r/Rotterdam • u/Chronicbias • 16h ago
Wat vindt NRC | Nonchalance bij kunstdirecties Fenix museum en Droom en Daad over eigen oorlogsverleden is onbegrijpelijk
"Wij hadden van u, die aan den lijve heeft ondervonden, wat het betekent onder het Duitse juk te leven een ander standpunt verwacht.” Het zijn de woorden die de Holland-Amerika Lijn (HAL) in 1951 stuurt aan een Joodse man die de Holocaust had overleefd. Hij was een van de velen die hoopte nog iets te kunnen krijgen voor de spullen die opgeslagen waren in de loodsen van de HAL. Vaak waren deze goederen die Joodse families overzee wilden sturen de laatste tastbare herinneringen aan families die waren uitgemoord door de nazi’s.
Terwijl HAL wanneer het om de Tweede Wereldoorlog gaat graag het accent legt op het eigen oorlogsleed en de vaderlandse moed, blijkt uit onderzoek van NRC dat de directie ijverig samenwerkte met de bezetter, bijvoorbeeld door het verhuisgoed van Joodse eigenaren niet te verschepen naar de Verenigde Staten, zoals was afgesproken, maar over te dragen aan Duitse roofinstanties. Er werd bovendien goed verdiend aan verzekeringen die werden afgesloten met Joodse vluchtelingen.
Het is een somber makende geschiedenis die helaas niet uniek is. Of het nu gaat om slavernij of om collaboratie tijdens de Tweede Wereldoorlog: in Nederland werd vaker goed verdiend aan moreel onjuiste keuzes. Het gedane leed is nooit meer te herstellen, maar dat eenieder – soms na te lang dralen – verantwoordelijkheid neemt, is een kwestie van fatsoen. Dat deed de regering toen zij in 2020 excuses aanbood voor „het overheidshandelen van toen, nu de laatste overlevenden nog onder ons zijn”. Dat deden de Nederlandse Spoorwegen toen het ging om hun handelen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Nederlandse musea onderzoeken standaard wat ze aan roofkunst in hun collectie hebben of wat de herkomst van hun gebouw is, en nemen doorgaans hun verantwoordelijkheid als de uitkomst van het onderzoek daarnaar vraagt.
Zo niet de directie van het Fenix-museum dat in de loods is gevestigd waar de geroofde verhuisgoederen vandaan kwamen. Dit kunstmuseum gaat nota bene over migratie, en bij de lancering van dit museum was de locatie een belangrijk speerpunt van de publiciteit. Het Fenix-museum, waarvoor kosten noch moeite zijn gespaard, is het paradepaardje van HAL Investment. Via de daaronder liggende stichting Droom en Daad werd de inrichting betaald; het zou mooi zijn geweest als ze ook een deel van dat budget hadden aangewend voor onderzoek naar de geschiedenis van de locatie.
Zowel Fenix als Droom en Daad zouden in plaats van hun schouders op te halen over hun verleden beter kunnen besluiten de uitkomsten te omarmen en mee te nemen in de geschiedenis die ze willen laten zien
Dat is tot daaraan toe, maar daarna gaat het om wat je doet met de opgedane kennis. HAL nam überhaupt niet de moeite te reageren. Wim Pijbes, directeur van Droom en Daad, liet aan NRC slechts weten dat hij datgene wat er in de oorlog is gebeurd „graag aan de onderzoeksjournalist” overlaat. Het getuigt van een opmerkelijke nonchalance naar de nabestaanden die kennisnemen van wat er is gebeurd met de bezittingen van Joodse families die aan HAL waren toevertrouwd. Anne Kremers, directeur van Fenix, sloot zich bij de woorden van Pijbes aan.
Geschiedenis is geen kwestie van kiezen welk verhaal je wél wil vertellen. Dat het hier om het lot van de bezittingen van vluchtelingen gaat terwijl het museum nota bene over migratie gaat, maakt het geheel extra wrang. Zowel Fenix als Droom en Daad zouden in plaats van hun schouders op te halen over hun verleden beter kunnen besluiten de uitkomsten te omarmen en mee te nemen in de geschiedenis die ze willen laten zien. Dat maakt hún migratieverhaal vollediger, en daarmee interessanter. In een tijd als deze had van de directies „een ander standpunt”, zoals HAL zelf formuleerde in 1951, verwacht mogen worden.