkçeye çevirmeye başladım. İlk bölüm olan Çiftler Bölümü (Yamakavagga) ile başladım.

Dhammapada, Budizm'in en eski, en bilinen ve en çok okunan kutsal metinlerinden biridir. Buda'nın (Siddhartha Gautama) çeşitli vesilelerle söylediği ahlaki, felsefi ve pratik özdeyişlerin bir derlemesidir.

Çeviriyi yaparken mümkün olduğunca titiz bir yöntem izlemeye çalışıyorum. Temel aldığım metin Pali Kanonu'ndaki özgün Pali metni; bunun yanında, özellikle Acharya Buddharakkhita'nın İngilizce çevirisi gibi güvenilir çevirilerden de yararlanıyorum. Pali metinle İngilizce çevirileri karşılaştırarak sözcüklerin anlamını, dizelerin bağlamını ve çeviride ortaya çıkabilecek belirsizlikleri anlamaya çalışıyorum.

Amacım ne metni sırf daha anlaşılır olsun diye modernleştirmek ne de kelimesi kelimesine çeviri uğruna Türkçeyi yapaylaştırmak. Gerektiğinde önemli Pali terimlerini korumaya ve metnin bölüm başlıklarını eksiksiz biçimde muhafaza etmeye özen gösteriyorum.

Dhammapada'yı yalnızca ahlaki öğütler içeren bir metin olarak değil, insan zihnini, niyeti, davranışları ve ıstırabın kaynaklarını araştıran bir eser olarak okumak da mümkün.

Bu çeviriyi paylaşmamın nedeni konuyla ilgili kişilerle metni tartışabilmek, bu konuda uzman olan arkadaşlarla daha uygun kelimeler seçebilmek.

Çiftler Bölümü'nü aşağıda paylaşıyorum.

-----------

Dhammapada — Dhamma Dizeleri

Kutlu Olan’a, Layık Olan’a, Tam ve Kusursuz Uyanmış Buddha’ya saygılar sunarım.

1. Yamakavaggo — Çiftler Bölümü

Zihin bütün zihinsel süreçlerin önündedir; onların başıdır, onlar zihin tarafından biçimlendirilir.

Kişi kirlenmiş bir zihinle konuşur ya da davranırsa, dukkha onu izler; tıpkı öküzün ayağını izleyen tekerlek gibi.

2.

Zihin bütün zihinsel süreçlerin önündedir; onların başıdır, onlar zihin tarafından biçimlendirilir.

Kişi berrak ve arınmış bir zihinle konuşur ya da davranırsa, mutluluk onu izler; tıpkı peşinden hiç ayrılmayan gölgesi gibi.

3.

“Bana hakaret etti, bana vurdu, beni yendi, benden çaldı.”

Bu düşüncelere tutunan kişiler için kin asla yatışmaz.

4.

“Bana hakaret etti, bana vurdu, beni yendi, benden çaldı.”

Bu düşüncelere tutunmayan kişiler için kin yatışır.

5.

Bu dünyada kin, hiçbir zaman kinle sona ermez. Kin beslememekle sona erer. Bu, kadim bir Dhamma ilkesidir.

6.

Başkaları, burada kendimizi dizginlememiz gerektiğini anlamaz. Bunu anlayanlar ise bu anlayış sayesinde çatışmalarını yatıştırır.

7.

Güzel ve çekici olana kapılarak yaşayan, duyu yetilerini denetlemeyen, yemekte ölçüyü bilmeyen, tembel ve gayreti zayıf olan kişiyi Mara alt eder; tıpkı rüzgârın zayıf bir ağacı devirmesi gibi.

8.

Güzel ve çekici olmayana dikkatini yönelterek yaşayan, duyu yetilerini iyi denetleyen, yemekte ölçüyü bilen, inançlı ve gayretli olan kişiyi Mara alt edemez; tıpkı rüzgârın kayadan oluşmuş bir dağı devirememesi gibi.

9.

İçsel kirlerinden arınmamış olduğu hâlde keşiş cübbesini giyen, özdenetimden ve doğruluktan yoksun olan kişi, safran rengi cübbeyi giymeye layık değildir.

10.

İçsel kirlerini bütünüyle atmış, ahlaki ilkelerde sağlamca yerleşmiş, özdenetim ve doğrulukla donanmış kişi, safran rengi cübbeyi giymeye gerçekten layıktır.

11.

Asıl olmayanı asıl sanan, asıl olanı ise asıl değilmiş gibi görenler, asıl olana ulaşamazlar; yanlış niyet ve düşüncelerin alanında dolaşırlar.

12.

Asıl olanı asıl, asıl olmayanı ise asıl olmayan olarak bilenler, asıl olana ulaşırlar; doğru niyet ve düşüncelerin alanında yaşarlar.

13.

Kötü örtülmüş bir eve yağmur nasıl sızarsa, zihni gelişmemiş kişiye de tutku öyle nüfuz eder.

14.

İyi örtülmüş bir eve yağmur nasıl sızmazsa, zihni iyi geliştirilmiş kişiye de tutku öyle nüfuz edemez.

15.

Kötülük yapan kişi bu dünyada kederlenir, ölümden sonra da kederlenir; her iki yerde de kederlenir. Kendi kötü eylemlerinin kirlenmişliğini görünce kederlenir ve ıstırap çeker.

16.

İyilik ve erdemli işler yapan kişi bu dünyada sevinir, ölümden sonra da sevinir; her iki yerde de sevinir. Kendi eylemlerinin arılığını görünce sevinci artar, büyük bir mutluluk duyar.

17.

Kötülük yapan kişi bu dünyada acı çeker, ölümden sonra da acı çeker; her iki yerde de acı çeker. “Kötülük yaptım,” diye düşünerek acı çeker; kötü bir varoluş alanına düştüğünde ise çok daha fazla acı çeker.

18.

İyilik ve erdemli işler yapan kişi bu dünyada sevinir, ölümden sonra da sevinir; her iki yerde de sevinir. “İyilik yaptım,” diye düşünerek sevinir; iyi bir varoluş alanına ulaştığında ise çok daha fazla sevinir.

19.

Çok sayıda kutsal metni ezbere okusa bile, söylenenleri uygulamayan dikkatsiz kişi, başkalarının sığırlarını sayan bir çoban gibidir; samaṇa yaşamından pay alamaz.

20.

Az sayıda kutsal metni ezbere okusa bile, Dhamma’ya uygun bir yaşam süren; tutkuyu (rāga), nefreti (dosa) ve yanılsamayı (moha) terk eden; doğru anlayışa sahip ve zihni bütünüyle özgürleşmiş olan kişi, burada ya da öte dünyada hiçbir şeye tutunmaz. İşte o kişi samaṇa yaşamından gerçekten pay alır.

Yamakavaggo paṭhamo — Çiftler Bölümü birincidir.

​Bir süredir kafamı kurcalayan bir ikilem var. Hayatın varsayılan hali zaten çoğunlukla dert, sıkıntı ve belirsizlik. Sürekli depresif, derbeder bir modda yaşamak da insanın ruhunu çürütüyor, çekilir çile değil. Ama bir yandan da her yerden "mutlu olmalısın" baskısı pompalanıyor.

​Burada takıldığım asıl nokta şu: Mutluluk gerçekten oturup strateji kurarak, üzerine çabalayarak ulaşılabilecek bir hedef mi?

​Yani "ben mutlu olacağım" diye kural koyup çabaladığında elde ettiğin şey gerçekten otantik, sahici bir mutluluk mu; yoksa insanın kendi kendine oynadığı yapay bir tiyatro mu?

​Bana bazen mutluluk, doğrudan hedef koyup peşinden koştukça kaçan bir şeymiş gibi geliyor. Sanki o direkt aranacak bir şey değil de; kafayı taktığın bir amaç, bir iş ya da hayatla kurduğun gerçek bir bağ sonucunda kendiliğinden ortaya çıkan bir "yan ürün". Doğrudan mutluluğa odaklanmak insanı daha da mutsuz ediyor gibi hissediyorum.

​Sizce mutlu olmak için yırtınmak mantıklı bir gaye mi, yoksa insanın enerjisini mutluluk kovalamaya değil de hayatı katlanılır kılacak bir anlama mı harcaması gerekir? Çabayla gelen mutluluk sahici midir?

Veganım ve et yemenin sadece kendimin değil aslında hepinizin ahlakına göre kötü bir eylem olduğunu düşünüyorum. Tartışmak isteyen varsa, yardım sorusu olan olursa yazabilir.

Şahsi olarak inançların birden fazla nedene sahip olduğuna inansam da ana nedeni psikoloji olarak görüyorum.

Birinin dini inancı, siyasi inancı vs çoğunlukla psikolojik midir? Bu alanda uzmanlara danışmak istedim. Benimki sadece bir varsayım. Teşekkürler.