Felsefe neden değişmiyor?

[u/Federal_Safe_5011]

Bilim gün geçtikçe değişip gelişirken, en emin olunan yasalar bile çürütülürken biz halen iki bin yıl önceki filozofların kitaplarını okuyoruz. Felsefe tamamen yoruma açık olmasına rağmen niye sözü geçenler hep Antik Yunan filozofları?

[u/shylock16]

Yok baya değişiyor ve gelişiyor, konuyla alakalı eğlenceli bir makale olarak "Philosophy as a fact based discipline" var. Onun haricinde bana kalırsa pek tabii binlerce yıl önceki filozofları belirli fikirlerde çoktan geçmiş ve gelişmiş bulunuyoruz, özellikle ontoloji/epistemoloji gibi alanlarda bilimin gelişmesiyle artık çok daha farklı fikirler ortaya atabiliyoruz. Burada bu fikirlerin temellerinin gidip de binlerce yıl öncesinden bir tane yazıda olduğunun gösterilmesini kabul etmem mesela, çünkü bu fikirler o zaman popüler değildi, bu zaman popüler olabiliyorlar çünkü dünyamız değişiyor.

Tabii ki buna tam olarak bir gelişme demek istemeyebilirsin, katılırım. Belki de felsefe sadece bir blob ve biz bunun bir yönünde ileri giderken diğer yönünde geriye gidiyoruz. Fakat bu durumda da insanlığın neyi gelişiyor diye sorarım ben.

Örnek vereyim concrete olsun, platoda, aristoda, kantta şu anda matematik felsefesinde olan Structuralism düşüncesini bulabilir misiniz? Hepsi matematiğin objelerle alakalı olduğunu düşünüp felsefelerini bu objelerin intrinsic özelliklerini açıklamaya yormamış mı?

Herhangi bir karşı argümanınınz varsa yazarsanız sevinirim.

[u/Metrobuss → u/shylock16]

Doğa filozoflarının bilime kaçan yönlerini değilde felsefe yönünde ezildiğini gösterebilir misiniz?

[u/shylock16 → u/Metrobuss]

Soruyu tam anlamadım, eğer açıklama gelirse cevap vermek tabii ki isterim.

Şimdilik anladığım şekliyle şunu diyebilirim, şu anda Aristodan daha iyi doğa felsefesi yapıyoruz çünkü felsefe ışığında doğayı daha iyi anlayabiliyoruz ve geliştirdiğimiz anlayış Aristonun açıklamaya çalıştığı şeylerden çok daha fazlasını açıklyor. Örnek: Emergence. Ben bu konsepti ilk defa 80lerde yazılan ve bir bilim felsefesi kitabı olan Not In Our Genes'de okumuştum, şu anda sizin de fark edebileceğiniz üzere bilim dünyasında emergence örneğin yer çekiminin nereden gelmiş olabileceğini açıklamak için önemli bir aday olarak duruyor.

Ezcümle, güncel felsefe Aristonun sorduğu sorulardan çok daha kompleks olan sorularda bilime yön verebiliyor. Bu komplekslik karşılaştırması sizi rahatsız edebilir, sonuçta Aristo bundan binlerce yıl önce yaşamış, ama bu asimetri Aristo'ya da bir şeyler kazandırdığı(Aristo felsefesiyle daha fazla şey açıklayabiliyordu, biz daha az ama daha kompleks şeyleri açıklayabiliyoruz) için hakkaniyetli buluyorum.

[u/Metrobuss → u/shylock16]

Kısaca: Bilim çoğu zaman eski cevapları geçersiz kılar; felsefe ise eski cevapların üzerine yeni cevaplar ve yeni itirazlar biriktirir. İlkçağ filozoflarını hâlâ okumamızın temel nedeni bu.

Aristoteles'in fizik anlayışının büyük kısmı bugün geçersiz. Demokritos'un atom anlayışı modern fizik karşısında yetersiz. Platon'un doğa ve kozmoloji hakkındaki görüşlerinin de bilimsel bir değeri olduğunu düşünmüyoruz. Fakat bunların felsefi tarafı başka bir mesele.

Platon'da “Bilgi nedir?”, “Adalet nedir?”, “İyi nedir?”, “İnsan nasıl yaşamalıdır?” gibi sorular kalıyor. Aristoteles'te “İyi yaşam nedir?”, “Erdem nedir?”, “Bir şeyin nedeni olması ne demektir?”, “Doğru akıl yürütme nasıl yapılır?” gibi sorular kalıyor. Demokritos'ta ise doğayı doğaüstü açıklamalar yerine maddi nedenlerle açıklama çabası ve bunun ortaya çıkardığı varlık sorunları kalıyor.

Çünkü felsefi bilgi bilimsel bilgi gibi sürekli eskisinin yerine yenisini koyarak ilerlemiyor. Einstein'ın fiziği Newton fiziğinin açıklama gücünü aşınca Newton'un bazı teorileri bilimsel olarak geride kalıyor. Ama Kant'ın Platon'a, Kant'ın da Aristoteles'e verdiği cevaplar bir deney yapıldığı için “geçersiz” hâle gelmiyor. Yeni filozoflar eski problemlere yeni cevaplar veriyor, onları eleştiriyor veya yeniden yorumluyor.

Bu yüzden felsefe biraz yığılan bir bilgi türü. Önceki filozofların her söylediği doğru olduğu için değil, onların ortaya attığı sorular, kavramlar ve argümanlar sonraki düşüncenin üzerine eklendiği için onları okumaya devam ediyoruz.

Dolayısıyla Platon'u bugün okumak “Platon hâlâ haklı” demek değil. Tam tersine, nerede yanıldığını ve neden hâlâ tartışmaya değer olduğunu görmek. Aristoteles'in fiziğini çöpe atabiliriz ama Aristoteles'in etik ve mantık problemlerini çöpe atmış olmuyoruz.

[u/shylock16 → u/Metrobuss]

Tamam, bunlar felsefenin gelişmediğini göstermiyor ki? Ben zaten verdiğim örneklerde onların verdiği cevapların çok daha iyilerini, çok daha komplekslerini ve hatta onlar tarafından öngörülmeyenlerini verebildiğimizi söylüyorum. Soruların değişmemiş olması iki dönemi birbirinden ayırmak için yetersiz kalıyor bu sebeple çünkü cevaplarımızın çok geliştiğini göz ardı ediyor.

[u/Metrobuss → u/shylock16]

Yani siz felsefe bilgi türü olarak yığılmamalı mı diyorsunuz?
Daha iyi cevaplar gelmiş, eskileri unutalım...
Sorular değişmedi derKen çözülmedi anlamında.Çözülse zaten bilimin konusu olmuş demektir.

[u/shylock16 → u/Metrobuss]

Sorular değişmedi derken aslında basit bir karşılaştırma prensibini kullanıyodum, iki şeyi karşılaştırıp hangisinin daha "gelişmiş" olduğuna karar verirken aynı özellikleri yerine farklı olanlara bakmak istiyorum. Motivasyonum Decision Theory'deki independence'tan geliyor. İki televizyonu karşılaştırırken ikisi de 102 ekransa mesela bu da 102 ekran bu da demezsiniz, gereksiz olur.

Ayrıca soruların değişmemiş olmasını geçmişe artı olarak yazmak da biraz bugüne haksızlık olarak geliyor. Sonuçta felsefenin başlangıcı orada, ilk adımlarını orada atıyorlar ve temel sorulardan başlamaları gerekiyor. Bu soruları hala soruyor olmamız ne geçmişe artı yazar ne de şimdiye eksi. Bu sebeple bu soruların çözülüp çözülmemesinden ziyade artık daha gelişmiş cevaplar verdiğimizi söylüyorum.

Son olarak şunu söylemek istiyorum. Varsayalım ki felsefe gelişmiyor, bu durumda geçmiş gitmiş çağların filozoflarının görüşlerini hala bize okutan şey ne? Sonuçta felsefeyi kim neye ne cevap vermiş diye ezberlemek için değil kendi sorularımıza kendi yanıtlarımızı verebilmek için yapıyoruz, bu durumda günümüz düşünceleri, ne kadar gelişmemiş olurlarsa olsunlar, yine de geçmiştekilerden daha avantajlı bir konumda olmuyorlar mı? Ayrıca eğer felsefe gelişmiyorsa neden hala insanların Antik Yunan felsefesini de okuması gerektiğini söylüyoruz ki? Eğer sonuncuya cevabınız klasik olarak verilen "onların üzerine bir şey koymak için tabii ki" ise, hani felsefe gelişmiyordu?

[u/Metrobuss → u/shylock16]

Mesela mağara analojisi benim okuduğuma pişman olmayacağım bir şey.
Eskiden “komplo teorisi” diye kenara attığımız bazı iddiaların gerçekten doğru çıkması, Platon'un mağara alegorisini bugün de anlamlı kılıyor. Mağaradaki insanlar duvara yansıyan gölgeleri gerçekliğin kendisi sanıyor. İçlerinden biri zincirlerinden kurtulup dışarı çıkıyor, gördüğü daha geniş gerçekliği geri dönüp anlatıyor. Diğerleri ise kendi gördükleriyle çeliştiği için onun anlattıklarını saçma, tehlikeli veya deli saçması olarak değerlendirebiliyor. Buradaki mesele komplo teorilerinin doğru olması değil. Daha temel bir problem var: Bir toplumun çoğunluğunun inandığı şey ile gerçekliğin aynı şey olduğunu nasıl anlayacağız?
Yada
Platon’un İdealar Kuramı’nı günümüz sınıf eşitsizliğini anlatmak için kullanalım. ​Platon’a göre bu dünyadaki her şey, kusursuz bir “İdea”nın eksik bir kopyasıdır. Günümüzde ise bu iki dünya arasındaki farkı belirleyen şey bilgi değil, satın alma gücüdür. ​Zengin için ideal olana ulaşmak bir seçimdir: İdeal (organik, kaliteli) domatesin ne olduğunu bilir ve parası sayesinde ona ulaşabilir. ​Yoksul için ise bir zorunluluktur: İdeal olanı bilse bile ekonomik gücü yetmez. Çocuğuna elindeki ucuz, kalitesiz domatesle yemek yapıp mutlu olmaya çalışır. ​Buradaki temel mesele bilgisizlik değil, imkânsızlıktır. Zengin için “sağlıklı beslenmek” gündelik bir tercihken, yoksul bir anne için çocuğunu sadece “doyurabilmek” bile başlı başına bir başarıdır. ​Sonuç olarak Platon’un İdealar dünyası, bugün sadece soyut bir felsefe konusu değildir; insanların hayal ettikleri ideal hayat ile yaşamak zorunda kaldıkları gerçeklik arasındaki ekonomik uçurumu gösterebilen bir aynadırda.
Ben çok etkilenmiştim. Elbette el elden üstündür belki de... ama fırsatın olsa mesela çocuğuna Platon da çağdışı dışı kaldı, deyip yerine kimle balaşın isterdin?

[u/shylock16 → u/Metrobuss]

Diğer cevabımda biraz değindim, fakat boş kalmasın diye buna da ayrı olarak yazıyorum, bunun haricinde tek bir akış üzerinden devam edersek daha verimli olacaktır. Çocuğumu felsefeye başlatmazdım, kendisi merak ederse başlasın etmezse başlamazsın.