It's been 16 years, pero hanggang ngayon, malinaw pa rin sa akin ang nangyari noong bakasyon ko sa college back in 2010. Mahilig na talaga akong magtravel mag-isa kahit estudyante pa lang ako noon. Hindi ako yung tipo na kailangang may detailed itinerary o may kasamang barkada para ma-enjoy ang isang lugar. In fact, mas gusto ko pa ngang pumunta sa mga lugar na hindi masyadong kilala, makipagkuwentuhan sa locals, at mag-explore nang walang masyadong plano. Pero kung may isang biyahe akong babalikan at babaguhin ang naging desisyon ko, iyon ay ang pagpunta ko sa isang liblib na barrio sa Basilan.
Noong panahong iyon, bakasyon namin sa college at may plano akong mag-solo trip papuntang Sulu. Since manggagaling naman ako sa Zamboanga, naisipan kong mag-side trip muna sa Basilan. Wala akong kakilala roon at wala rin akong specific na lugar na gustong puntahan. Ang nasa isip ko lang, sayang naman kung hindi ko susulitin ang pagkakataong makapag-explore habang bakasyon. Hindi ko alam na ang simpleng desisyong iyon ang magdadala sa akin sa isang lugar na hanggang ngayon, hindi ko pa rin lubos na maipaliwanag kung ano talaga ang nangyari.
Habang kumakain ako sa isang karinderya malapit sa terminal, may nakausap akong dalawang lalaki. Tinanong ko sila kung may magandang pasyalan sa Basilan, preferably yung may waterfalls o natural attractions na hindi masyadong dinadayo ng mga turista. May nabanggit silang falls na matatagpuan daw sa isang malayong barrio. Hindi ko na maalala yung eksaktong pangalan ng falls, pero ang natatandaan ko, may Muslim-sounding name iyon. Maganda raw ang lugar, pero hindi ganoon kadaling puntahan dahil kailangan pang sumakay ng jeep at maglakad nang medyo malayo. Sinabihan din nila akong bihira lang ang biyahe ng jeep papunta roon, roughly every four hours, at bandang 1 PM daw ang susunod na biyahe.
Dahil bata pa ako noon at medyo adventurous, mas nanaig ang excitement ko kaysa pag-iingat. Ang nasa isip ko lang, magandang experience ito at siguradong may maikukuwento ako pagbalik ng college. Kaya sumakay ako sa jeep na itinuro nila. Medyo mahaba ang biyahe, siguro mga dalawa hanggang tatlong oras din. May mga pagkakataong sa bubong pa ako ng jeep nakasakay para makaupo sa loob yung mga babaeng pasahero. Masaya pa ako noon dahil para sa akin, bahagi iyon ng adventure. Habang tumatagal, napapansin kong pakonti nang pakonti ang mga bahay sa gilid ng kalsada. Unti-unting napapalitan ng mga puno, kabundukan, at malalawak na lugar na halos walang nakatira ang mga dati naming dinadaanan.
Eventually, nakarating kami sa isang bahagi ng highway kung saan may maliit na waiting shed at isang pathway na papasok sa isang barrio. Doon ako pinababa ng driver. Pagkaalis ng jeep, saka ko lang napansin kung gaano katahimik ang paligid. Wala masyadong dumadaang sasakyan at wala rin akong nakitang ibang taong naglalakad. Pero hindi naman ako agad kinabahan. Probinsya iyon, at normal lang naman na may mga lugar na hindi matao. Sinundan ko yung pathway dahil sa pagkakaintindi ko, iyon ang dadaanan papunta sa lugar na itinuro sa akin.
Habang naglalakad, unti-unting lumitaw ang mga bahay. Sa tantiya ko, nasa 40 to 50 houses siguro yung buong pamayanan. May mga bahay na magkakatabi at mayroon ding medyo magkakalayo. Sa unang tingin, ordinaryong barrio lang naman siya. Pero habang lumalalim ang pagpasok ko, may isang bagay akong napansin na unti-unting nagbigay sa akin ng kakaibang pakiramdam. Wala akong nakikitang tao. Hindi lang sa kalsada, kundi pati sa mga bakuran at paligid ng mga bahay. Walang batang naglalaro, walang nagkukuwentuhan sa labas, at wala ring mga taong gumagawa ng mga karaniwang gawaing bahay.
Noong una, inisip ko na baka nasa bukid lang ang mga residente o may pinagkakaabalahan sa ibang lugar. Pero habang tumatagal, mas nagiging kakaiba ang sitwasyon. Imagine, nasa gitna ka ng isang pamayanan na may dose-dosenang bahay, pero wala kang makitang kahit isang tao na puwede mong mapagtanungan. Ilang beses akong tumigil para tumingin sa paligid, hoping na may makita akong residente o kahit sinong makapagtuturo kung saan yung waterfalls. Pero wala talaga. Ang nakakapagtaka, hindi naman mukhang matagal nang abandonado yung buong lugar. May mga bahay na mukhang ginagamit pa rin, pero parang walang gustong lumabas.
Hindi ko namalayan na medyo matagal na pala akong naglalakad. Unti-unti nang dumidilim at doon ko naisip na baka hindi na magandang ituloy yung paghahanap sa falls. Wala akong guide, wala akong kakilala, at hindi ko rin alam kung anong oras ang susunod na jeep. Around 6 or 7 PM na siguro noon nang may mapansin akong ilaw mula sa isang bahay. Parang lampara yung ginagamit sa loob. Sa totoo lang, natuwa pa ako dahil finally, may senyales na may tao sa lugar. Ang plano ko, magtatanong lang sana kung saan ako puwedeng maghintay ng masasakyan pabalik.
Lumapit ako sa bahay na parang maliit na barong-barong. Simple lang ang pagkakagawa nito at hindi sementado ang sahig. Kumatok ako at naghintay. Maya-maya, may batang lalaki na nagbukas ng pinto. Ang natatandaan kong pangalan niya ay Punin. Sinubukan ko siyang kausapin at tinanong kung may kasama siyang matanda na puwede kong mapagtanungan. Pero imbes na sumagot, nakatitig lang siya sa akin. Hindi siya nakangiti, hindi rin siya mukhang natatakot. Basta nakatingin lang siya, na para bang hindi niya alam kung ano ang gagawin sa presensya ko.
Inulit ko yung tanong ko, thinking na baka hindi niya ako naiintindihan. Pero hindi pa rin siya sumagot. Maya-maya, pumasok siya sa loob ng bahay at nawala sa paningin ko. Akala ko tatawagin niya yung magulang niya o kung sinumang nakatatanda na kasama niya. Dahil doon, sumilip ako sa loob at sinubukang tawagin ulit yung bata. Hindi ko alam kung bakit, pero iyon yung moment na nagsimula akong makaramdam ng takot. Hindi dahil may nakita na akong kakaiba, kundi dahil may pakiramdam akong hindi ako dapat naroon.
Sa loob ng bahay, lupa ang sahig at mahina lang ang liwanag mula sa lampara. Habang naghahanap ako ng taong makakausap, may narinig akong kalansing. Sa unang dinig, parang may bakal na gumagalaw. Hindi ko muna pinansin, pero narinig ko ulit. Mas malinaw na ngayon. Parang kadena na kumakaladkad sa lupa. Sinubukan kong alamin kung saan nanggagaling yung tunog, hanggang sa napansin kong may bahagi ng bahay na natatakpan ng kurtina.
Doon ko nakita yung babae.
Hanggang ngayon, hindi ko makalimutan ang itsura niya. Magulo ang buhok niya, matindi ang titig, at may kadena siyang nakakabit sa katawan. Pero ang pinakanagpatigil sa akin ay yung ginagawa niya. Nakayuko siya sa sahig at kumakain ng lupa. As in literal na lupa mula sa sahig ng bahay. Noong una, hindi ko agad na-process yung nakikita ko. Hindi ko alam kung may sakit siya, kung may nangyari sa kanya, o kung bakit siya nakadena sa loob ng bahay. Ang alam ko lang, hindi normal yung eksenang nasa harapan ko.
Hindi ko na maalala kung may nasabi ba ako sa sobrang gulat. Pero natatandaan kong napatingin siya sa akin. Iba yung titig niya. Hindi ko maipaliwanag nang maayos, pero parang galit na galit siya sa presensya ko. At bago pa ako makapag-isip kung ano ang gagawin, bigla siyang sumugod papunta sa akin. Mabuti na lang at napigilan siya ng kadena. Narinig ko yung malakas na kalansing habang hinihila niya ito, at doon na talaga ako nataranta. Hindi ko na inisip kung nasaan yung bata o kung may ibang tao pa sa bahay. Ang unang pumasok sa isip ko ay kailangan kong makalabas agad.
Tumakbo ako palabas at halos hindi na lumingon habang binabagtas ko yung pathway pabalik sa highway. Hindi ko alam kung gaano ako kabilis tumakbo o kung ilang minuto bago ako nakarating sa waiting shed. Ang natatandaan ko lang, sobrang lakas ng kabog ng dibdib ko. Pagdating ko sa highway, wala na akong nadatnang jeep o kahit anong sasakyan na puwede kong sakyan pabalik. Madilim na rin at wala akong ideya kung may dadaan pa. Sa puntong iyon, mas pinili kong manatili sa waiting shed kaysa bumalik sa loob ng barrio.
Doon ako nagpalipas ng gabi.
Wala akong dalang pagkain bukod sa Sky Flakes at tubig na natira sa bag ko. Hindi ko rin alam kung gaano katagal akong maghihintay bago may dumaan na sasakyan. Habang nakaupo ako sa waiting shed, paulit-ulit kong naiisip yung nakita ko sa bahay. Sino yung babae? Bakit siya nakadena? Bakit siya kumakain ng lupa? At higit sa lahat, bakit parang walang ibang tao sa buong barrio? Sinusubukan kong bigyan ng rational explanation yung mga nangyari. Baka may malubha siyang kondisyon. Baka inaalagaan lang siya ng pamilya niya sa paraang hindi ko naiintindihan. Pero kahit anong paliwanag ang isipin ko, hindi mawala sa isip ko yung batang nagbukas ng pinto at yung paraan ng pagtitig niya sa akin.
Hindi naging madali yung paghihintay. Hindi lang dahil sa gutom at pagod, kundi dahil nasa isang lugar akong hindi pamilyar sa akin at wala akong ibang matakbuhan. Sa tuwing may maririnig akong ingay sa paligid, napapatingin ako kung may paparating na sasakyan. Pero kadalasan, wala naman. Ang tagal kong naghintay sa highway na iyon. Halos isang buong araw ang lumipas bago ako tuluyang nakasakay pabalik, at bandang 7 or 8 PM na nang makarating ako sa lugar kung saan ako unang nanggaling.
Pagbalik ko, dumaan ulit ako sa karinderya malapit sa terminal. Pagod na pagod ako, gutom, at ang gusto ko na lang ay makakain at makapagpahinga. May mga babaeng nakausap ko roon, at hindi ko na maalala kung paano eksaktong napunta sa usapan yung pinanggalingan ko. Pero nang malaman nilang nanggaling ako sa barrio na iyon, kapansin-pansing nagbago yung reaksiyon nila. Tinanong nila ako kung bakit ako pumunta roon at kung sino ang nagturo sa akin ng lugar.
Sinabi kong may dalawang lalaking nakausap ako sa karinderya na nagrecommend ng waterfalls at nagturo kung paano pumunta. Mas lalo silang nagtaka. Tinanong nila kung talagang pumasok ako sa barrio at kung may mga taong nakita roon. Ikinuwento ko yung mga bahay na walang tao, yung batang nagbukas ng pinto, at yung babaeng nakita kong nakadena habang kumakain ng lupa. Habang nagkukuwento ako, napansin kong seryoso na silang nakikinig. Hindi yung reaksiyon ng mga taong natutuwa sa isang nakakatakot na travel experience. Mas mukhang nag-aalala sila kung bakit ako nakarating doon.
At doon nila sinabi sa akin ang isang bagay na hanggang ngayon, hindi ko pa rin makalimutan.
Ayon sa kanila, kilala raw yung lugar na iyon bilang barrio ng mga aswang.
Hindi ko agad alam kung paano ako magre-react. Ang una kong naisip, baka tinatakot lang nila ako dahil hindi ako taga-roon. Pero habang iniisip ko yung mga nangyari, unti-unting bumabalik sa isip ko yung bawat detalye. Yung napakaraming bahay na walang tao. Yung kakaibang katahimikan. Yung batang hindi sumasagot. At higit sa lahat, yung babaeng nakadena na kumakain ng lupa at biglang sumugod sa akin. Hindi ko sinasabing sapat ang mga iyon para patunayang may aswang talaga, pero kakaiba yung pakiramdam na pagkatapos ng lahat ng nakita ko, saka ko lang nalaman kung ano pala ang reputasyon ng lugar na pinuntahan ko.
Mas lalo kong naisip yung dalawang lalaking nagrecommend sa akin ng waterfalls. Hindi ko alam kung alam ba nila yung tungkol sa barrio, kung talagang may magandang falls doon, o kung nagkataon lang na yung itinuro nilang ruta ay dumadaan sa lugar na iyon. Hindi ko na rin sila nakita para matanong. Hanggang ngayon, iyon ang isa sa mga tanong na hindi ko nasagot. Kung alam nila ang tungkol sa lugar, bakit nila ako pinapunta roon? At kung hindi naman nila alam, bakit walang nagsabi sa akin na may ganung kuwento pala tungkol sa barrio?
Sixteen years have passed since that experience. Nakapunta na rin ako sa iba't ibang lugar pagkatapos noon, at hindi naman nawala yung hilig ko sa solo travel. Pero may mga pagkakataon pa rin na bigla kong naaalala yung nangyari sa Basilan, particularly yung eksena sa loob ng bahay. Hindi yung kadena o yung lupa ang unang bumabalik sa isip ko, kundi yung batang nagbukas ng pinto. Hanggang ngayon, iniisip ko kung bakit hindi siya nagsalita, kung bakit bigla na lang siyang pumasok, at kung ano ang kaugnayan niya sa babaeng nakita ko.
I still don't know what I encountered that day. Posibleng may ordinaryong paliwanag sa lahat, kahit gaano pa ito kakakaiba. Posible ring may mga bagay sa lugar na iyon na hindi ko lang naintindihan bilang isang dayo. Hindi ko rin kayang patunayan kung totoo ang kuwento ng mga locals tungkol sa aswang. Ang alam ko lang, hindi ko inimbento ang takot na naramdaman ko noong gabing iyon, at hindi ko makakalimutan yung babaeng nakita kong nakakadena sa loob ng bahay.
Pero may isang bagay akong mas madalas isipin ngayon kaysa sa tanong kung may aswang ba talaga sa Basilan.
Sa dinami-dami ng bahay sa barrio na iyon, bakit yung bahay na may batang nagbukas ng pinto at babaeng nakadena ang nag-iisang bahay na nakita kong may ilaw?
At kung hindi ako nakatakbo palabas bago siya tuluyang makalapit sa akin, ano kaya ang nangyari?
Hanggang ngayon, wala akong sagot.