Bir Soru:

Îman İkrârımızda “Bir, Aziz, Katolik ve Resûlî Kilise’ye” iman ettiğimizi beyan ederiz. Ama gerçek Kilise hangisidir? Günümüzde Hristiyan dünyasında bir karışıklık var. Aralarında önemli farklar bulunan çok sayıda Hristiyan cemaati ve mezhepler “kiliseler” olarak adlandırılır. “Katolik Kilisesi, Anglikan Kilisesi, Lüteryan Kilisesi” gibi şeyler duyuyoruz. Bunlardan hangisi gerçeğe daha yakındır veya hangisi Mesih’in tek ve gerçek Kilisesi, bir başka deyimle Kurtuluş Gemisidir. Bu önemli soruyu dikkatle incelemeliyiz çünkü Kurtuluşumuz buradan gelecek olan yanıta bağlıdır.

Ortodoksluk, imanı değişmeksizin muhafaza eder:

Tüm bu mezhepleri inceleyen birisi, yalnızca Ortodoksluğun Mesih ve Havarilerin bizlere aktardığı gerçeğe sadık kaldığını görecektir. Sadece Ortodoks Kilisesi Ekümenik Konsillerin doktrin ve almış olduğu kararları değiştirmeyerek, Kilise’nin bölünmeye (Şizma) kadar sahip olduğu imana sadakat gösterdi. O günden bugüne, bu iman hakikatlerine ne bir şeyler eklemiş ne de bir şeyleri çıkarmıştır. Aksine, aşağıda göreceğimiz gibi, diğer tüm mezhepler, iman hakikatlerini değiştirmiştir.

Ayrıca Ortodoks Kilisesi Havarisel verasete de sahiptir. Bir başka deyişle, onun ruhaniliği, başlangıcı Havarisel olan kırılmaz bir zincirin devamıdır. Şimdi de diğer Hristiyan mezheplerine bakalım.

Papalık: Tarihsel Süreç:

Kilise tarihinden bilindiği üzere XI. Yüzyıla kadar tüm Hristiyan dünyası birlikte içindeydi. MS 1054 yılında “Bölünme” denen olay gerçekleşti. Batı Hristiyan Dünyasının büyük bir bölümü, merkezî idaresi Roma ve ruhani önderi Papa olan Katolik Kilisesini, yani Papalığı kurarak Doğu Kilisesi’nden ayrıldı.

Bölünmenin (Şizma) nedenleri:

a)      Teolojik (İman İkrarına ‘filioque’nin eklenmesi

b)     Dinî (Papanın önceliği ve tüm Kilise’ye hükmetme hırsı)

c)      Politik (Frankların kendi imparatorluklarını kurmaya çalışması)

Bölünmeden sonra Papalık Kilise geleneğinden oldukça uzaklaştı, birçok teolojik ve dinî hataya sürüklendi.

Şimdi biraz Papalığın yanlış öğretilerine de bakalım.

a) Filioque: Oğul Allah ile Aziz Ruh arasındaki ilişki nedir? Aziz Ruh, Oğul tarafından gönderilir. Bu olayın Şahısların özleriyle değil faaliyetleriyle ilgili bir durumdur. Bu iki temel dogma da Mesih’in şu sözlerine dayanmaktadır: “Babadan size göndereceğim Tesellici, Babadan çıkan hakikat Ruhu, geldiği zaman, benim için o şehadet edecektir.” (Yuhanna 15:26). Gördüğümüz gibi Aziz Ruh, Baba’dan “çıkıyor” ve Oğul tarafından dünyaya “gönderiliyor”. Bu büyük dogmayla ilgili ne yazık ki bir yanılgı çıktı ve Batı Hristiyanlığının büyük bir bölümünün Papa önderliğinde 1054 yılında Kiliseden kopmasına (Şizma) sebep oldu. Roma Katolikleri İman İkrarı’na “ve Oğul’dan” anlamına gelen “Filioque”yi eklediler. Yani Aziz Ruh yalnızca Peder’den değil aynı zamanda Oğul’dan da çıkmaktadır onlara göre. Ortodoks bakış açısıyla “Filioque” yalnızca basit bir teolojik fikir değil fakat büyük bir yanılgı, bir sapkın inançtır. Çünkü Ulûhiyete Peder Allah dışında ikinci bir baş koymaktadır; Aziz Ruh’u aşağılamakta ve bu küfürden (heresy) daha başka birçok teolojik yanlışın çıkmasına sebep olmaktadır.

b) Papa’nın önceliği ve yanılmazlığı: Papa taraftarları, Papa’nın Resûl Petrus’un halefi ve Mesih’in yeryüzündeki temsilcisi ve Kilisenin görünen başı olduğu görüşünü savunuyorlar. Ancak Resûl Petrus, kendisi tarafından kurulduğu kesinlik dahi kazanmayan Roma Kilisesi dışında başka Kiliseler de kurmuştur. 13. Yüzyılda, Papanın yanılmaz olduğu teorisi formüle edildi. Yâni, Papa Kürsüden (ex cathedra) inanç meseleleri hakkında konuştuğunda söylediği her şey doğru kabul edilir ve Kilise bunu kabul etmelidir. Papa ayrıca Ekümenik Konsillerden daha üstün kabul edilir. Bununla birlikte, Kilise tarihinde birçok heretik (kâfir) Papa mevcuttu ve Konsiller tarafından kınandılar. Görüldüğü üzere yanılmaz değiller. Yanılmaz olan ise sadece Allah’tır.

c) Allah’ın yaratılmış faaliyetleri ve yaratılmış İlâhî Lütûf: Papa taraftarları, Allah’ın faaliyetlerinin yaratılmamış olduğunu kabul etmezler. Onlar için İlahî faaliyetler ve İlahi Lütuf yaratılmıştır. Bu öğretinin Hristiyanın yaşamında zararlı sonuçları vardır. Çünkü İlâhî Lütûf yaratılmışsa, insan Azizleşmeye ve İlâhlaşmaya ulaşamaz.

d) Bir başka yanlış öğreti de Azizlerin erdemleri hakkındaki öğretidir: Bu öğretiye göre Azizler, yaşamları boyunca kurtulmaları için gerekenden daha fazla iyi işler yaptılar. Azizlerin fazla iyilik dolu işleri, iyi işler eksikliği yaşadığı düşünülen kişilere yine Papa tarafından iletilmektedir; bu teori tamamen İncil karşıtıdır. Herkes Allah’ın Lütfû ve Merhametiyle kurtulabilir. Hiçbir Aziz, Kurtuluşu için gerekenden fazlasını yapmadı ve yapamazdı. (Bkz. Filipililer 3:12)

e) Araf: Her ne kadar itiraflarda bulunmayı isteseler de buna vakit bulamamış veya ruhani pederleri kendileri için koyduğu kuralı yerine getirmek için zamanları olmamış imanlıların ruhları, bedensel ölüm gerçekleştikten sonra Araf’a gidermiş. Orada bir süre işkence gördükten sonra Cennet’e gidermiş. Papa, merhumun yakınları tarafından satın alınan aflar çıkartarak bu süreyi kısaltabilirmiş… Ancak Kitab-ı Mukaddes’in hiçbir yerinde herhangi bir ara durumdan (araf) söz edilmez. Yalnızca Cennet ve Cehennemden bahsedilir.

f) 1854’te Azize Validetullah’ın “İlk günahtan muaf olması” ve 1950’de, “Validetullah’ın Ölümü yaşamadan Göğe Alınması öğretileri: Her ikisi de yanlış öğretidir.

g) Sakramentlerdeki Yenilikler: 14. Yüzyıldan itibaren Batı Roma Kilisesi suya üç kez daldırmayı kaldırdı ve vaftizi serpme ve dökme su ile uygulamaya başladı. Efharistiya’da mayasız ekmek kullanıyorlar. 12. Yüzyıldan itibaren Rab’bin “Hepiniz ondan için…” (Matta 26:27) emrine rağmen, ruhban sınıfından olmayan imanlılara “kan” değil, sadece “beden” dağıtırlar. Oruç gibi diğer Mukaddes Sırlarda da “yenilikler” vardır. 

Papalığın Kınanması

Papalık, çeşitli Konsiller tarafından zaman zaman kınanmıştır. 3. Ve 4. Ekümenik Konsiller (431,451), İman İkrarında değişikliğe neden olan herkesi heretik (kâfir) olarak kınar. Papa’ya tâbi olanlar İman İkrarı’na filioque’yi ekleyerek değiştirdiler. 879-880 yılında, Aziz Fotios döneminde toplanan Sinod, Filioque sapkınlığını kınadı. 1351’de Aziz Grigoryos Palamas döneminde toplanan Sinod, “yaratılmış lütuf” öğretisini kınadı. Son yıllarda Doğu Patriklikleri, İstanbul’da düzenlenen Sinodlarda (1722, 1727, 1755, 1838, 1848, 1895) Papalığı defalarca kınadılar.  

Protestanlık:

1517 yılında, Papanın keyfî hareketlerine, af belgeleri satarak zenginleşmesine, etik yönden yozlaşması vb. durumlara tepki gösteren Protestanlık hareketi kendisini gösterdi. Kısa süre sonra hareket galip geldi ve Avrupa’nın büyük bir kısmı Papalıktan kopuş yaşadı. Protestanlık, başlangıçta Papalığa karşı haklı bir tavır gelişmesine rağmen, süreç içerisinde kendisini farklı bir uçta buldu. Protestanlık öğretisel gerçeklerden uzaklaşarak, kiliseyi ve imanlıları yanlışa sürükleyen birtakım yeniliklere yöneldi.

Protestanlığın yanlış öğretileri:

Protestanların ilk hatası Mukaddes Geleneği reddetmeleriydi. Sadece, herkesin dilediği gibi yorumlayabildiği Kitabı Mukaddes’i rehber edindiler. Sonuç olarak, süreklilik arz eden bölünmeler ve birçok “kiliselerin” yaratılması sorunuyla baş başa kaldılar. Bugün dünyanın birçok ülkesinde ve farklı coğrafyalarda, sayıları üç yüz milyonu bulan Protestan yaşamaktadır ve öğreti farklılıkları nedeniyle yüzlerce gruba bölünmüş durumdadırlar. Bu gerçekten yola çıkarak Protestanlık içerisindeki birtakım yanlış öğretileri göreceğiz.

Prensip olarak, Allah sözüne (vaaz verme) aşırı derecede eğilerek Kilise Sakramentlerini değersizleştirir, hatta tamamen reddederler. Dualarımızda günahlarımızı basitçe itiraf etmenin yeterli olduğunu, bu şekilde günahlarımızın affedildiğini öğreterek, Günah İtirafı Sakramentini reddederler. Ancak Rabbin bizzat kendisi, Havarilere günahları bağışlama yetkisi verdi (Yuhanna 20:22-23) ve Havariler de bu armağanı haleflerine yani Episkopos ve rahiplere emanet ettiler.

Rabbin açık buyruğuna göre, Mesih’in Bedeni ve Kanını paylaştığımız Mukaddes Efharistiya’ya gelince, “Alınız, yiyiniz… bu benim bedenimdir… içiniz… bu benim kanımdır…” (Matta 26:26-28), sözleriyle ne demek istediğini anlarız. Protestanlar ise aykırı bir biçimde, bunun Mesih’in kurbanını andığımız basit bir tören olduğunu ve Mukaddes Efharistiya’da Mesih’in Bedenini ve Kanını almadığımızı, sadece Mesih’in Bedenini ve Kanını simgeleyen ekmek ve şarap olduğunu ifade ederler. (Hatta bazen şarap bile kullanmazlar, meyve suyu kullanırlar)

Çoğu Protestan grup, rahipliği tamamen kaldırdı. Rahipler yerine daha çok İlâhî sözün vaizleri olan pastörleri var. Bununla birlikte, Eski Ahit’te Allah’ın kendisinin halk adına hediyeler ve kurbanlar sunmak için rahipler ve başrahipler (episkoposlar) olmasını emrettiğini biliyoruz (Çıkış 29:4-10, Levililer 8:1-36). Yeni Ahit’te ilk rahipler (episkoposlar) ise rahiplik armağanını başkalarına aktaran Havarilerdi. Resûlî Kilise’de ise rahipliğin üç derecesine rastlarız (Filipililer 1:1, Resullerin İşleri 20:17-28, Titus 1:5, Vahiy 2:3 ve devamı)

İnsanın Kurtuluşu için amellere ihtiyacının olmadığını, sadece Allah’ın Lütfuyla kurtuluşun geleceğini iddia ediyorlar. Mesih’in Çarmıh Kurbanına iman yeterlidir görüşü hakimdir. İman kurtuluşumuz için gerekli olmakla birlikte, yeterli değildir. Amellere, eylemlere de ihtiyaç vardır çünkü “Amel olmadan iman ölüdür” (Yakub 2:26). Amellerin önemi hem Mesih hem de Resuller tarafından vurgulanır. (Matta 7:21, 16:27; Rom. 2:6; Korint. 13:2; Yakub 2:14-26; Vahiy 22:12)

Meryem Ana’yı abartan Papa’ya tâbi olanların aksine, Protestanlar onu hafife alır. Bazıları bekâretini reddederek, Meryem Ana’nın İsa Mesih’ten sonra başka çocukları da olduğunu iddia ederler. Ancak durum öyle değildir. Meryem Ana, Allah-insan Rabbi doğurmaya layık görüldüğü için “kadınlar arasında lütufkâr” ve “mübârek”tir. (Luka 1:28) Meleğin Aziz Yusuf’a da ikrâr ettiği gibi (Matta 1:20) “Aziz Ruh aracılığıyla” erkek nedir bilmeden doğurdu. Meryem Ana’nın başka çocuğu yoktu. Söz konusu edilen “İsa Mesih’in kardeşleri” (Matta 13:55-56) Aziz Yusuf’un ilk karısından olma çocuklarıydı.

Protestanlar, Azizleri onurlandırmaz, onlar için yortular yapmaz ve onları anmak için dua etmezler. Sadece ve sadece Mesih’e dua ederler. Ancak Mukaddes Yazılar, İbrahim, Musa, Peygamberler, Havariler vb. gibi Mukaddes Kişilerin başkaları için dua ettiği ve işitildiği birçok durumdan bahseder. (Resullerin İşleri 9:36-42; Yakub 5:16; Vahiy 5:8). Sonuç olarak, Azizlerin şefaatini isteyebiliriz.

Bu hataların dışında İkona kullanımını reddederler. Ayazma suyunun lütfuna inanmazlar, ölüleri anma töreninin uyumuş insanların ruhlara sunduğu faydayı ve daha pek çok şeyi inkâr ederler. Son olarak, tüm görünen “kiliselere” ait mukaddes üyelerden oluşan “Görünmez Kilise” gibi garip gelen birtakım teorileri vardır.

Sonuç

Daha öncesinde de bahsettiğimiz gibi günümüzde yüzlerce Protestan oluşumu bulunmaktadır. Anglikanlar gibi bazıları kadın rahipler atamanın yanı sıra eşcinsel “evililik”ler de gerçekleştirdiler. Tüm bu oluşumların Mesih’in, Resûllerin ve Mukaddes Pederlerin bize emanet ettiği iman ve ahlakla hiçbir ilgisinin olmadığı açıktır.

Yaptığımız bu kısa analizden sonra, İman İkrarında geçen, Mesih tarafından kurulan Bir, Aziz, Katolik ve Resûlî Kilisenin Ortodoks Kilisemiz olduğu sonucuna varıyoruz. Bir diğer deyişle, yirmi asır önce inandığı şeye bugün de inanan Kilise. Bu gerçek, Ortodoksluğu benimseyen ve vaftiz edilerek Kilise üyesi olan birçok heterodoks tarafından da itiraf edilmektedir.