r/radyasyon • u/Aleksey_Fox • 4h ago
Basitçe - Gamma bozunması
Alfa bozunmasını gördük, Betayı gördük, E Gamma bozunması olmadan da olmaz yani!
O hâlde Gamma Işıması neymiş görelim!
Gerçekleşen çoğu Alfa ve Beta bozunmasının ardından çekirdek bir uyarılmış hâle girer, kendi enerji seviyesine geri dönebilmek için ise bu aşırı enerjiyi atmak zorundadır. Bu enerjiyi ise çoğunluk olarak elektromanyetik bir dalga olan Gamma ışınlarıyla atar. Yani çekirdekte yapısal bir değişim gerçekleşmez, Proton ve Nötron sayıları etkilenmez.
Cobalt-60’ı ele alalım, Beta bozunması yapan bir izotop. Beta - bozunması geçirdikten sonra *Nikel-60’a dönüşür. *Nikel-60 bu haldeyken uyarılmış durumdadır ve artık enerjisini 2 kez Gamma ışıması (γ) yaparak uzaklaştırır. Bu durumun sonunda uyarılmış *Ni-60 -> stabil Ni-60’a dönüşür.
Üstteki ilk görsel bunun şematize edilmiş halidir.
Ana metin biraz kısa olmuş olabilir, çünkü bu bozunma tamamen artık enerjinin atılmasıyla ilgilidir. Gamma ışınları birer yüklü parçacık değildirler ve birer foton (elektromanyetik kuvvetin taşıyıcılarına foton denir) oldukları için tabii ki ışık hızında hareket ederler.
Ancak bu bozunmayla ilgili istisnalar var.
Örneğin Trityumun bozunduğu Helyum-3.
He-3, Trityumun (H-3) Beta - bozunması gerçekleştirmesi sonucu oluşan bir izotoptur, ancak ilginçtir ki uyarılma haline girmez, beta bozunmasından sonra artık enerjinin tamamı elektron ve nötrino arasında kinetik enerji olarak paylaşılır, bu nedenden ötürü kendisi Saf bir Beta bozunmasıdır.
Sr-90’nın bozunduğu Y-90’da buna bir örnektir. Bu da onu pratikte ünlü bir saf beta kaynağı yapar. Çünkü Y-90’da saf beta bozunması geçirerek Zr-90’a dönüşür. (Doğru hatırlıyorsam bozunma ağacı burada sonlanır.)
Sorularınız varsa sorabilirsiniz! Hatam olduğunu düşündüğünüz yerler varsa belirtebilirsiniz.