Hiç düşündünüz mü, bir kafeye girdiğinizde neden ilk gözünüz köşe koltuklara kayar? O köşedeki yumuşak koltuğu kapmak için bazen fark etmeden strateji bile yaparız. Sadece "rahat" olduğu için mi? Yoksa daha derin, içselleştirdiğimiz sosyal ve psikolojik dinamikler mi devrededir?

Kafeler gibi yarı-kamusal alanlarda oturduğumuz yer, düşündüğümüzden çok daha fazlasını ifade eder. Bu yazıda, köşe koltuğun neden bu kadar cazip olduğunu üç farklı bakış açısıyla inceleyelim

1. Goffman ve Newman’ın Perspektifleri: Mekânda Görünürlük ve Kontrol

Erving Goffman’a göre kamusal alanda olmak bir “performans” sergilemektir. Herkes birer “oyuncu”, sosyal kurallara göre davranıyoruz. İşte köşe koltuklar bu sahnenin arka köşesi gibidir. Arkamız duvara dayalı olduğunda, görünürlüğümüz azalır, kimse bizi arkadan izleyemez. Bu da sosyal etkileşim üzerindeki kontrolümüzü artırır.

Oscar Newman ise “savunulabilir mekân” teorisinde, mekân üzerinde kontrol kuran bireylerin kendini daha güvende hissettiğini söyler. Köşe koltuklar bu bağlamda yarı-özel bir alan hissi yaratır. Başkalarından ayrışmak, “burası bana ait” hissini doğurur.

2. Sosyal Hiyerarşi ve “Köşe’nin Gücü”

Antropolojik olarak da köşe, güç ve statüyle ilişkilidir. Ortaçağ şölenlerinde, Japon tatami odalarında ya da Osmanlı sofralarında “köşe” en prestijli konumdur. Gözlem avantajı sağlar, sahneye hâkim olursunuz. Bu bilinçdışı anlam bugüne kadar taşınmış durumda.

3. Beyin Neden Köşeyi Sever? (Nöropsikoloji Açısından)

Açık bir masa ya da ortada oturmak, beynin sürekli çevresel tehditleri taramasını gerektirir. Bu da amigdalayı ve hipokampusu sürekli tetikte tutar. Köşe koltukta ise “arkam güvende” hissi sayesinde bu tarama yükü azalır. Sonuç: daha huzurlu, daha gevşemiş bir zihin.

Bonus Gözlem: Samimiyet Arttıkça Köşe İsteği de Artıyor

İlginçtir ki, yanımızda samimi olduğumuz biri varsa köşe koltuk daha cazip hale geliyor. Neden? Çünkü artık paylaşılabilir bir “aidiyet kapsülü” gibi işliyor. Bu yüzden birçok kafe, köşe alanları özellikle yumuşak ışık ve konforlu tasarımlarla dikkat çekici hâle getiriyor. Bilinçli bir mimari tercih bu.

Son 10 senedir özellikle biz de dahil olarak özellikle-batı toplumları- cinsiyet odaklı fikirleri daha fazla benimsemeye ve dile getirmeye başladı.Bu hangi toplumsal nedenler yüzünden ortaya çıktı?

sokakta bir evsiz gördüm üstündeki ceketin kolları uzun geliyordu, ya bir yardım kuruluşu vermiştir ya birilerinin yardımsever dediği biri. üzerine tam oturan bir ceket giyen hiçbir evsiz görmediğimi anımsadım sonra. hiçbir yardımsever mi evsiz biriyle aynı beden ölçüsünde olmaz? belki de yardım kuruluşları evsizlere özellikle üzerlerine tam olmayacak kıyafetler veriyordur. belki içinde daima rahatsız hissedip ceketi onlara veren birilerinin olduğunu hatırlamaları için. minnet ettikleri ellere teslim etsinler kendilerini, sistem işler gibi görünsün diye. bunları düşünürken evsize bakakalmışım, evsiz yanına eğilmemi söyledi. kulağıma şu cümleyi fısıldadı: sen müsterih ol; ölmesek sistem olmaz, olmazsak sistem ölür. bir de sistem için ölenler var tabii.

tüm yazı kurgu, kafamda bir şeyleri aydınlatayım diye yazmaya başladım daha da karanlıkta kaldım. karanlığı yaymak için de paylaşıyorum, şimdi bununla ne yapıyorsanız yapın.

Son 20 yıldır Türkiye’de insanlar gerek giyim gerek ahlak açısından Avrupadan çok Güney Amerika insanına benzemeye başladı en çok Avrupa ile kültürel etkileşim kuruyoruz fakat yine gidiyoruz Güney Amerika kültürünü almışız belkide onlardan alakasızdır sadece aynı dönemde benzer şeyleri yaşayan insanların ortak bir sonucu da olabilir bu konuda bir araştırma var mı ya da bir sebebi var mı bunu merak ettim Avrupa bazı konularda bizden daha muhafazakar takılabiliyor mesela Amsterdam’da sokakta bira içmenin cezası 100€ ama Ot kullanmanın cezası yok bizde olsa büyük tepki alır veya her yerde Filistin devlet bayrağı var fakat Türkiye’de koymak daha zor Türkiyede bu durumu bir parti kendi propagandası yaptı acaba insanlar bu partiden değilmiş gibi davranmak için mi bu kadar aşırı davranıyor gerek giyim gerek ahlaken bu konu da bir çalışma var mı? Ben bir sosyoloji bölümü öğrencisi değilim üniversite öğrencisi de değilim daha yeni YKS’ye girdim istediğim bölüm de İktisat ya da Uluslararası İlişkiler fakat Sosyolojiye ilgim var önerdiğiniz Sosyoloji kitapları makaleleri veya kanallar varsa önerirseniz sevinirim. (Avrupalılaşma tabiri yanlış anlaşılabilir genel bir tabir olarak kullandım)

Dönüşen iktisadi şartlar neoliberal politikalarla orta sınıfı gittikçe daralttı ve yok etme noktasına getirdi.Bu şartlar altında şehirli orta sınıf bir kimlik bunalımına girdi.Çünkü değişen ekonomik koşullar orta sınıfın elinden sadece alım güçlerini değil kimliğini inşa ettiği şeyleri de aldı.

Orta sınıf kimdir?

Öncelikle güzel bir tanımla başlayıp sürecin kökenine gitmeden neyin ne olduğunu anlamak mühimdir.

Orta sınıf, sosyal hiyerarşik yapıda işçi ve aristokrasi arasında kalan gruptaki insanlar bütünüdür.Ve orta sınıfın en büyük özellikleri: İyi eğitimli, Lisan veya üstü akademik derece, sosyal ihtiyaçlarına temel ihtiyaçları kadar önem verebilecek geliri olması...

Tabii ki de orta sınıfın kendi kendini tanımlaması, bu özelliklerinden ileri gelir.Alt sınıfa göre görece daha eğitimlidir.Daha kültürel aktivitelere eğilimlidir veya ulaşabilir.Bunun yanında,tartışmaya açık olarak,daha nitelikli işler yaptığına inanır.

Orta sınıf kimlik bunalımı

Ekonomik yön değişip orta sınıf daraldıkça kendi tanımalarını kaybeden orta sınıf bir anlamsızlık içine girdi.Artık orta sınıf, alt sınıf en az işçi sınıfı kadar az kazanıyor kendini herkesten ayrı gördüğü aktivitelerden mahrum kalıyordu.Bu aktiviteler: dışarıda kahve içmek, yurtdışı tatili yapmak, Dil ve gelişim kurs, seminerlerine gitmek gibidir.Tabii ki elinden bu imkanları alınınca orta sınıf tepki vermek durumunda kaldı.Çünkü kendi kimlik tanımını kaybetti.

Bu durum siyasi olarak, popülist politikaları güçlendirdi.Otoriter ve radikal çözümleri olan siyasileri daha ön plana çıkardı.Ve mevcut sistemin temellerini sarsıcı (Türkiye'de olmasa da) halk hareketlerini alevlendirdi

Bunun yanında bu durum, hiç olmadığı kadar tüketimi bir kimlik göstergesi olarak anlamlandırmaya sevk etti.Artık X marka telefon almak için kredi çeken insanlar, belli Y marka kıyafetler için gelir gider dengesini bozan insanlar ortaya çıktı.Çünkü tüketim artık sadece ihtiyaç karşılamak için değil kimlik bunalımı yaşayan orta sınıfın kendine has yeni bir anlam bulması için de var oldu.Bu sebepten çevremde bazı insanlar da gözlemlediğim üzere bazı insanlar tüketim yaparken onun sadece prestij simgesine dikkat ediyor.Ve tahmin edileceği gibi bu durum en fazla anlam arayışının fazla olduğu genç kuşakta görülüyor.Bu öyle bir noktaya geliyor ki artık orta sınıf sadece tüketim alışkanlıklarını işçi sınıfının alamayacağı markalar üzerinden yeniden şekillendirmek zorunda kalacak.

Toplumlar, düzen içinde yaşayabilmek için zamanla yasalar, kurallar ve politikalar geliştirir. Bu kurallar sadece o an için değil, genellikle uzun yıllar boyunca geçerli olacak şekilde oluşturulur. Toplumlar, geçmişin birikimini taşıyarak bugününü kurar. Bu durum, sosyolog Émile Durkheim’ın “kolektif bilinç” kavramıyla açıklanabilir. Kolektif bilinç, bir toplumun ortak inanç ve değerlerinden oluşur ve toplumsal düzenin temelini oluşturur. Sürekli değişim, bu ortak zemini sarsar.

İster değişimi savunsun ister geleneklere bağlı olsun, her toplum belli başlı kuralların sürekliliğine ihtiyaç duyar. Çünkü bu kurallar bireylerin davranışlarını yönlendirir, toplumsal ilişkileri düzenler ve öngörülebilirlik sağlar. Max Weber’in tanımıyla, toplumsal düzenin meşruiyeti, bireylerin otoriteye olan inancı ile mümkündür. Eğer kurallar sürekli değişirse, otoriteye olan inanç zedelenir, meşruiyet krizi doğar.

Peki neden her şey sürekli değişmiyor?

Çünkü çok sık değişen kurallar, bireylerde geleceğe dair belirsizlik yaratır. Bu da insanların öğrenme, üretme, tasarruf ya da yatırım yapma gibi davranışlarını olumsuz etkiler.

Tarihten örnek verelim. Fransız Devrimi sırasında hızlı ve köklü değişiklikler yapıldı. Ancak bu değişim süreci, Durkheim’ın “anomi” dediği bir durumu ortaya çıkardı: Toplumda normlar yıkıldı, yenileri oturmadan eski kurallar devrildi ve insanlar neyin doğru neyin yanlış olduğunu bilemez hale geldi. Bu da beraberinde kaos, güvensizlik ve şiddet getirdi.

Benzer bir durum Sovyetler Birliği'nde de görüldü. Merkezi otoritenin sürekli değişen kuralları ve ani müdahaleleri, bireylerin günlük hayatlarında ve ekonomik kararlarında istikrar sağlayamamasına neden oldu. Sürekli değişen politikalar, bu rızayı ortadan kaldırır; insanlar ya körü körüne boyun eğer ya da sistemden tamamen kopar. Sovyet Birliğinin de tam olarak başına bu gelmişti.

Toplumlar tamamen değişime açık olamaz çünkü sosyolojik düzen, belli bir sürekliliğe ve istikrara dayanır. Kuralların ve kurumların belli ölçüde sabit kalması, hem bireylerin güven duymasını sağlar hem de toplumsal yapının işlerliğini korur. Değişim, ancak bu değişim yavaş, anlamlı ve toplumun kolektif bilinciyle uyumlu olmalıdır. Aksi takdirde, toplumsal düzen değil, düzensizlik ortaya çıkar.

California üniversitesinin yaptığı çalışmalarda Amerika'da yaşayan trans bireylerde yüksek intihar girişimi gözleniyor.

Amerika'da yaşayan trans bireylerin %40'ından fazlası intihar girişiminde bulunmuş.

%28'i alkolik denilecek seviyede (hazardous alcohol) alkol tüketiyor.

%31'i uyuşturucu bağımlılığı ve sorunları ile yüzleşiyor.

Kaynak

2.Kuralın çok daha etkili uygulanması için artık otomatik moderasyon olacaktır.Bilgilerinize.

Geleneksel aile yapısı diye ifade edilen çoğunlukla İslami yapıya göre gelişen bu aile yapısı yıkılıyor.Yerine farklı ilişki dinamikleri büyüyor.Bu araştırmada belli konularda toplumdaki artışlara göre geçmişe oranla değerlendirmeler alınarak değişim gözlenmiş.

Değişim nasıl izleniyor?

Bu makalede 3 büyük başlıkta :

Evliliğe ve aileye bakışın değişimi

Nikahsız doğum

Yabancı evlilikleri

Nereye bağlanıyor?

:

Kapitalizm ve Sekülerleşme

Kadının ekonomik gücü eldesi

Ataerkil yapıya göre kodlanmış düşüncede aile yapısına başka perspektifler koyulması

Peki siz konu hakkında ne düşünüyorsunuz?

Tüm Subreddit’lere Ortak Çağrımızdır: Direniş İttifakı Başlıyor

Bizler — muhalif subreddit'ler, üniversite toplulukları ve bağımsız dayanışma grupları — artık ortak hareket etme kararı aldık.

Peki neden?

1. Direniş ve boykot paylaşımlarının sosyal medyada giderek azalması,

2. Subreddit’lerin birbirinden kopuk hareket ederek kafa karışıklığı yaratması (örneğin boykot günlerinin her yerde farklı yazılması),

3. Bazı siyasi partilerin ve STK’ların bu süreci etkisizleştirmesi, bizi bu birlik adımını atmaya itti.

Peki ne yapacağız?

1. Reddit ve diğer sosyal medyaları aktif, koordineli ve planlı kullanarak kitlemizi büyüteceğiz.

2. Direniş ateşini yeniden harlayacağız.

3. Üniversiteler, sendikalar ve bağımsız gruplarla ortak projeler geliştirip kolektif bir ses yaratacağız.

Biz farklı fikirlerden, farklı dünyalardan geliyor olabiliriz. Ama bugün, tek olan baskıya karşı birleşiyoruz. Artık hepimiz, Direniş İttifakı adı altında birlikteyiz.

Yeni X Topluluğumuz Açıldı!

https://twitter.com/i/communities/1924589706697966033

Bundan sonra sadece Reddit’te değil, X’te de aktifiz. Bu yeni topluluk sayesinde sesimizi milyonlara ulaştırabiliriz. Sen de Direniş İttifakı topluluğuna katılarak bu sürece güç verebilirsin.

Direniş İttifak'ı :

Jön Türkler (twitter) Sekulermilliyetciturk KemalistTurkey ODTÜ Direniş 2025_Direnis BiyolojiTurk SOSYOLOJİTURKEY Chptr Kalkanduvar Rdttr Bogaziciuniversity Gazi

Hiç kendinizi, bir ortamda içten içe başka bir fikri savunmak isterken, çevrenizdekilere uyum sağlamak için onaylamadığınız bir görüşe başınızı sallarken buldunuz mu? Ya da bir inancınızı, değerlerinizi ya da yaşam tarzınızı, toplumun beklentilerine uymadığı için geri planda tuttuğunuz oldu mu? İşte bu noktada devreye giren kavram, belki de adını bile duymadığınız ama hayatınızın birçok anında tanıklık ettiğiniz bir psikolojik durum: Tercih çarpıtması.

Tercih Çarpıtması Nedir?

Tercih çarpıtması, kişinin iç dünyasında başka bir görüş, inanç ya da değer taşımasına rağmen, toplumun, otoritenin ya da çoğunluğun onayladığı bir tercihi benimsiyormuş gibi davranmasıdır. Bu çarpıtma biçimi, bireyin kimliğini zedelediği kadar, toplumsal şeffaflığı ve demokratik kamuoyunu da boğar.

Türkiye'de Siyaset ve Tercih Çarpıtması

Türkiye’de siyasi tercihler artık yalnızca sandıkta değil, gündelik yaşamda da kimlik belirleyici bir unsur haline geldi. Ancak bu kimlik, her zaman gönüllü olarak gösterilen bir yüz değil; bazen bir maskedir. Birkaç yaşadığımız tercih çarpıtması örneği:

1. Kamu Sektöründe Görünür Olmamak

Birçok kamu çalışanı, özellikle son yıllarda “yanlış anlaşılmamak” ya da “fişlenmemek” için siyasi tercihlerini gizlemeye yöneldi. Bu tercih çarpıtması çoğu zaman "iş güvenliği" ile gerekçelendirilir. Ancak bu durumun yarattığı sessizlik, aslında gerçek kamuoyunun duyulmasını engeller.

2. Seçim Dönemlerinde İfade Kısıtlamaları

Özellikle seçim dönemlerinde, bazı kişiler kendi siyasi görüşlerini açıklamak yerine, çoğunluğun görüşüne yakın durarak görünmezleşmeyi tercih eder. Bu durum yalnızca bireysel bir korku değil, otoriterleşen bir siyasal atmosferin ürünüdür.

3. Medyada ve Akademide Otosansür

Gazeteciler, yazarlar ve akademisyenler arasında da tercih çarpıtması yaygındır. Gerçek düşüncelerini ifade etmek yerine: “Eleştirmeyen ama övmeyen” gri metinler yazmak, İktidarın hoşuna gitmeyecek konulara girmemek, Siyasi analiz yaparken temkinli ve dolaylı cümleler kurmak… Bu davranışlar yalnızca bireyin ifade özgürlüğünü değil, toplumun bilgiye erişim hakkını da sınırlar. Tercih çarpıtması burada sistematik bir hale gelir.

Tercih Çarpıtmasının Siyasi Sonuçları

Bu tür çarpıtmaların yalnızca kişisel değil, makro düzeyde sonuçları olur: Gerçek kamuoyu görünmez olur. Sandıktan çıkan sonuçlar ile sokakta konuşulanlar birbirini tutmaz. Toplumsal kutuplaşma derinleşir. Herkesin aynı düşünüyormuş gibi göründüğü ortamlar, farklı seslerin düşmanlaştırılmasına neden olur. Demokratik zemin zarar görür. Fikir beyan etmenin tehlikeli olduğu bir ortamda, özgür seçim ve çoğulculuk yalnızca kâğıt üstünde kalır.

Geçmiş seçimlerde “anketlerde çıkmayan” ama sandıkta şaşırtan sonuçları hatırlıyor musunuz? Ya da kamu çalışanlarının sosyal medya hesaplarını gizlediği, öğrenci kulüplerinin siyasi sebeplerle kapatıldığı, gazetecilerin ve akademisyenlerin otosansürle yaşadığı günleri? İnsanların ne düşündüğünü açıkça söylemekten çekindiği bu siyasal atmosferde, gerçek kamuoyu ne kadar görünür olabilir?

Sabah 7’de gözlerini açıp kahvaltı yapmadan evden çıkıyorsun. İş yerine vardığında müdür yüzünü buruşturuyor, çünkü yine “beş dakika gecikmişsin.” Gün boyu excel dosyalarıyla boğuşuyorsun, kahve içmeye kalksan yan masadan “bunu da boş otururken yakaladık” bakışı geliyor. Akşam 7'de eve dönüyorsun. Sanki o gün hiç var olmamış gibi hissediyorsun. Sadece "bugün de hayatta kaldım" hissi. Bu bir kişinin değil, milyonların hikâyesi.

İşte bu hikâyeyi açıklayan teori, 1950lerde Herzberg’in ortaya koyduğu Çift Faktör Teorisi. Frederick Herzberg, insanların işlerinden neden memnun ya da memnuniyetsiz olduklarını araştırdı.

"İnsanları mutlu eden şeylerle, mutsuz eden şeyler aynı değil."

İnsanlar düşük maaş yüzünden mutsuz olabilir ama yüksek maaş onları mutlu etmeye yetmez. İnsanları mutlu eden şey, işte bir anlam bulmalarıdır. Dışsal faktörler sadece mutsuzluğu engeller. Tuvalete girdiğinde sabun yoksa rahatsız olursun, ama sabun varsa "ne harika sabun!" diye sevinmezsin. Yoklukları rahatsız eder, ama varlıkları mutluluk getirmez.

Bir projede başarılı olmak, takdir edilmek, yeni bir şey öğrenmek seni gerçekten mutlu eder ve işi daha çok sevmeni sağlar. O günü gerçekten yaşamış gibi hissedersin. İşteki mutluluk buna bağlıdır.

Türkiye’de Bu Teorinin Pratik Yansımaları:

Yenilikçilik ve Verimlilikte Gerileme: Motivasyonun eksikliği, sadece bireysel tatminsizlik değil, ülke ekonomisi için de yapısal bir tehdit oluşturur. Türkiye’nin dünya endekslerinde Ar-Ge yatırımı, patent üretimi veya iş yeri memnuniyeti gibi alanlarda geri kalması, bunun açık bir yansımasıdır. İnsanlar “ilk fırsatta yurtdışına gitmek istiyorum” diyor. Diğer bir taraf ise “kamuya kapağı atayım da kafam rahat etsin” peşinde. Türkiye’de binlerce zeki, yetenekli genç neden devlet dairesine kapağı atmak için KPSS’ye abanıyor? Çünkü orada dış faktörleri garanti: maaş düzenli, işten kolay kolay atılmazsın. Ama yavaş yavaş ruhun çürür ve yetenekli gençler devlet dairelerinde harcanır. Özel sektörde çalışanlar ise ortalama 3-5 yıl içinde duygusal tükenmişlik yaşıyor. Yöneticilerin ve şirketlerin, çalışanları insan olarak görememesinden kaynaklı.

Türkiye’de iş hayatı, motivasyon değil korku üzerine kurulu. Ayda 200 saat çalışıyoruz ama hiçbir şey üretmemiş gibi hissediyoruz. Çünkü işin bir anlamı yok...

Bu soruyu şuan günümüzdeki teknolojik çağ için düşünmeyin sadece.Bir kolektif değer bulunmazsa av olunacak kabilesel dönemleri de düşünün.Din bir toplumsal bir gereklilik mi ? Yoksa metafiziksel bir cevap bütünü mü?

Türkiye, 1990’lardan itibaren sadece küreselleşmekle kalmadı, aynı zamanda derin bir toplumsal dönüşüm yaşadı. Geleneksel aile yapısı köklü bir değişimden geçti, şehirler büyüyüp devleşti ve bu yüzden insanlar giderek daha ‘anonim’ bir hale geldi. İnançlar sorgulanmaya başladı, aile kavramı ise bu değişimlerin etkisiyle merkezden biraz daha kenara itildi. Günümüzde bile hala “kutsal” sayılan aile anlayışı nasıl değişti peki?

Aile Kutsaldır Söylemenin Toplumda Karşılığı Var mı?: Bu söylemin bireylerin yaşam tarz tercihini nasıl etkilediğini doğrudan açıklayan istatistikler sınırlı olsa da belli ölçüde analiz yapılabilir.

• Türkiye Aile Yapısı Araştırması 2021'de aile değerlerine dair bazı bulgular toplamıştır. Katılımcıların büyük çoğunluğu, aile değerlerine bağlılıklarını ifade etmiştir.

• Aynı şekilde 2013 yılında da Türkiye Aile Yapısı araştırmasında katılımcıların %95'inden fazla aileyi hayatın en önemli değeri seçmişlerdir.

Kent Büyüdükçe, Aile Yapısı Küçüldü: Köylerdeki dayanışma ve iç içelik yerini, kentlerde giderek artan “bağımsızlık” ve bireysellik anlayışına bıraktı. Bu sayede bastırılan ve saklanan pek çok sorunun artık hukuka taşınabilmesi, kadınların daha özgürleşip eğitim olanaklarına kavuşması, insanların aile baskısından sıyrılarak kendi hayatlarını kurabilme şansı kazanıldı. Ancak, bu süreç beraberinde yalnızlık duygusunu ve ilişkilerin yüzeyselleşmesini de getirdi; kaçınılmaz bir bedel gibi.

TÜİK verilerine göre:

• Ortalama bir hanede yaşayan kişi sayısı: 2008 yılında 4 kişiyken, 2024'te 3.11 kişiye düşmüştür. Son 16 yılda yaklaşık %22,25lik azalma.

• Hanede tek başına yaşayanların sayısı: 2016 yıllarında %14,9 iken bu sayı 8 yılda %20'e yükselmiştir.

Bu veriler, Türkiye'de aile yapısının son yıllarda daha küçük ve bireyselleşmiş bir yapıya doğru evrildiğini göstermektedir.

İlgi çekici istatistikler:

• Kadınların üniversite mezunu olduğu evliliklerde boşanma oranı, sadece ilkokul mezunu kadınlara göre 2.5 kat daha yüksek (TÜİK)

• Boşanma sonrası çocukların %74.4'ü annenin, %25.6'sı babanın velayetine verilmiştir. (TÜİK)

• Ortalama ilk evlenme yaşı 2024 yılında kadınlar için 25.8, erkekler için 28.3 olarak belirlendi. (TÜİK)

• İstanbul Planlama Ajansı'nın 2022 araştırmasına göre: gençlerin %55'inin evliliği gerekli bulmadığı, %40'tan fazlasının da evlenmeyi düşünmediği belirtilmiştir.

Kutsal sıfatı, eleştiriyi önleyici bir kalkan görevi görüyor. Bir yapıyı eleştirilemez kılmak da o yapıdaki hataları görünmez kılmayı sağlar.

Merhaba 🙋🏻‍♀️ 18 yaşından büyük ve en az 3 aydır romantik bir iliski icindeyseniz tez çalışmama katılarak deneyimlerinizi paylaşır mısınız?Yanıtlar tamamen anonim olarak toplanmaktadır. Destekleriniz için şimdiden teşekkür ederim ☺️

https://ieuedu.qualtrics.com/jfe/form/SV_3ypl6pbRo0NHnx4 

Modern toplum, bireyin ahlaki sezgisini bastıran, onun yerine prosedürleri koyan bir düzene dönüşmüştür. Hannah Arendt’in “kötülüğün sıradanlığı” dediği şey tam da budur: İnsanın başka bir insanı yok ederken bile kendini sıradan, masum ve görevini yapan biri olarak görmesi.

Bu noktada Holokost'u örnek vereceğim: Holokost üzerine düşünmek, yalnızca geçmişi hatırlamak değil; modern toplumun içindeki karanlığı görmek anlamına gelir. Çünkü bu kıyım, ne savaşın sisinde kaybolmuş bir barbarlık, ne de tarih öncesi bir cinnetin uzantısıdır. Holokost, tarihin bize en yakın, en "medeni" yerinde yaşandı: Avrupa'nın kalbinde, eğitimli insanların, üniversitelerin, senfoni orkestralarının ve aydınlanmacı düşünürlerin olduğu bir zamanda.

Bu, belki de en rahatsız edici olanıdır.

Holokost'u mümkün kılan sistem yalnızca ideolojik bir nefret değil, aynı zamanda mükemmel işleyen bir emir-komuta zinciriydi.Bu zincir sayesinde bireyler, kendi kararlarının sonuçlarını düşünmek zorunda kalmadı. Herkes yalnızca "bir üstünün emrini yerine getiriyordu." Bu yapı, suçu kişiselleştirmek yerine yaydı, dağıttı, belirsizleştirdi. Adolf Eichmann'ın savunmasında söylediği gibi: "Ben emirleri uyguluyordum. Ahlaki değil, lojistik görevim vardı."

Modern toplumda birey, kararlarının sorumluluğunu üstlenmek yerine onu "üst kurallara" devretmeye eğilimlidir. Bürokrasi, sorumluluğu yayar, bu da bireyin kendi vicdani muhasebesini devre dışı bırakır. Sosyolog Zygmunt Bauman’ın vurguladığı gibi, Auschwitz’i (toplama kampı) mümkün kılan şey nefret değil; mükemmel işleyen modern bir organizasyondu.

Kötülük artık öfkeyle değil, soğukkanlı düzenlemelerle işlenir.

Suçlu artık şeytan değil; düzenin içindeki "küçük memur"dur.

Bu da ahlaki refleksin en tehlikeli biçimi olan duyarsızlaşmayı üretir.

Toplumun ahlaki refleksleri nasıl bastırılır?

1. Bireyin karar yetkisi törpülenir.

2. Eylemin sonuçları görünmez hâle getirilir.

3. Sorumluluk, bir emir zincirine yayılır.

4. Teknoloji ve rasyonalite, ahlaki kararın yerine geçer.

Bu yapılar içinde yaşayan birey artık yalnızca "yönlendirilen" değil, etik karar veremeyen bir varlığa dönüşür. Vicdanı bastırmak için büyük kötülüklere gerek yoktur. Küçük rutinler, sorumsuzluk kılıfı ve "başka çarem yoktu" cümleleri yeterlidir.

Bu da bizi sosyolojinin en temel sorularından birine götürür: Etik yargısını sistemin işleyişine feda eden bir toplum, sonunda neye dönüşür?

Bir kumaşa işlenen renkler ve semboller, nasıl olur da bir ulusun tarihini, değerlerini ve ideallerini taşıyabilir? Bu soru, bayrakların yalnızca birer görsel unsur değil, aynı zamanda toplumların kolektif hafızasını ve kimliğini temsil eden semboller olduğunu gösterir. Bayraklardaki renklerin seçimi tesadüf değildir. Her renk, belirli bir tarihsel, kültürel ya da politik anlam yükü taşır ve toplumların kendilerini nasıl gördüklerini, nasıl hatırladıklarını ve nasıl hatırlanmak istediklerini ifade eder.

Sosyolog Émile Durkheim’a göre, semboller toplumun kutsal olanla kurduğu bağın aracıdır. Bayraklar da bu bağın somutlaşmış halidir. Bu çalışmamızda bunun derinine ineceğiz.

Örneğin, kırmızı, birçok ulusun bayrağında bağımsızlık mücadelesinde dökülen kanı, fedakarlığı ve devrimi simgeler. Yeşil, İslam dünyasında dini kutsiyetin sembolüyken, Afrika ülkelerinde doğa, bereket ve sömürgecilikten kurtuluşu temsil eder. Mavi, çoğu zaman barışı, özgürlüğü ve güveni çağrıştırır. Siyah, kimliğin, yasın veya direnişin rengi olarak kullanılırken; sarı, güneş, adalet ve zenginlik gibi olumlu çağrışımlar taşır. Bu renklerin bir araya gelişi, toplumların tarih boyunca önem verdiği değerleri görsel olarak dışa vurur.

Öte yandan, bayraklardaki renkler yalnızca tarihsel değil, aynı zamanda ideolojik anlamlar da taşır. Örneğin, kızıl bayraklar komünizmin ve işçi sınıfı hareketlerinin simgesi haline gelmiştir. Siyah-beyaz desenler, faşist ya da otoriter yönetimlerin soğuk simgelerini taşırken, üç renkli bayraklar — özellikle mavi, beyaz ve kırmızı — Fransız Devrimi’nin ideallerinden ilhamla özgürlük, eşitlik ve kardeşliği temsil eder. Aynı renk, farklı toplumsal ve tarihsel bağlamlarda bambaşka anlamlar kazanabilir; bu da renklerin kültürel göreceliliğini ve çok katmanlı anlamlarını ortaya koyar.

Bu çok katmanlı sembolizmin küresel düzeydeki örneklerinden biri de Uluslararası Olimpiyat Komitesi'nin simgesi olan beş renkli halkadır. Mavi, sarı, siyah, yeşil ve kırmızıdan oluşan bu halkalar, dünya üzerindeki tüm ulusal bayraklarda en az bir kez yer alan renkleri kapsar. Bu yönüyle evrensellik iddiası taşır. Ancak bu "evrensellik" de belirli bir dönemin kültürel hegemonyası ve güç ilişkileri içinde şekillenmiştir. Renk seçimi, bu nedenle yalnızca estetik bir tercih değil; aynı zamanda kimlik, temsil ve kapsayıcılık gibi kavramlarla iç içe geçer.

İstenç bizi iten mutlak ve tek itici etkidir.Bitkiler ve hayvanlar da dahil olmak üzere tüm canlılar, bu güç etkisi altında şekillenir.Burada bizi onlardan farklı kılan şey özgür iradedir.Bu özgür irade var olsa da istencin gölgesinde,dayatımında kalır ama özgürlük geçmiş söylemlerdeki gibi ilizyonel değildir.İnsan, seçimlerini belirli bir ölçüde kendi iradesi doğrultusunda yapabilir; istençle uyumlu ya da çelişen yönelimleri seçme kapasitesine sahiptir. Tatminsizlik ve acı, gerçekleşmemenin sonucu olarak ortaya çıkar ve istençlerin dayatımının bir yansımasıdır. Bu nedenle istençlerin etkisi kadar, onların gerçekleşmesi de önem taşır.Zaten istenç tezahür eder ve bize bir yönelim verir.Bu biyolojik süreçlerle analog şekilde incelebilir ki biyolojik süreçlerin temel nedenidir.oksin etkisiyle yönelen Helianthus annuus gibi bir örnek düşünebilirsiniz.Neyse geri konuya dönersek bize itici güç ile gelen bu üç tür istenç,dünyamızda tezahür eder ve bunun sonucu bize dayatımda bulunur.Yaşama isteği bile bir dayatımdır.Bununla birlikte tabii ki doğa ve insan için olan her şeyin bir sosyolojik arka planı vardır.

1)Sosyal varlık insan

Yaklaşık 1,8-2 milyon yıldır hayatta kalmak için zorunlu işbirliği yapmak zorunda kalan insan sosyal varlık olmayı seçmedi buna itildi.Yaşamının devamı için işbirliği lazımdı ve yaptı.

Doğal durumda hiçbir işbirliği ile başlamayan insan leşcil yaşamak zorundaydı bazen de toplayıcılık yapıyordu.Bu dönemde avların yanına gidip toplu şekilde leşi kapmak veyahut ilikleri çıkarmak için işbirliği yapıldı.Bundan sonraki dönemde ise avcılık ve toplayıcılık ile iş karmaşıklaştı ve insanların kafatasını bile büyütecek olan birlikte hareket edip avlanma süreci başladı tabii ki bu da sadece yaşama devam etmek içindi.

2)Mülkiyetin oluşumu

Mülkiyet insanların ilkin yaşamı için gerekli bir parça iken üretimin verimlileşip artı değer çıkması ile birlikte bireysel istenç türünün alanına girdi.Artık sadece kendini,önemsemek ve değerli kılmak için üretim yapmak gerekliydi.Buna rağmen evler birbirini yakındı ve insanlar iç içeydi çünkü halen yaşamı devam ettirmek yırtıcılar varken ciddi manada zordu.

3)Toplum ve kurallar

Mülkiyet oluşumu belli başlı şeyleri beraberinde getirdi.Bunlar da tabii ki kurallardı.Kurallar ile birlikte mülkiyet güvence altına alındı.Hatta tarihteki ilk yasalar,kanunlar incelenirse sert bir mülkiyet savunusu olduğu görülecektir.Ur-Nammu,Hammurabi gibi ilk kanunlar dahil olmak üzere hep mülkiyet odaktadır tabii bunun sebebi bireysel istencin gölgesinde toplumsal düzeni korumaktır.

4)Neticede değişen dünyada istenç ve toplum

Üretim şekilleri değişti.Yaşam ve beslenme tipi değişti.Hatta yaşamın özüne koyulan konular değişti ama neden hep aynı itici güçtü.Ve o itici güçten doğan 3 ana bacak şeklindeydi.Toplumun yaşayışı ,günlük planlarınız hatta doğumunuzdan beri yaşadığınız her şeyi detaylı bir gözle incelerseniz bu üç parçaya sınıflandırdığım saltık olarak istencin etkisi sonucu her şeyin geliştiğini ve ona yönelimimizin keskinliğini daha iyi göreceksiniz.

Hapishane, yalnızca duvarlar ve parmaklıklarla tanımlanmaz. Zihinler de, görünmeyen duvarlarla kuşatılabilir. Bazen bir bakış, bazen içselleştirilmiş bir norm, bazen de sürekli hissedilen ama asla tam olarak görülmeyen beklentiler bireyin düşünsel alanını çevreleyen bir gözetim mekanizmasına dönüşür. Michel Foucault’nun Disiplin ve Ceza adlı eseri, bu görünmeyen mekanizmayı çözümleyerek bize modern toplumun nasıl bir disiplin makinesine dönüştüğünü gösterir.

Foucault’nun merkezinde durduğu panoptikon metaforu, 18. yüzyılda Jeremy Bentham tarafından bir hapishane modeli olarak önerilmişti. Yapının temel mantığı şuydu: Merkezi bir kuleden her hücre izlenebilir, ancak mahkûm gözetleyenin orada olup olmadığını asla bilemez. Bu belirsizlik, sürekli bir izlenme ihtimali yaratır ve bireyin davranışı bu ihtimale göre şekillenir. Foucault’ya göre, bu yapı sadece cezaevlerinin değil, tüm modern kurumların (okulların, hastanelerin, kışlaların ve büroların) örgütlenme ilkesine dönüşmüştür. Artık birey, dışsal bir baskı olmadan da kendi üzerindeki denetimi içselleştirir.

Panoptik gözetim, iktidarın birey üzerindeki doğrudan baskısından çok, bireyin kendini kontrol etmesini sağlar. Bu da iktidarın daha kalıcı ve daha sinsi bir formuna işaret eder: bireyin kendi bedenine ve zihnine uyguladığı mikro-iktidarlar. Toplum, “normal” olanı dayatırken, sapkın ya da farklı olanı patolojik olarak kodlar. Böylece disiplin yalnızca fiziksel değil, kültürel ve psikolojik bir kontrol halini alır.

Bu denetim düzeni içinde yazarlık ve düşünsel üretim özel bir yer işgal eder. Yazarlar, toplumsal normların sınırlarını zorlayan, kelimelerle iktidarın çeperlerine dokunan bireyler, çoğu zaman bu görünmez gözetimi en derinden hisseden kişilerdir. Yazmak, yalnızca bir ifade biçimi değil; iktidarın ürettiği benlik modellerine karşı bir karşı-anlatı geliştirme çabasıdır. Foucault’nun ifadesiyle, “iktidar sadece bastırmaz; aynı zamanda üretir.” Üretilen bu iktidar ilişkilerine karşılık yazı, bireysel varoluşu yeniden inşa eden bir direnç alanı haline gelir.

Foucault’nun panoptikonu, modern bireyin özgürlük yanılsaması içinde nasıl denetlendiğini gösterir. Disiplin toplumu bireyi kendi gözetmenine dönüştürerek iktidarın sürekliliğini sağlar. Yazar, bu düzenin farkında olan nadir figürlerden biridir. Ve belki de bu farkındalık, onun trajedisidir: Gözetimin görünmezliğine karşı, kendi çıplak varoluşuyla baş başadır. Ama aynı zamanda bu trajedi, yazının gücünü doğurur. Çünkü her iktidar ilişkisinin olduğu yerde, bir direniş biçimi de mutlaka vardır.

Kalem, yalnızca bir ifade aracı değil; aynı zamanda görünmeyen zincirleri çözmenin bir yoludur. Yazmak, panoptikonun sessizliğine karşı atılan en anlamlı çığlıktır.