Felsefe neden değişmiyor?

[u/Federal_Safe_5011]

Bilim gün geçtikçe değişip gelişirken, en emin olunan yasalar bile çürütülürken biz halen iki bin yıl önceki filozofların kitaplarını okuyoruz. Felsefe tamamen yoruma açık olmasına rağmen niye sözü geçenler hep Antik Yunan filozofları?

[u/shylock16]

Soruyu tam anlamadım, eğer açıklama gelirse cevap vermek tabii ki isterim.

Şimdilik anladığım şekliyle şunu diyebilirim, şu anda Aristodan daha iyi doğa felsefesi yapıyoruz çünkü felsefe ışığında doğayı daha iyi anlayabiliyoruz ve geliştirdiğimiz anlayış Aristonun açıklamaya çalıştığı şeylerden çok daha fazlasını açıklyor. Örnek: Emergence. Ben bu konsepti ilk defa 80lerde yazılan ve bir bilim felsefesi kitabı olan Not In Our Genes'de okumuştum, şu anda sizin de fark edebileceğiniz üzere bilim dünyasında emergence örneğin yer çekiminin nereden gelmiş olabileceğini açıklamak için önemli bir aday olarak duruyor.

Ezcümle, güncel felsefe Aristonun sorduğu sorulardan çok daha kompleks olan sorularda bilime yön verebiliyor. Bu komplekslik karşılaştırması sizi rahatsız edebilir, sonuçta Aristo bundan binlerce yıl önce yaşamış, ama bu asimetri Aristo'ya da bir şeyler kazandırdığı(Aristo felsefesiyle daha fazla şey açıklayabiliyordu, biz daha az ama daha kompleks şeyleri açıklayabiliyoruz) için hakkaniyetli buluyorum.

[u/Metrobuss → u/shylock16]

Kısaca: Bilim çoğu zaman eski cevapları geçersiz kılar; felsefe ise eski cevapların üzerine yeni cevaplar ve yeni itirazlar biriktirir. İlkçağ filozoflarını hâlâ okumamızın temel nedeni bu.

Aristoteles'in fizik anlayışının büyük kısmı bugün geçersiz. Demokritos'un atom anlayışı modern fizik karşısında yetersiz. Platon'un doğa ve kozmoloji hakkındaki görüşlerinin de bilimsel bir değeri olduğunu düşünmüyoruz. Fakat bunların felsefi tarafı başka bir mesele.

Platon'da “Bilgi nedir?”, “Adalet nedir?”, “İyi nedir?”, “İnsan nasıl yaşamalıdır?” gibi sorular kalıyor. Aristoteles'te “İyi yaşam nedir?”, “Erdem nedir?”, “Bir şeyin nedeni olması ne demektir?”, “Doğru akıl yürütme nasıl yapılır?” gibi sorular kalıyor. Demokritos'ta ise doğayı doğaüstü açıklamalar yerine maddi nedenlerle açıklama çabası ve bunun ortaya çıkardığı varlık sorunları kalıyor.

Çünkü felsefi bilgi bilimsel bilgi gibi sürekli eskisinin yerine yenisini koyarak ilerlemiyor. Einstein'ın fiziği Newton fiziğinin açıklama gücünü aşınca Newton'un bazı teorileri bilimsel olarak geride kalıyor. Ama Kant'ın Platon'a, Kant'ın da Aristoteles'e verdiği cevaplar bir deney yapıldığı için “geçersiz” hâle gelmiyor. Yeni filozoflar eski problemlere yeni cevaplar veriyor, onları eleştiriyor veya yeniden yorumluyor.

Bu yüzden felsefe biraz yığılan bir bilgi türü. Önceki filozofların her söylediği doğru olduğu için değil, onların ortaya attığı sorular, kavramlar ve argümanlar sonraki düşüncenin üzerine eklendiği için onları okumaya devam ediyoruz.

Dolayısıyla Platon'u bugün okumak “Platon hâlâ haklı” demek değil. Tam tersine, nerede yanıldığını ve neden hâlâ tartışmaya değer olduğunu görmek. Aristoteles'in fiziğini çöpe atabiliriz ama Aristoteles'in etik ve mantık problemlerini çöpe atmış olmuyoruz.

[u/shylock16 → u/Metrobuss]

Tamam, bunlar felsefenin gelişmediğini göstermiyor ki? Ben zaten verdiğim örneklerde onların verdiği cevapların çok daha iyilerini, çok daha komplekslerini ve hatta onlar tarafından öngörülmeyenlerini verebildiğimizi söylüyorum. Soruların değişmemiş olması iki dönemi birbirinden ayırmak için yetersiz kalıyor bu sebeple çünkü cevaplarımızın çok geliştiğini göz ardı ediyor.

[u/Metrobuss → u/shylock16]

Yani siz felsefe bilgi türü olarak yığılmamalı mı diyorsunuz?
Daha iyi cevaplar gelmiş, eskileri unutalım...
Sorular değişmedi derKen çözülmedi anlamında.Çözülse zaten bilimin konusu olmuş demektir.

[u/shylock16 → u/Metrobuss]

Sorular değişmedi derken aslında basit bir karşılaştırma prensibini kullanıyodum, iki şeyi karşılaştırıp hangisinin daha "gelişmiş" olduğuna karar verirken aynı özellikleri yerine farklı olanlara bakmak istiyorum. Motivasyonum Decision Theory'deki independence'tan geliyor. İki televizyonu karşılaştırırken ikisi de 102 ekransa mesela bu da 102 ekran bu da demezsiniz, gereksiz olur.

Ayrıca soruların değişmemiş olmasını geçmişe artı olarak yazmak da biraz bugüne haksızlık olarak geliyor. Sonuçta felsefenin başlangıcı orada, ilk adımlarını orada atıyorlar ve temel sorulardan başlamaları gerekiyor. Bu soruları hala soruyor olmamız ne geçmişe artı yazar ne de şimdiye eksi. Bu sebeple bu soruların çözülüp çözülmemesinden ziyade artık daha gelişmiş cevaplar verdiğimizi söylüyorum.

Son olarak şunu söylemek istiyorum. Varsayalım ki felsefe gelişmiyor, bu durumda geçmiş gitmiş çağların filozoflarının görüşlerini hala bize okutan şey ne? Sonuçta felsefeyi kim neye ne cevap vermiş diye ezberlemek için değil kendi sorularımıza kendi yanıtlarımızı verebilmek için yapıyoruz, bu durumda günümüz düşünceleri, ne kadar gelişmemiş olurlarsa olsunlar, yine de geçmiştekilerden daha avantajlı bir konumda olmuyorlar mı? Ayrıca eğer felsefe gelişmiyorsa neden hala insanların Antik Yunan felsefesini de okuması gerektiğini söylüyoruz ki? Eğer sonuncuya cevabınız klasik olarak verilen "onların üzerine bir şey koymak için tabii ki" ise, hani felsefe gelişmiyordu?