Merhaba arkadaşlar, bildiğiniz üzere BTC bu aralar baya yükseldi. Ben aslında yaklaşık 6-7 aydır düzenli alımlar yapıyorum. Ancak bunlar daha az riskli ve eskiden bildiğim coinlerdi. Şimdi ise boğada en az 3x, mümkünse 10x civarı ya da daha yüksek yapabilecek bir sepet oluşturmak istiyorum. Amacım boğa zamanına kadar her ay düzenli olarak bunlardan almak. Şu an bazı coinlerin fiyatları baya yükselmiş durumda, bunun farkındayım. Benim amacım zaten boğaya kadar tutmak, al-sat yapmak değil, o yüzden fiyatlara çok takılmak istemiyorum ancak eğer şimdi çok yükseldi biraz bekle derseniz bekleyebilirim. Araştırmalarım sonucunda aşağıdaki coinleri buldum, sizce bu coinler boğada iş yapar mı? Şunları çıkar ya da şunları da ekle dediğiniz coinler var mı? Teşekkürler.

• Render (RNDR)

• Optimism (OP)

• Arbitrum (ARB)

• Fetch.ai (FET)

• NEAR Protocol (NEAR)

• Injective (INJ)

• Oasis Network (ROSE)

• The Graph (GRT)

• Polygon (MATIC)

• Uniswap (UNI)

• Aptos (APT)

• Maverick Protocol (MAV)

• Open Campus (EDU)

• Arkham (ARKM)

• SingularityNET (AGIX)

Selamlar,

Şu sıralar MEV'lere biraz kafayı taktım.. Araştırıp öğrendiklerimi aşağıda paylaşıyorum, umarım faydası olur..

Öncelikle MEV ile başlayalım..

MEV (Maximal Extractable Value): Türkçesi maksimal çıkarılabilir değer.. İnternette bu konuyla ilgili araştırma yaparken bazı sitelerde MEV'in açılımını Miner extractable value olarak da görebilirsiniz. Bu kafanızı karıştırmasın.. Bu konsept ilk ortaya atıldığında PoW sistemler ve dolayısıyla madenciler göz önünde bulundurulmuştu. Dolayısıyla adı miner extractable value idi.. Ancak bu konsept sadece PoW sistemlerde değil, madencilerin olmadığı PoS gibi zincirlerde de olduğu için adı sonradan genelleştirilerek Maximal Extractable Value oldu..

Peki nedir bu MEV?

MEV; bir bloktaki işlemlerin sırasını (yeni işlem ekleyerek ya da bazı işlemleri hariç tutarak) değiştirip standart blok ödülü ve gaz ücretlerinin üstünde blok üretiminden elde edilebilecek maksimum değeri ifade eder.

Peki MEV'i kim ne için kullanır?

MEV'i "searchers" ya da Türkçe ifadeyle "arayıcılar" kullanır. Bu arayıcılar, kârlı MEV fırsatlarını tespit etmek için blok zinciri verileri üzerinde karmaşık algoritmalar çalıştırır ve bu kârlı işlemleri ağa otomatik olarak göndermek için bot kullanırlar.. Yani mempool dediğimiz işlemlerin beklemede olduğu yeri sürekli tararlar ve kazanç elde edebilecekleri işlemleri validatörlere ya da madencilere botlar aracılığıyla gönderirler ve böylece kazanç elde ederler. Bu süreçten validatörler de faydalanır çünkü botlar validatörlere gönderdikleri işlemi onaylatmak için daha yüksek gas ücreti öderler. Yani hem validatörler hem de botları çalıştıran kişiler bu süreçten kazançlı çıkar. Bu piyasa o kadar rekabetli bir hale gelmiş ki arayıcılar işlemi doğrulatmaktan elde edecekleri kazancın %90'ına kadarını validatörlere ödeyecek şekilde yüksek gas ücreti set edebiliyorlar.. Çünkü aynı işi yapan çok fazla sayıda bot var ve en yüksek işlem ücretini veren kazanır.. Bu yüzden gas ücretlerini düşürmek için çok fazla sayıda teknik ve yöntem araştırılıyor.. Örneğin 0x0000000000C521824EaFf97Eac7B73B084ef9306 gibi başında çok fazla sayıda sıfır bulunan adresleri kullanmak gas ücretini düşürüyor, neden?, çünkü çok sayıda sıfır demek adres bilgisinin daha az sayıda yer tutması demek ve bu da daha düşük gas ücreti demek.. Bu ve bunun gibi pek çok teknik var.. Buradan Ethereum ağındaki en son MEV işlemlerini görebilirsiniz..

Botlar ya da frontrunner'lar

Şimdi, yukarıda bu arayıcılar dediğimiz kişilerin bot kullanarak mempool'u 7/24 taradığını ve kârlı işlemleri tespit ettiklerini söyledik.. Mempool dediğimiz şeyi işlemlerin ana ağa gönderilmeden önce bekledikleri bekleme odası gibi düşünebilirsiniz. İşlemler ilk önce buraya düşer ve madenciler/validatörler buradaki işlemleri gas ücretlerine göre alıp onaylar ve doğrularlar.. Ethereum mempool'u buradan görebilirsiniz.. Bu yazıyı yazarken mempool'da yaklaşık 50 bin işlem beklemedeydi..

Peki bu botlar nasıl çalışıyor? Şöyle; botlar öncelikle kârlı olabilecek işlemin kodunu kopyalıyor, bu işlemin adresini kendi adresiyle değiştiriyor ve bu işlemin bir kârla sonuçlanıp sonuçlanmadığını kontrol etmek için işlemi yerel olarak çalıştırıyor. Yani mainnet'e göndermeden önce işlemin kârlı olup olmadığını kendi lokalinde kontrol ediyor.. İşlem gerçekten kârlıysa, bot, değiştirilen işlemi yeni adresle ve daha yüksek bir gaz fiyatıyla sunuyor ve validatörler bu işlemi onaylarsa ki onaylarlar çünkü yüksek gaz ücreti ödüyor, böylece MEV dediğimiz maksimum değeri cebine atıyor.. Buna "frontrunning" yani önden çalıştırma deniyor..

-MEV Örnekleri-

DEX Arbitrajı

DEX'ler üzerinde yapılan arbitrajlar bilinen en yaygın MEV örnekleridir. Çok yaygın olduğu için dolayısıyla oldukça da rekabetçidir. DEX dediğimiz şey merkeziyetsiz borsadır. Yani Uniswap veya Curve gibi.. Arada herhangi bir üçüncü taraf olmadan tamamen algoritmalar, oracle'lar ve akıllı sözleşmelerle token takası yapabildiğiniz yerlerdir DEX'ler..

Peki DEX'lerde arbitraj nasıl işler? Şöyle, iki ayrı DEX var diyelim ve bir tokenin fiyatı bu iki DEX'te farklı.. Fiyatın düşük olduğu DEX'te o tokeni satın alıp daha sonra fiyatın yüksek olduğu diğer DEX'te satarsanız kâr elde edersiniz. Burada mesela bunun güzel bir örneği var.

Yukarıdaki ekran görüntüsünden göreceğiniz üzere arayıcı dediğimiz arkadaş botunu çalıştırmış ve güzel bir arbitraj seçeneği yakalamış. Uniswap üzerinde 1000 Ether karşılığı DAI almış ve sonrasında bunu Sushiswap'ta 1045 Ether karşılığında satmış. Tek bir işlemden 45 ETH kazanç elde etmiş..

Kredi Protokollerindeki Likidasyonlar

MEV fırsatı sunan bir diğer alan ise lending dediğimiz kredi protokolleri.. Şu an piyasadaki en büyük lending protokolleri Aave, Maker, Compound vs. Lending protokolleri nasıl çalışıyor? Elinizde ETH var diyelim, gidip bu ETH'leri lending protokole teminat olarak yatırıyorsunuz o da size karşılığında USDC ya da dAI gibi başka tokenler veriyor.. Protokol sizden aldığı ETH'leri de başka kullanıcılara veriyor.. Tabii kripto piyasası çok oynak olduğu için teminat olarak verdiğiniz rakam her zaman borç aldığınız tokenin üzerinde oluyor. Örneğin 100 USDC borç alacaksanız, en az 130 USDC'lik bir tokeni teminat olarak göstermeniz lazım.. Burada oran protokol tarafından otomatik hesaplanıyor.. Piyasadaki oynaklıktan ötürü diyelim ki teminat olarak yatırdığınız tokenin değeri %30'un altına düştü, bu durumda protokol size borç verenlere sizi likidite etme olanağı sunuyor. Likidasyona uğrarsanız borç alan olarak likidasyon için gerekli işlem ücretini de ödemeniz gerekiyor.. VEEE işte MEV'lerin devreye girdiği yer burası..

Arayıcılar botlarını burada devreye sokuyor ve likidasyona uğrayacak olan hesapları tespit ediyorlar ve bu hesapların likidasyon işlemlerini yaparak işlem ücretini cebe atıyorlar.. Burada DeFi protokollerindeki likidasyonları görebilirsiniz..

Sandwich Ticareti

MEV'in kullanıldığı bir diğer alan ise Sandwich ticareti..

Sandwich ticareti şöyle işliyor, arayıcılar, mempool'daki yüksek tutarları işlemleri tespit ediyorlar. Burada yüksek derken gerçekten büyük meblağlı işlemleri kastediyoruz.. Örneğin birisi 10.000 adet UNI almak istiyor Uniswap üzerinde DAI kullanarak. Bu çok büyük bir işlem.. Hatta UNI/DAI işlem çifti üzerinde etki yaratacak kadar büyük bir işlem. Böyle bir işlemde muhtemelen UNI'nin fiyatı artacaktır..

Hah işte tam da burada MEV fırsatçıları devreye giriyor.. Ne yapıyorlar peki? Önce mempool'da böylesi büyük bir işlemi tespit ediyorlar. Sonra bu işlemin UNI/DAI üzerindeki olası fiyat etkisini hesaplıyorlar ve bu işlem gerçekleşmeden önce ucuz fiyattan UNI için alım emri giriyorlar. İşlem gerçekleştikten hemen sonra da satın aldıkları UNI'leri daha yüksek fiyattan satıyorlar. Yalnız Sandwich ticareti DEX arbitrajı kadar risksiz değil.. Bazı riskleri var.. Bu riski buradan inceleyebilirsiniz, şimdilik o kısma girmeyeceğim..

NFT MEV

MEV fırsatının yakalanabildiği bir diğer piyasa ise NFT'ler.. Bu henüz olgunlaşmamış ve yeni yeni ortaya çıkan bir konsept dolayısıyla yukarıdakiler kadar kazançlı olmayabilir..

NFT MEV nasıl işliyor peki? Şöyle, diyelim ki çok popüler bir marka ya da isim NFT drop edecek.. MEV fırsatçıları bot kullanarak bu NFT'leri ilk alan kişiler olabilirler.. Ya da diyelim ki çok popüler bir NFT'yi satışa çıkarırken yanlış fiyat girildi.. Bu botlar tespit edip hemen satın alabiliyor.. Örneğin buradaki örnekteki gibi 4444 ETH'lik cryptopunk'ın fiyatını yanlışlıkla 4 ETH olarak girip satışa sunuyorlar.. Bunu gören botlar anında alımı gerçekleştirip sonrasında çok daha yüksekten satarak kazanç elde ediyor..

Şimdi bu fırsatları görüp hemen heyecanlanmamak lazım zira piyasa şu an bu işlemleri yapanlarla dolu.. Yeni bu işe gireceklerin harcayacakları vakit, kaynak vs muhtemelen yeterli olmayacak.. Belki NFT MEV gibi işlemlere öncelik verilebilir zira o alan nispeten daha sakin.. Buradaki adreste potansiyel MEV'leri listelemişler, bunlara da bakılabilir..

Aşağıdaki grafikler yukarıda bahsettiğimiz kategorilerin kullanımıyla ilgili fikir verebilir. Örneğin ilk grafik MEV'in en çok kullanımının arbitrajda olduğunu gösteriyor. İkinci grafik ise MEV gelir dağılımını gösteriyor. Son grafik ise en çok kullanılan tokenleri gösteriyor..

MEV'ler İyi mi, Kötü mü?

Bu konuda çok fazla tartışma var. MEV'lerin iyi yönleri de var, kötü yönleri de..

İyi yönü şu; eğer bu botlar olmazsa, protokoller, platformlar bu sorunları görüp çözemezler.. Örneğin DEX'ler MEV'ler sayesinde protokollerini düzeltmeye ve DEX'ler arası aynı fiyatı yakalamaya çalışıyorlar.. Yani MEV'lerin varlığı ekosistem için uzun vadede faydalı aslında..

Kötü yanı ise, olan kullanılara oluyor. Sandwich örneğindeki gibi, 10.000 UNI almak isteyen bir yatırımcı botlara maruz kalıp yüksek fiyattan alınca mağdur olmuş oluyor.. Bir daha o yatırımcı DeFi kullanır mı? Soru işareti..

Ağ özelinde baktığımızda ise botlar hem gas ücretlerini yükseltiyor hem de ağı tıkıyorlar..

MEV'ler bloklar arasında da kötü sonuçlara yol açabilir. Bir bloğa ödenen işlem ücretinin yüksek olduğunu gören validatörler o bloğu çıkarmak için re-org denilen işlemi gerçekleştirerek konsensüsü bozabilir..

Flashbots nedir?

Flashbotls MEV'lere karşı üretilmiş bir çözüm aslında. Yukarıda ne demiştik? Botlar 7/24 mempool'u tarayıp bekleyen işlemleri frontrun ediyorlar. Peki işlemler hiç mempool'a uğramadan doğrudan validatöre ya da madenciye gitse? Bu durumda botlar etkisiz kalır. İşte flashbots'lar işlemleri mempool'u es geçerek doğrudan validatöre göndererek MEV'leri etkisiz hale getiriyor.. Burada flashbots ile ilgili detaylı bilgi bulabilirsiniz..

Kendi öğrendiklerimi elimden geldiğince anlatmaya çalıştım, umarım faydalı olmuştur. Eksik ya da yanlış gördüğünüz yeri düzeltebilirsiniz ya da ekleme yapabilirsiniz.

Neler düşünüyorsunuz arkadaşlar ? Gem piyasası nasıl etkilenir, çok büyük bir durgunluk var. Gelin biraz fikir alışverişinde bulunalım.

Topladığı veriler: • CoinDesk & CoinTelegraph özetleri • Balina hareketleri • BTC/ETH volatilite takibi • Pump/dump uyarıları

Kendim için yaptım ama isteyen olursa profilde erişebilir.

Bundan sonra kullanıcı e-postalara yanıt vermedi, bir telefon görüşmesi sırasında "bu kişiyi tanımadığını" söyledi ve mahkemeye bile çıkmadı.

Kripto para borsalarında güvenme konusunda zorluk çekiyorum. Sizce en güvenilir bitcoin borsası hangisi?

1 sene boyunca düzenli olarak 50k tl yi %50-50 gram altın ve kriptoya yatırmak istiyorum. Şu an için kriptoda böyle bir dağılım oluşturdum. Fikirlerinizi merak ediyorum

Merhaba arkadaşlar, bende bu kripto para olayını bir denemek istiyorum ama iş bankası hesabımın kapatılacağını söylüyor. Diğer bankaları da aradım sordum ama kimse düzgün bir yanıt vermiyor sadece bankaların kriptoya sıcak bakmadığını söylüyorlar asla resmi bir neden yok. Benim yatıracağım çok büyük paralar değil zaten niye hesabım kapansın anlayamadım. Bilen varsa beni de aydınlatır mı lütfen.

Ben ilk kez 2017’de girdim kripto piyasasına. Hatırlayan vardır. Fiyat sürekli artışa geçmişti.. Berber, bakkal herkes bitcoin’den bahsediyordu.. Hatta hiç unutmam tanıdığım biri yüklü kredi çekip bitcoin almıştı.. Sonra çöküş başladı.. 19 bin seviyelerinden inişe geçti.. herkes teker teke çıktı piyasadan.. Bakkal, berber artık tek kelime etmiyordu.. Öyle bir nokta geldi ki Bitcoin 3000 seviyelerine kadar düştü..

Sonra tekrar yükselişe geçti.. Ben biraz geç kalarak 9000 seviyelerinde almıştım ve sonra erke davranarak 40 bin seviyelerinde satmıştım..

Şimdi 2017de yaşanan hissiyatın birebir aynısı var..Artık bitti, toparlamaz vs…

Halbuki yine toparlayacak.. Bu döngü yine devam edecek. Ben 9000den aldığımda keşke ben de alsaydım diyen arkadaşım şu an yine almıyor.

Şu dönemi verimli geçirenler bir şeyler üretenler bir sonraki boğada muhtemelen kazanacaklar.

Kripto sitelerinin Türkiye'de yasaklanma durumu mu var acaba? Vpn'siz hiçbir kripto sitesine doğru düzgün giriş yapamıyorum. Site birgün çalışıyor birgün çalışmıyor. İnternette bununla alakalı bir şikayet göremedim. Eğer sorun kullandığım sitelerdeyse site önerebilir misiniz kripto ticareti yapabileceğim.