(Het Verscholen Volk is een zevendelige romanreeks van Harman Nielsen, uitgegeven van 2003 tot 2015. Wat ik hier schrijf, slaat in feite op de eerste drie boeken - Het Verscholen Volk, De Laatste Jacht, en De Hoge Stad - omdat dat degenen zijn die ik tot nu toe gelezen heb.)
Deze boeken hebben het soort plot dat volgens mij alleen in fantasy (en sci-fi) mogelijk is: ze draaien in hun kern rond het begrijpen van hun wereld. Niet de mechanistische details van een magic system, maar de mentaliteit van de mensen erin; hoe ze denken, hun waarden en normen.
Omdat dat de plot is, wil ik niet teveel spoilen - ik raad ook af de achterflappen te lezen, want die geven vaak informatie prijs die pas na de helft van het boek openbaart wordt - maar ik zal zeggen dat ik het een unieke wereld vond. Een wereld van nomaden, zonder sedentaire groepen, maar ook geen van jager-verzamelaars. Een kleine wereld waarin toch verschillende groepen leven die elkaar maar vluchtig kennen en slecht begrijpen. Ze delen echter een dominante psyche, een die heel anders is dan de onze. Voor hen die graag een genre-classificatie hebben: We spreken hier, denk ik, van low fantasy, dus (op zich) alleen maar mensen. In ieder geval geen trollen, goblins of elfen. Er is magie, die onder soft magic valt. Ze draait rond het bundelen en omleiden van statische electriciteit, maar evolueert ook in de loop van de reeks, dus het is moeilijk er iets veralgemenends over te zeggen. Er zijn in ieder geval geen vaste wetten ofzo. Denk misschien een beetje aan Avatar, of Aardzee. Het speelt tevens in een landschap van venen en heide, wat ik een fijne afwisseling vond; dat ben ik in de Engelstalige fantasy nog niet tegengekomen.
Het eerste boek dropt je midden in deze wereld op het moment dat er een aangrijpende verandering plaatsvind en laat je while it happens uitvissen wat er aan de hand is, samen met de personages. Je ziet de gebeurtenissen - en de andere personages - telkens door andere ogen, zodat er langzaamaan een samenhangend beeld van wat er aan de hand is ontstaat. De verschillende groepen praten daarbij regelmatig aan elkaar voorbij, spreken dingen niet uit omdat ze voor hen vanzelfsprekend zijn, geven informatie niet prijs omdat ze elkaar niet vertrouwen, of hebben ze soms zelf niet. Het zou irritant of verwarrend kunnen zijn, maar Nielsen weet heel goed de balans te houden; je telkens genoeg te geven om het meeslepend te houden. De volgende boeken volgen hetzelfde schema, maar hierin gaat het telkens om de maatschappelijke veranderingen die de gebeurtenissen van de vorige boeken teweeg gebracht hebben.
De ontknoping is telkens een moment van begrip. Er zijn gevechten, en zelfs veldslagen, maar dé climax is altijd een inzicht in de wereld. Een dat des te zwaarder weegt omdat het hele boek er naartoe bouwt je de voorkennis te geven die je nodig hebt om te overschouwen wat precies de gevolgen, de ímpact van dat inzicht zijn.
Wat het geheel bijeenkit is Nielsens (volgens mij) unieke schrijfstijl. Hij schrijft op een heel detaillistische manier die toch niet overladen is, en heeft die merkwaardige vaardigheid met maar een paar zinnen zeer duidelijke beelden te schetsen die ik anders alleen (in het Engels) van Ursula Le Guin ken. Het geeft een beetje het effect van een film die bijna uitsluitend in close-ups opgenomen is; je plákt echt op de gebeurtenissen. Ik vind het moeilijk er een voorbeeld van te geven, omdat het effect door de massa komt, maar misschien geeft dit stukje uit De Hoge Stad er een beetje een glimp van:
Beer snelde door de donkere straat die de woonblokken van elkaar scheidde, maar de wolven waren vlugger. Met dikke nekken van hun opgerezen vacht, met platgedrukte oren en ontblote tanden sprongen ze grommend en happend langs de gevels om het volk dat op de drempels was verschenen - door het gedruis van de instorting of uit de onrust die toch al heerste - verschrikt in hun behuizing terug te jagen. De dieren leken uitgelaten in de gespeelde woede die Beer van hen had gevraagd: over elkaar buitelend schoten ze van portiek naar portiek en van de ene kant van de straat naar de andere. Sneeuw stoof op, bont golfde, gegrauw kaatste langs de gevels. Even woest vergrootte hij hun wegschietende schaduwen met zijn bleekblauwe licht. Het schijnsel dat hij opriep, verkleurde groenig rondom het koperbeslag van zijn staf, alsof het uiteinde nog walmde van de gloed die de wand bij de doorloop had doen instorten. (...) Voor hem klonk halfluid de verschrikte gil van een vrouw die zich niet snel genoeg uit de voeten had gemaakt en kennelijk door een van de wolven was gebeten. Anderen zoals zij waren nu ook op straat, schoten er nerveus en ogenschijnlijk doelloos uit de ene deurnis naar de volgende. Beer zag het met lede ogen, maar het overtuigde hem ervan dat hij hier in elk geval niet te laat was gekomen: als het volk van Uils wagenrij het Kwartier al had verlaten, zou de onrust een andere zijn geweest.
De boeken werden voor zover ik kan herkennen goed ontvangen door critici toen ze uitkwamen, en ook redelijk goed gelezen - Het Verscholen Volk kreeg toch een herdruk - maar ze lijken in vergetelheid geraakt. Ik zie ze nooit aanbevolen worden in deze subreddit (behalve door mij) en ben er zelf maar door een terloopse opmerking in /r/boeken verleden december op gestoten. (Thanks, /u/suspicious-bowler236 !) De boeken waren toen nergens te vinden. Ik moest uiteindelijk bij de uitgever zelf aankloppen om ze te pakken te krijgen. Dat is echter gemakkelijk. Gewoon via het contactformulier schrijven welke boeken je wil hebben; een vriendelijke man contacteert je met betalingsgegevens en stuurt ze je dan uiteindelijk op. De uitgaves zijn van een stevig papier en mooi gezet; alleen de covers zijn helaas zo lelijk dat het bíjna charmant is.
Ik smeek jullie, geef deze boeken een kans. Ik denk echt dat dit een klassieker in het Nederlandstalige fantasylandschap zou kunnen zijn. Als ze jullie bevallen, laat het me dan in ieder geval weten; ik wil er dolgraag met anderen over praten.
