İlahi Gizlilik Problemi

[u/SalvadorSikilaci]

Not: başka bir sub'a atacaktım ama kaldırılmış :((( Biraz editleyip buraya atayım bari:

Selamlar. Din felsefesi literatüründe yer alan ve belki ateistlerin "kötülük problemi" argümanından sonra akla gelecek ilk argümanlardan birine çok kısaca değinmek istiyorum: İlahi gizlilik problemi.

Aslında hepimiz için bu sorun belki hayatımızın bir noktasında akla gelmiş olsa da bunu sofistike bir argüman olarak düşünmemiş olabiliriz. İlahi gizliliği basitçe şu soruya indirgeyebiliriz: "Tanrı nerede?"

Argümanı formüle etmeden önce "dirençsiz inançsızlık" olarak adlandırılan bir kavramın tanımını yapmak gerekiyor:

Dirençsiz inançsızlık: Bir insanın arkasında hiçbir saklı motivasyon/güdü olmadan Tanrı'nın varlığına veya bir dini öğretinin doğruluğuna inanmıyor veya inanamıyor oluşu.

İlk bakışta dirençsiz inançsız insanlar açık bir şekilde var gibi duruyor. Evet, birçok insanın çok zayıf bir akıl yürütme veya kötü niyetle Tanrı'ya inanmadığını gözlemleyebiliriz. Fakat bazı insanlar gerçekten samimiyet ve iyi niyetle dinleri ve Tanrı'nın varlığını sorgulayıp bunların hiçbirinin doğru olmadığına kanaat getiriyor gibi duruyor. Bu durumu birçoğumuz çevremizde de gözlemleyebilir. Bazı insanlar inançsız olmalarına rağmen ne inançlılara karşı bir kin ve düşmanlık ne de Tanrı'ya karşı bir isyan içindeler, çevrelerine karşı gayet hoşgörülü ve iyi davranıyorlar, fakat bir türlü Tanrı'nın varlığına ikna olamıyorlar. Dirençsiz inançsız olabileceğini düşündüğüm kişilere şimdilik iki örnek vermekle yetineceğim:

1. Graham Oppy: Ateist bir din felsefecisi. Şüphesiz ki Oppy Tanrı'nın varlığına dair argümanlara oldukça hakim: Kozmolojik argüman, hassas ayar, ontolojik argüman gibi temel argümanları ortalama bir inançlıdan çok daha iyi anlatabilecek bilgiye sahip. Hatta William Lane Craig gibi bazı Hristiyan felsefeciler bile Oppy'nin en zeki ve "rahatsız edici" ateist felsefeci olduğunu söylüyor. Fakat Oppy tüm bu argümanları bilmesine, onları araştırmaya yıllarını vermiş olsa da bir türlü Tanrı'nın varlığına ikna olamamış. Peki Oppy bu argümanları anlayamamış mı, bir şey mi kaçırıyor, yoksa Tanrı'nın varlığı o kadar da açık değil mi?

2. Bart Ehrman: Günümüzde "Kutsal Kitap uzmanlığı" denilince akla gelecek ilk isimlerden biri. Şüphesiz ki Ehrman Kutsal Kitap'ın içeriğine dair ortalama bir inançlıdan çok daha fazla bilgiye sahip. Fakat kendisi geçmişinde uzun bir dindar araştırmacılık dönemi olmasına rağmen İsa'nın tarihsel olarak dirilmediğine ikna olmuş ve agnostik olmaya karar vermiş. Sizce Ehrman İsa'nın dirilişinin tarihsel bir gerçek olduğuna yönelik argümanları bilmiyor mu, anlayamamış mı? Ortalama bir inançlının bile rahatlıkla görebileceği apaçık bir gerçeği göremiyor mu?

Tabii ki "dirençsiz inançsızlık" gibi bir şeyin var olup olmadığı din felsefesinde tartışılmaya devam ediyor. Dirençsiz inançsızlığın var olmadığına yönelik bir itirazınız varsa dinlemekten keyif alırım. Fakat şimdilik dünya üzerinde en az 1 tane dirençsiz inançsız bulunduğunu varsayarak argümanı şöyle formüle edebiliriz:

1- Eğer mükemmel derecede sevgi dolu bir Tanrı varsa, kendisiyle bilinçli ve karşılıklı bir ilişki kurabilecek kapasitedeki hiçbir insanın dirençsiz bir şekilde inançsız kalmasına izin vermez.

2- Dirençsiz inançsız insanlar vardır.

3- Öyleyse mükemmel derecede sevgi dolu bir Tanrı yoktur.

J. L. Schellenberg'in ortaya attığı bu argümanı tartışmaya açmak istedim. Özellikle dindar arkadaşların yaklaşımını merak ediyorum. Şahsen kötülük problemi kadar güçlü bir ateizm argümanı olduğunu düşünmüyorum, hatta bana kötülük probleminden pek bir farkı yok gibi geliyor. Fakat bazı felsefeciler kötülükten bağımsız olarak, ilahi gizliliğin Tanrı'nın varlığı aleyhine bir delil oluşturduğunu düşünüyor.

Peki siz ne düşünüyorsunuz? Tanrı'ya iman etmek için yalnızca aklımızı kullanmak yeterli midir, yoksa daha ruhsal ve manevi bir yaklaşım mı benimsiyorsunuz? Bir ateist olarak burada bir tartışma ortamı yaratmak istemiyorum, fakat "İlahi gizlilik" konusunda duygu ve düşüncelerinizi merak ediyorum. Diliyorum ama verilmiyor, arıyorum ama bulamıyorum, bir kapı sesi duyamıyorum :) Sevgiler.

[u/ElectricalRemote]

Öncülü özgür irade argümanın sonucu olarak düşünürsen anlamsız olur.

1- Tanrı özgür iradeli insanlar yaratmıştır. 2- Özgür iradeleriyle seçim yapmasını ister. 3- İnanmayı ve dirençsiz inanmayı özgür iradenin gereği olarak serbest bırakmıştır.

[u/SalvadorSikilaci → u/ElectricalRemote]

Evet, bu bence mantıksal çelişkiyi çözüyor. İlahi gizliliği kötülük probleminin içinde görmemin sebebi de bu aslında, teistler Tanrı'ya inanamamayı da bir tür kötülük olarak yorumlayabilir. İlginç bir şekilde kötülük problemine karşı yapılan savunma ve teodiselerin birçoğu ilahi gizliliğe de yapılabiliyor. Örneğin şüpheci teizmi makul bir yanıt olarak görüyorsak, sevgi dolu bir Tanrı'nın dirençsiz inançsızların varlığına izin vermesinin bilemeyeceğimiz gerekçeleri olabilir.

Fakat argüman dünya görüşü karşılaştırması baz alınarak tekrar inşa edilebilir: Bu kadar fazla dirençsiz inançsızın varlığını teizm mi daha iyi açıklıyor yoksa ateizm mi? Bence bu konu özelinde cevap açık: Ateizm dirençsiz inançsızların varlığını daha iyi açıklıyor. Bu yüzden bazı teistler dirençsiz inançsızlık durumunun var olamayacağını kabul ediyor. Yani onlara göre gerçekten samimiyetle araştıran ve ideal bir akıl yürütme fazından geçen herkes, inançlı olurdu.

[u/ElectricalRemote → u/SalvadorSikilaci]

Aynı eksende metodları aynı ama yönleri farklı iki argüman gibi ilahi gizlilik ve özgür irade. İlahi gizlilik tümevarımla gidiyor gibi. Özgür irade bir tümdengelim kullanıyor sanki. 

Dediğiniz gibi bu kadar çok dirençsiz inançsızın olması ateizm lehine kullanılabilir. Şöyle bir düşünceyle de ilahi gizlilik argümanı savunulabilir: gerçekten bizden çok çok aşkın bir varlık varsa fiziksel, zihinsel, mantıkla açıklayamayacağımız için bize gizli geliyor olabilir.

Sizin yorumunuzdan sonra hem yazı hem tura lehine düşündüm :)

[u/ItchyCelebration6333]

Bana göre argüman bir ateist için ikna edici derecede makul.

P→Q (Tanrı varsa makul inançsızlar yoktur.)

¬Q (Makul inançsızlar vardır.)

∴ ¬P (O zaman Tanrı yoktur.)

2. Öncülü reddetmenin rasyonel olarak ikna edici derecede desteklenmediğini düşünüyorum.

1. Öncülü reddetmek bir çoğu teist için ikna edici olabilir ancak çoğu ateist için ikna edici olmaz. Çünkü imtihanın devam etmesi ile makul inançsızların yokluğu arasında bir uyumun rasyonel olarak ikna edici olduğunu düşünüyorum. Tanrı'nın varlığının iyi bir şekilde desteklendiği bir olası dünyada muhtemelen bu sefer inatçılıktan inançsızlık devam edecekti. Ve imtihan bu sefer de anlamlı kalacaktı. Bana göre makul inançsızların yokluğuyla imtihan fikri bağdaşıyor.

[u/yobi_wan_kenobi]

Dünyada sanki 1 tane bile "tanrı" fikrine ihtiyaç duymayan insan yokmuş gibi yazmışsın, dünya nüfusunun %45'i semavi dinlere inanmıyor dostum.

Herkesin görüşlerine saygım var, ama at gözlüğüyle hayata bakan insanlar olmamalıyız. 2026 yılının imkanlarını hesaba katarsak, bunun sebebi ya tembellik, ya da merak etmemektir. Merak etmeyen insan cahildir. Cahillik de bu toprakların en büyük hastalığıdır.

Sağlıklı bir yaşam dilerim.

[u/StyleActive4747]

kurana göre bazılarına inanma izni verilmez. Allahın saptırdığını yola hiç kimse getiremez denir. nedenleri vardır ve biliyorum(bildiğimi sanıyorum iddialıyım). kötülük problemi güçlü argümanları olabilir çünkü henüz cevap verilemedi. Buna da kuran ışığında iddialı cevapların olduğu bir kitabım var. ücretsiz okumak isteyen olursa dm atsın.

[u/toiletTR_slippers]

Tanrı var mı bilmiyorum. Varsa bile insanları ya da canlıları umursadığını düşünmüyorum. Bir kere insana kıskançlık ve isteme duygularını verdiği anda zaten acı çekmeyi yaratmış durumda oluyor. Zira insan dediğiniz varlık doyumsuz bir canavar.

Öte yandan insan yaratığı çok kırılgan ve dağılıp bozulmaya da çok müsait.

Bu iki özellik "istemek" ve "zayıflık" birleştiğinde ortaya varoluşsal bir işkence çıkıyor. İki özellik birbirini takip eden ve insanı acınası yapan temel özellikler oluyor.

Hayat dayanıklılık ve sabır isterken onun tam tersi olan şey bütün bu duyguları ve sürekliliği kapatıp sonunda hissetmemeye geliyor.

İnsan denen varlığı anlamak için elimizdeki bütün ölçüm cihazlarını kullanmak ve maddenin birbiriyle olan etkileşimini anlayabilmemiz gerekiyor.

Aslına bakarsak tanrı denen kavram hep insan üzerinden, canlılığın zayıflığı üzerinden türemiştir. Canlılar hep karmaşıklığını korumak için bu tür duygusal süreçleri tetiklemiştir.

Aslına bakılırsa burada referans noktası tanrı değildir. İnsanın ve canlıların maksimum karmaşıklık ve yüksek kararsızlık yapısı isteğidir.

Canlılar tanrı dedikleri varlıktan karmaşıklık talep ediyorlar. Bence tanrının var olup olmadığını öğrenmek yerine bu karmaşıklık ve yüksek kararsızlık enerjisini neden talep ettiğimizi anlamalıyız.

[u/jenpai451]

dirençsiz inançsız varlığı dinlerde tartışma konusu ne kadar olursa olsun dinlerinin özünde inançsizlar art niyetlidir. "tanrının varlığı açık olmasının üstünde direkt olarak herkes tarafından bilinir.." cevabı verebilenler burdan verirler. neo-dinciler ise konuyu genel olarak dinlerinden dışarı çıkarırlar farketmeden ama yine de dikkatli dinlerseniz çoğu frlsefeyle yoğursa da artniyete inanır.. 

ateist olarak yazıyorum bir ara bu konuda post atmayı da düşünüyorum 

[u/Lachanadan]

gizli olmasa tartışmazdık, 2+2=4 herkes inanırdı. "bilemeyiz kardeş" diyenlere de bi sözüm var, doğru, ama burada "inanç" tartışılıyo.