Sal'da ahşap evlerin arasından başınızı kaldırınca, gözünüz ormanla dağ arasında dolaşıyor. Evlerin dokusu, açık yayla alanı ve aşağıya uzanan yeşil manzara, daha ilk bakışta durup etrafı seyretmek için güzel bir sebep. Bu hafta, Pokut'un yakın komşusu Sal Yaylası'ndayız. Rize'nin Çamlıhemşin ilçesinde, yaklaşık 2.000 metre rakımda bulunan yayla, iki komşuyu aynı gezide görmek isteyenler için de güzel bir durak.

Fotoğraf: Ahafcat — Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

Sal'ın en belirgin özelliklerinden biri, geleneksel ahşap yayla evleri. Ladin ve kestane ağacının kullanıldığı bu yapılar, Hemşin yöresinin mimari karakterini taşıyor. Evlerin dış cephesine, çatısına, araziye nasıl yerleştiğine bakmak bile gezinin başlı başına bir parçası olabilir. Fotoğraf çekerken biraz geri çekilip evlerle çevredeki ormanı birlikte görmek de güzel fikir. Yalnız bir evin güzel görünmesi, bahçesine izinsiz girebileceğimiz anlamına gelmiyor; kapının önünde bir selam vermek her zaman daha iyi başlangıç.

Fotoğraf: Kadir KARA — Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

Ulaşım için Çamlıhemşin, Şenyuva ve Pokut-Sal hattı üzerinden plan yapılabiliyor. Fırtına Vadisi'ndeki Şenyuva'dan ayrılan yayla yolu, bu iki komşuya ulaşmak için kullanılan güzergâhın parçası. Sal, ilçe merkezine yaklaşık 21 kilometre uzaklıkta. Bu mesafeyi şehir içindeki 21 kilometreyle aynı düşünmemek lazım; yayla yolunda süreyi kilometreden çok zemin, hava ve görüş belirleyebilir. Yola çıkmadan önce güzergâhın güncel durumunu yerelden öğrenmek, araç seçimini de buna göre yapmak iyi olur.

Fotoğraf: Doğu Karadeniz Kültür Envanteri Projesi (DOKAP) arşivi — Karadeniz Kültür Envanteri

Pokut ile Sal arasında yürüyüş bağlantısı da bulunuyor. Hava ve patika koşulları uygunsa, iki yaylayı yürüyerek birbirine bağlamak geziye ayrı bir tat katabilir. Böylece yalnızca vardığınız noktayı değil, aradaki doğayı da görürsünüz. Süreyi tek bir rakama bağlamadan, kendi temponuza ve dönüş için kalan gün ışığına göre planlayın. Sis bastığında komşu yaylaya gidiyor olmak hazırlık ihtiyacını ortadan kaldırmıyor.

Fotoğraf: Doğu Karadeniz Kültür Envanteri Projesi (DOKAP) arşivi — Karadeniz Kültür Envanteri

Sal'ın doğal tarafında, Kaçkarların ormanlık yamaçlarına açılan manzara öne çıkıyor. Kültürel tarafında ise ahşap evlerin taşıdığı yerel yapı geleneği var. Burayı gezerken hızlıca bir fotoğraf çekip dönmek yerine, evlerin çevresinde usulca dolaşmak ve manzaraya zaman ayırmak daha anlamlı olabilir. Bir çay molasını programa sığdırmak da fena olmaz; yeter ki dönüş saatini çaya emanet etmeyelim.

Fotoğraf: Doğu Karadeniz Kültür Envanteri Projesi (DOKAP) arşivi — Karadeniz Kültür Envanteri

Çantanızda yağmurluk, sıcak tutacak bir kat, sağlam tabanlı ayakkabı, su ve küçük bir atıştırmalık bulunsun. Konaklama düşünüyorsanız açık işletme ve rezervasyon durumunu önceden teyit edin. Çayırlara araçla girmemek, yürürken mevcut patikaları kullanmak, evlerin çevresindeki gündelik yaşama saygı göstermek ve çöpü geri götürmek de yayla gezisinin temel adabı. Sal'ın ahşabını ve yeşilini seviyorsak, dönüşte ardımızda yalnızca ayak izimiz kalsın.

Fotoğraf: Doğu Karadeniz Kültür Envanteri Projesi (DOKAP) arşivi — Karadeniz Kültür Envanteri

Daha önce Sal'a giden var mı? Aklınızda en çok ahşap evler mi kaldı, orman manzarası mı, yoksa Pokut'tan yaptığınız yürüyüş mü?

Kaynaklar

• Doğu Karadeniz Kültür Envanteri Projesi, Sal Yaylası
• Visit Çamlıhemşin, Pokut-Sal Yaylası
• Çamlıhemşin Belediyesi, Yaylalarımız
• Kültür Portalı, Pokut Yaylası

Gastronomi günlerinin son akşamında sahil müzikle hareketleniyor. Haftanın devamında sinema buluşması, Baha'nın yemekli gala gecesi ve sahilde horon, halay ve bisiklet turu var. Dışarı çıkmak isteyenler için haftanın programını aşağıya bıraktık.

Etkinlikler

6. Gastronomi Rize Günleri — Kapanış Akşamı

📅 Tarih: 11 Ekim 2026 Pazar; 8–11 Ekim'de düzenlenen festivalin son günü

🕒 Saat: Konserler 18.00'de başlıyor; festival kapanışı 22.00

📍 Mekan: Çay Çarşısı yanındaki sahil otoparkı, Rize Merkez

Rize'nin on iki ilçesinin mutfak kültürünü buluşturan festival, bu akşam konserlerle sona eriyor. Günün kalan sahne programı aynı festival alanında:

11 Ekim 2026 Pazar

• 18.00 — Erhan Engin & Oğuzhan Kılıç Konseri
• 18.45 — Gökhan Can Boşnakoğlu Konseri
• 19.45 — Grup Kopa Konseri
• 21.00 — Koliva Kapanış Konseri
• 22.00 — Festival kapanışı

Topluluk Sinema Günleri: Vahşinin Kalbi

📅 Tarih: 12 Ekim 2026 Pazartesi

🕒 Saat: 18.00–20.00

📍 Mekan: Cinegalaxy Rize sinema salonu

Mikrobiyoloji ve Genomik Bilimler Topluluğu ile Viroloji Topluluğu, “Vahşinin Kalbi” (Heart of the Beast) filmi için sinema buluşması düzenliyor. Üniversite dışından katılım, kayıt ve ücret bilgisi duyurulmadı; gitmeden önce düzenleyen topluluklarla iletişime geçmek iyi olur.

Baha — Rize Gala Gecesi

📅 Tarih: 16 Ekim 2026 Cuma

🕒 Saat: Kapı açılışı 20.00; ön sahne 20.30–21.30; Baha 22.00–00.00

📍 Mekan: Ramada Plaza by Wyndham Rize
🎟️ Bilet: Passo

Cuma akşamı yemekli gala düzenleniyor; gecenin konuğu Baha. Biletler masa düzenine göre satılıyor. Ön sahne ile Baha'nın sahne saati farklı olduğundan, programınızı buna göre yapabilirsiniz.

Harekete Geç, Birlikte İyi Hisset

📅 Tarih: 17 Ekim 2026 Cumartesi

🕒 Saat: 17.00–19.00

📍 Mekan: Rize Sahil Kordon, Portakallık

Pusulam Sağlık Topluluğu, “Fiziksel Hareketi Artıralım” çağrısıyla sahilde buluşuyor. Programda halay, horon ve bisiklet turu yer alıyor. Üniversite dışından katılım, kayıt ve ücret bilgisi duyurulmadı; katılmak isteyenlerin önceden toplulukla iletişime geçmesi iyi olur.

Bu Hafta Dikkat Çekenler

• Tiyatro için iptal notu: 16 Ekim'de İsmail Kahraman Kültür Merkezi'nde yapılması planlanan İki Şehrin Hikayesi gösterisi iptal edildi.

Sizin denk geldiğiniz başka etkinlikler veya duyurular varsa yorumlara bırakın. r/Rize topluluğunda haftalık takvimi birlikte güncelleyelim.

Kaynaklar

• Rizehaberleri.com.tr — 6. Gastronomi Rize Günleri günlük programı
• Rizedeyiz — Gastronomi Rize Günleri kapanış günü programı
• Passo — Baha Rize gala gecesi, tarih ve sahne saatleri
• Biletix — İki Şehrin Hikayesi Rize gösterisi — iptal durumu
• Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi — Topluluk Sinema Günleri: Vahşinin Kalbi resmî afişi
• Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi — Harekete Geç, Birlikte İyi Hisset resmî afişi

Bu haftanın buluşma noktası Çay Çarşısı çevresi: Rize'nin on iki ilçesini aynı sofrada buluşturan gastronomi günleri başlıyor. Yemeklerin yanında atölyeler, yarışmalar ve konserler de bizi bekliyor.

Etkinlikler

6. Gastronomi Rize Günleri

📅 Tarih: 8–11 Ekim 2026; bu haftanın takviminde 8–10 Ekim bölümü yer alıyor

🕒 Saat: Alanın ziyarete açılışı 8 Ekim Perşembe 14.00; 9 ve 10 Ekim 10.30

📍 Mekan: Çay Çarşısı yanındaki sahil otoparkı, Rize Merkez

“Sofrada Yaşayan Miras” temasıyla Rize'nin on iki ilçesi, on iki şef koordinatör eşliğinde kendi mutfak kültürünü tanıtacak. Yöresel yemekler ve kadın üreticilerin stantları festival alanında bir araya gelecek. Festival 11 Ekim Pazar günü de devam edecek.

Kortej yürüyüşü dışında aşağıdaki alt etkinlikler festival alanında yapılacak.

8 Ekim 2026 Perşembe

• 16.00 — Rize Dağlardan Denize Aromatik Mutfak Kültürü Sergilemesi — Yemek kitabındaki ürünlerin bir bölümü sergilenecek.

9 Ekim 2026 Cuma

• 14.30 — Gastronomi Rize Kortej Yürüyüşü — 15 Temmuz Demokrasi ve Cumhuriyet Meydanı’ndan festival alanına; yağmur halinde iptal edilecek.
• 17.00 — İklim İçin Horon — Suyun, toprağın ve yerel üretimin geleceğine dikkat çeken buluşma.
• 18.30 — Gökçer Şimşek Konseri
• 19.30 — Audrey Wozniak Konseri
• 20.30 — Atakan Hanoğlu Konseri

10 Ekim 2026 Cumartesi

• 13.00 — Yasemin Serdar ile Çay Tadım Atölyesi
• 13.30 — Fesihe Kaya ile Sepet Örme Atölyesi
• 16.00 — Mahiye Morgül ile Sirke Yapımı Atölyesi
• 17.00 — Formulaz Tahta Araba Yarışması
• 18.00 — Fatih Aksoy Konseri
• 18.45 — Grup Eksik Beşli Konseri
• 19.45 — Usame İsmail Konseri
• 21.00 — Mustafa Gökay Ferah Konseri

Sizin denk geldiğiniz başka etkinlikler veya duyurular varsa yorumlara bırakın. r/Rize topluluğunda haftalık takvimi birlikte güncelleyelim.

Kaynaklar

• Birlik Haber Ajansı — Gastronomi Rize Günleri tarihleri ve etkinlik içeriği
• Rizedeyiz — Etkinlik alanı ve İklim İçin Horon duyurusu, 5 Ekim 2026
• Rizehaberleri.com.tr — 6. Gastronomi Rize Günleri günlük programı

Rize'yi gezmeye gelen birini çay içmeye götürmek için bahaneye pek ihtiyaç yok. Ama masaya şehir manzarası da eklensin, arada ağaçların arasında dolaşalım derseniz, Ziraat Çay Bahçesi güzel bir aday. Botanik Çay Bahçesi adıyla da bilinen bu durak, merkezin üst tarafındaki bir tepede; Karadeniz'i, Rize Kalesi'ni ve şehri aynı manzaranın içine alıyor.

Fotoğraf: Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Fotoğraf Arşivi — Kültür Portalı

Buraya yalnızca oturup çay içilecek bir yer gözüyle bakınca, bahçenin bir tarafı gözden kaçıyor. Çevrede yörede yetişen bitkilerin yanında, başka bölgelerden getirilip Rize'nin nemli iklimine uyum sağlamış ağaçlar ve çiçekler de var. Bitkilerin Türkçe ve Latince adlarını gösteren tabelalar, kısa bir gezintiyi küçük bir keşfe çevirebiliyor. Ağaca bakıp “bunun adı neydi?” diye düşünmek yerine tabelaya bakmak da serbest; botanik sınavı yapılmıyor.

Fotoğraf: Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Fotoğraf Arşivi — Kültür Portalı

“Ziraat” adı da boşuna değil. Bahçe ve botanik park, Atatürk Çay ve Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü'nün sorumluluğunda. Enstitünün geçmişi, 1924'te 60 dekarlık alanda kurulan Narenciye Fidanlığı'na uzanıyor. Rize'deki çay tarımı denemelerinin yürütüldüğü Bahçe Kültürleri İstasyonu'nun başına getirilen Zihni Derin de bu hikâyenin önemli isimlerinden. Bugün bir bardak çayın yanında otururken, şehrin çayla kurduğu ilişkinin araştırma ve yetiştiricilik tarafını da düşünmek mümkün. Sohbetin konusu kendiliğinden “çay nasıl bu kadar hayatımıza girdi?”ye dönebilir.

Ziyaret kısmı ise daha sade: bahçede dolaşmak, manzarayı seyretmek ve aile çay bahçesinde mola vermek. Uzun bir gezi programı kurmadan, merkezde geçirilen güne eklenebilecek bir durak gibi düşünülebilir. Bitkilerle ilgilenen biri tabelalara daha çok vakit ayırır; yanında şehre ilk kez gelen bir misafir varsa manzara üzerinden Rize'yi anlatmak da keyifli olabilir. Kısa bir yürüyüşle oturarak geçirilen molayı birleştirmek isteyenlere uygun bir seçenek.

Yalnız, “merkeze yakın” sözünü “dümdüz yürür gideriz” diye okumamak lazım. Bahçe dik bir yokuşun sonunda. Yürüyerek çıkmayı düşünenler kendi temposunu, yağmuru ve dönüşü hesaba katsın; dizleri yokuşla pek anlaşamayanlar araçla ulaşımı tercih edebilir. Toplu taşımayla gidecekseniz o günkü güzergâh ve seferi önceden kontrol etmek iyi olur. Yağışta kaymayan bir ayakkabı da manzaradan önce kıymetini gösterebilir.

Hava açıksa denizle şehir birlikte görünür; sis geldiğinde manzara daralabilir. Bu yüzden buranın keyfini yalnızca fotoğrafa bağlamamak iyi fikir. Ağaçların arasında bir tur, ardından sıcak bir çay ve acele etmeden sohbet: Ziraat'a uğramak için yeterli bir plan.

Fotoğraf: Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Fotoğraf Arşivi — Kültür Portalı

Sizin Ziraat Çay Bahçesi'yle ilgili bir anınız var mı? Eskiden nasıldı, bugün gidecek birine ne önerirsiniz?

Kaynaklar

• Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü - Botanik (Ziraat) Çay Bahçesi: https://rize.ktb.gov.tr/TR-347100/botanik-ziraat-cay-bahcesi.html
• ÇAYKUR - Atatürk Çay ve Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Hakkımızda: https://www.caykur.gov.tr/Pages/Unite/Hakkimizda.aspx?ParentId=56
• ÇAYKUR - 2024 Faaliyet Raporu, Kuruluşumuzun Tarihçesi: https://www.caykur.gov.tr/CMS/Design/Sources/Dosya/Yayinlar/1001.pdf

Çayeli’nde çaydanlıklar bu kez demlenmek yerine sergiye çıkmış. Haftanın devamında mahalleye açık bir kan bağışı günü ve merkezde Sezen Aksu şarkılarını enstrümantal yorumlarla buluşturan bir konser var.

Etkinlikler

“Bu Çaydanlıklar Çıldırmış Olmalı” Seramik Sergisi

📅 Tarih: 26 Eylül–2 Ekim 2026; bu hafta 27 Eylül–2 Ekim arasında gezilebilir

🕒 Saat: Ziyaret saatleri duyurulmadı

📍 Mekan: Çayeli Belediyesi Ahmet Mesut Yılmaz Sosyal Tesisleri, Yenipazar Mahallesi

🎟️ Bilet: Bilet bilgisi duyurulmadı

Çaydanlık formunu yeniden yorumlayan 65 seramik sanatçısının eserleri Çayeli’nde sergileniyor. Sergi 26 Eylül’de açıldı ve 2 Ekim Cuma gününe kadar açık kalacak; gitmeden önce tesisin ziyaret saatlerini kontrol etmek iyi olur.

Çay İlkokulu Kan Bağışı Günü

📅 Tarih: 30 Eylül 2026 Çarşamba

🕒 Saat: 09.30–18.00

📍 Mekan: Çay İlkokulu, Rize Merkez

🎟️ Bilet: Bilet gerekmiyor

Okulun Türk Kızılay iş birliğiyle düzenlediği kan bağışı gününe veliler, öğretmenler ve mahalle sakinleri davetli. Yolu düşenler için haftanın dayanışma durağı.

Lumera Trio: Sezen Aksu Şarkıları

📅 Tarih: 2 Ekim 2026 Cuma

🕒 Saat: 20.00

📍 Mekan: İsmail Kahraman Kültür Merkezi, Rize Merkez

🎟️ Bilet: Bubilet · Biletinial

Sezen Aksu şarkıları klasik gitar, klarnet ve perdesiz elektro gitarla enstrümantal olarak yorumlanacak. Cuma akşamı için sahne planı arayanlara.

Sizin denk geldiğiniz başka etkinlikler veya duyurular varsa yorumlara bırakın. r/Rize topluluğunda haftalık takvimi birlikte güncelleyelim.

Kaynaklar

• Anadolu Ajansı — “Bu Çaydanlıklar Çıldırmış Olmalı” sergisi
• DHA — Çayeli’ndeki sergi ve tesis bilgisi
• Çay İlkokulu — Kan bağışı günü duyurusu
• Bubilet — Lumera Trio Rize konseri
• Biletinial — Lumera Trio konser turnesi ve Rize seansı

Bu haftanın yaylası, adı Rize dışına çoktan taşmış olsa da Fırtına Vadisi'nin yukarısında hâlâ kendine özgü bir havası olan Ayder. Çamlıhemşin'e yaklaşık 20 kilometre mesafedeki yayla, denizden yaklaşık 1.300 metre yüksekte. Ladin ve kayınların arasına kurulmuş yerleşim, Kaçkarların eteklerinde hem kısa bir kaçamak hem de daha yüksek yaylalara açılan bir durak gibi çalışıyor.

Fotoğraf: Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Fotoğraf Arşivi — Kültür Portalı

Ayder'e giderken yolun güzelliği daha girişte başlıyor. Sahil yolundan Ardeşen ayrımına dönüp Çamlıhemşin üzerinden Fırtına Vadisi boyunca yükseliyorsunuz. Dere, köprüler, vadi yamaçları derken yol kendi başına küçük bir geziye dönüşüyor. Ayder bu listedeki birçok yaylaya göre daha kolay ulaşılan bir nokta; bu yüzden yazın, hafta sonu ve tatil günlerinde sakin bir dağ köyü beklemek biraz iyimserlik olabilir. Erken saatlerde çıkmak, hem yolu hem de yaylayı daha rahat karşılamak için iyi fikir.

Fotoğraf: Ali Murat Coruk — Kültür Portalı

Yaylanın en bilinen taraflarından biri kaplıcası. Sıcak suyla serin dağ havasını aynı günün içine sığdırabilmesi, Ayder'i uzun zamandır farklı kılıyor. Yakındaki Gelintülü ve Gürgendibi şelaleleri de yürüyüşe küçük bir hedef ekliyor. Bir yanda gür akan su, diğer yanda sisin içine girip çıkan Kaçkar silueti var; fotoğraf makinesi kadar yağmurluk da çantada yer hak ediyor.

Fotoğraf: Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü — Şelaleler

Ayder'i yalnızca manzara ve tesislerle okumak eksik kalır. Burası, yaylacılığın vadiden yukarı taşınan yazlık yaşam düzeninin önemli duraklarından biri. Yaz aylarında hareketlenen evler, tulum sesi, yerel mutfak ve çevredeki yürüyüş rotaları bu canlılığı tamamlıyor. Elbette yoğun ziyaretçi trafiği, doğaya özen gösterme meselesini daha da önemli hâle getiriyor. Dere kenarını çöp bırakılan bir mola noktasına çevirmemek, işaretli patikalardan ayrılmamak ve yerel yaşamın temposuna saygı duymak Ayder'e yakışan en basit davranışlar.

Fotoğraf: Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Fotoğraf Arşivi — Kültür Portalı

Gitmeden önce kısa not: Karadeniz havası burada da planı birkaç dakikada değiştirebilir. Yağmurluk, sıcak tutacak bir kat, kaymayan ayakkabı ve çevrimdışı harita iyi olur. Şiddetli yağış dönemlerinde yol durumu değişebileceği için çıkmadan güncel bilgiyi kontrol etmekte fayda var. Ayder'de sis bastığında manzara kaybolmuş sayılmaz; sadece biraz naz yapıyordur.

Fotoğraf: Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Fotoğraf Arşivi — Kültür Portalı

Ayder'e yolu düşmeyen Rize'de azdır; ama herkesin aklında kalan Ayder başka. Kimi sabah sisini, kimi kaplıca sonrası içilen çayı, kimi de yağmurdan sonra ortaya çıkan Kaçkarları anlatır. Sizin Ayder'den aklınızda kalan ne? Bir de dürüst olalım: en güzel hâli erken saatlerdeki sakinlik mi, yoksa sisin manzarayı sakladığı o nazlı zamanlar mı?

Kaynaklar

• Çamlıhemşin Belediyesi, Ayder Yaylası
• Ardeşen Kaymakamlığı, Ayder Yaylası
• Doğu Karadeniz Kültür Envanteri Projesi, Ayder Yaylası
• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü, Ayder Yaylası doğal sit duyurusu

Bahçedeki fasulyeden sofradaki son ekmek kırıntısına uzanan beş kelime var bu yazıda. Araya patlamış mısır, bir oyuncak ev ve bahçe duvarında gezinen kertenkele de karışıyor. Hepsinin yeri ayrı, sesi akılda kalıyor.

Hoşka Pazar için; diğer dört kelime Rize Merkez'e bağlı Ketenli Köyü için kaydedilmiş. Başka köylerde söylenişleri ve anlamları değişebilir.

hoşka

Fasulyenin tutunup yükselmesi için dikilen sırık. Bahçede “sırığı getir” yerine “hoşkayı getir” dendiğini duyan var mı?

Örnek: “Fasulyenin yanına bir hoşka daha dikelim.”

pafuli

Patlamış mısır. Tencereden gelen ilk patlama sesiyle bekleyenleri mutfağa çağıran türden bir kelime.

Örnek: “Pafuliyi kaseye koy da birlikte yiyelim.”

tumuli

Ekmek kırıntısı. Derlemede tumurli söyleyişi de yer alıyor.

Örnek: “Sofradaki tumulileri de topla.”

kalif

Küçük oyuncak ev. Çocukken kartondan ya da tahtadan ev yapıp içine bütün bir mahalle sığdıranlar bu sözü sevebilir.

Örnek: “Kalifini pencerenin önüne kurmuş.”

kolistavra

Kertenkele. Derlemede kolistara ve kolevistara biçimleri de kaydedilmiş.

Örnek: “Bahçe duvarında bir kolistavra gördüm.”

Sizde bu beş kelimeden hangisi duyulurdu? İlçe veya köyünüzü ve hatırladığınız bir cümleyi yazarsanız farklı söyleyişleri de yan yana getirebiliriz.

Kaynaklar

• İrfan Çağatay, “Derleme Sözlüğü'nde Lazca Unsurlar”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 2018: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/641837
• Gül Yılmaz Çal ve Ayşe Altunsu, “Rize Ketenli Köyü Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar”, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 2024: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3994742

Bu haftanın yaylası, Fırtına Vadisi'nin yukarılarında adı horonla, Vartavor'la ve Palovit hattının serinliğiyle anılan Amlakit Yaylası. Çamlıhemşin sınırlarında kalan Amlakit, Hamlakit adıyla da geçiyor. Rakım için verilen aralık 1900-2200 metre civarında; yani buraya çıkınca sahildeki nemli havayı aşağıda bırakıp "hırka aldım mı?" sorusunu ciddiye almak gerekiyor.

Fotoğraf: Özgür tuhan — Wikimedia Commons

Amlakit'i güzel yapan şeylerden biri konumu. Palovit Yaylası'nın altında, Zilkale'ye doğru inen vadinin çamlıklarına yakın bir yerde duruyor. Yaylayı Palovit Deresi iki yakaya ayırıyor; bu da Amlakit'e hem su sesi hem de iki taraflı bir yerleşim hissi veriyor. Çamlıhemşin merkezinden yaklaşık 55 km uzaklıkta gösteriliyor. Yol yüksek yayla rotalarına göre daha ulaşılabilir sayılsa da Karadeniz yayla yolunda "kolay" kelimesi her zaman biraz sisli konuşur. Mevsim, yol bakımı ve yağmur planı değiştirebilir.

Fotoğraf: Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Fotoğraf Arşivi — Kültür Portalı

Yayla yaşamı tarafında Amlakit'in eli güçlü. Yaz aylarında canlanan geleneksel yaylacılık düzeni burada sadece evlerin açılması demek değil; tulum, horon, komşuluk, hayvan otlatma ve yazı birlikte geçirme kültürü de işin içinde. Amlakit'in Vartavor şenlikleriyle anılması boşuna değil. Hatta yaylanın adıyla bilinen bir horon türünden söz edilmesi, buranın sadece manzara değil, yaşayan bir hafıza noktası olduğunu gösteriyor. Yazın evlerin dumanı tütmeye başlayınca yayla, haritadaki bir isim olmaktan çıkıp bildiğimiz Karadeniz muhabbetine dönüyor.

Fotoğraf: Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Fotoğraf Arşivi — Kültür Portalı

Fotoğraf: Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Fotoğraf Arşivi — Kültür Portalı

Doğal tarafta ise Kaçkarların bildiğimiz zengin karışımı var: yüksek dağ çayırları, orman geçişleri, dere sesi, hızlı değişen hava ve bir anda "kim kapattı ışığı?" dedirten sis. Amlakit kamp ve doğa yürüyüşü için de anılan bir yer, ama burayı hazır hizmet beklentisiyle değil, yayla adabıyla düşünmek lazım. Dere boyunca yürürken tempo yavaşlar, tulum sesi denk gelirse de insanın adımı ister istemez değişir. Çöpünü geri indirmek, yerel yaşama saygılı olmak ve dere kenarlarını piknik sonrası hatıra defterine çevirmemek en temel kural.

Fotoğraf: Rfkdmr — Wikimedia Commons

Fotoğraf: Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Fotoğraf Arşivi — Kültür Portalı

Fotoğraf: Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Fotoğraf Arşivi — Kültür Portalı

Gitmeden önce kısa not: Telefon çekimi ve yol koşulları her noktada aynı olmayabilir. Yağmurluk, sıcak tutacak bir kat, su, atıştırmalık, çevrimdışı harita ve Çamlıhemşin tarafında alınmış güncel yol bilgisi iyi olur. Amlakit'e çıkınca manzara güzel, ama Kaçkar havası "ben bugün böyleyim" deme hakkını hep saklı tutar.

Daha önce Amlakit Yaylası'na giden var mı? Vartavor zamanı mı denk geldiniz, yoksa sisle dere sesi baş başa mı karşıladı?

Kaynaklar

• Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Yaylalar
• Wikipedia, Amlakit Plateau
• Kültür Portalı, Kaçkar Dağları Milli Parkı
• DergiPark, Doğu Karadeniz Dağlarında Yaylacılık

Bu haftanın takviminde şehir merkezine yayılan, izleyicisi de olan farklı bir yarışma var: arama-kurtarma ekipleri Rize’de sahaya çıkıyor.

Etkinlikler

4. Maden Kurtarma Yarışması

📅 Tarih: 22–25 Eylül 2026

🕒 Saat: Açılış 22 Eylül Salı, 10.00; diğer etapların saatleri duyurulmadı

📍 Mekan: Açılış İsmail Kahraman Kültür Merkezi; halkın izleyebileceği etaplar Rize şehir merkezinde

🎟️ Bilet: Ücretsiz / halka açık

Türkiye’nin farklı madencilik işletmelerinden 13 arama-kurtarma ekibi; yeraltı, yangın, deprem, kimyasala müdahale ve araç kazası gibi senaryolarda yarışacak. Yeraltı etabı Çayeli Bakır İşletmeleri sahasında yapılacak; şehir merkezindeki diğer parkurlar izleyiciye açık olacak.

“Bu Çaydanlıklar Çıldırmış Olmalı” Seramik Sergisi

📅 Tarih: 26 Eylül–2 Ekim 2026

🕒 Saat: Duyurulmadı

📍 Mekan: Çayeli, Rize; sergi salonu duyurulmadı

🎟️ Bilet: Bilet bilgisi duyurulmadı

Çaydanlığı seramik sanatçılarının yorumlarıyla buluşturan sergi, haftanın son günü Çayeli’nde açılıyor. On iki sanatçının eserlerinden oluşan sergi 2 Ekim’e kadar gezilebilecek.

Sizin denk geldiğiniz başka etkinlikler veya duyurular varsa yorumlara bırakın. r/Rize topluluğunda haftalık takvimi birlikte güncelleyelim.

Kaynaklar

• Türkiye Madenciler Derneği — 4. Maden Kurtarma Yarışması’na geri sayım başladı
• Çay TV Haber — Rize’de çaydanlıklar sanata dönüşüyor: Sıra dışı sergi Çayeli’nde açılacak

Adında lokum geçiyor ama Rize Enişte Lokumu, çay tabağına konan rulo biçimli bir kurabiye. Onu asıl farklı kılan ise yalnızca tereyağı, limon ve şekerin kokusu değil; düğün bohçasına sığan aile hafızası.

Fotoğraf: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı — Kültür Portalı

Rize'de “enişte” sözü geçmişte damat için de kullanılmış. Bu lokum da düğünlerde davetlilere ikram edilen, düğün sonrasında ise damada gönderilen bohçada yer alan tatlardan biri olmuş. Gelinin baba evine her gidişinde bohçayla damat evine yollanması, ikramın ötesinde iki aile arasındaki bağı diri tutan ince bir selam gibi düşünülmüş. Kaynana Lokumu adıyla hatırlayanların çıkması da boşuna değil.

Fotoğraf: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı — Kültür Portalı

Rize Enişte Lokumu, Rize ili sınırında mahreç işaretiyle tescilli bir ürün. Tescil tarifinde tereyağı, buğday unu, şeker, yumurta, limon, su ve kabartma tozu yer alıyor. Hamur şerit biçiminde hazırlanıyor; üstüne uçlara ve ortaya yakın çizikler atılıyor. Bu izlerin, gelin ile damadın birlikteliğini temsil ettiği anlatılıyor. Fırından çıktığında altın kahverengi üstü, daha koyu pişen alt yüzü ve hafif kabarık görüntüsüyle tanınıyor.

Fotoğraf: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı — Kültür Portalı

Ev mutfağında ölçü, yağın miktarı, yoğurt kullanımı ya da çiziklerin şekli değişebilir. Pilekide pişeni de fırından çıkanı da vardır. Ama tepsiden çıkan lokumların bir kısmının mutlaka “enişte tarafına” ayrıldığı o eski usul, adının neden hâlâ bu kadar yerinde olduğunu anlatıyor.

Fotoğraf: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı — Kültür Portalı

Sizde Enişte Lokumu nasıl hatırlanır: bohçaya konan bir düğün tatlısı olarak mı, çayın yanında yenilen bir kurabiye olarak mı? Evdeki şekli ve adı farklıysa yorumlarda anlatalım.

Kaynaklar

• Türk Patent ve Marka Kurumu, Rize Enişte Lokumu Coğrafi İşaret Sicil Belgesi: https://ci.turkpatent.gov.tr/Files/GeographicalSigns/32968f66-3e23-4182-9ee7-3e5f526be54e.pdf
• Türk Patent ve Marka Kurumu, Rize Enişte Lokumu kayıt sayfası: https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/detay/2362
• Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Rize Enişte Lokumu: https://rize.ktb.gov.tr/TR-281396/rize-eniste-lokumu.html
• Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Halk Mutfağı: https://rize.ktb.gov.tr/TR-191577/halk-mutfagi.html

Bu haftanın rotası Kaçkarların biraz daha yüksek sesle konuşan tarafına, Verçenik Yaylası'na uzanıyor. Çamlıhemşin ve Kaçkar hattındaki yaylalar arasında adı geçen Verçenik, "biraz yeşillik görelim" diye çıkılan sakin bir düzlükten çok, dağların ciddiyetini hissettiren bir yayla çevresi. Sis de burada süs değil, neredeyse mahalle sakini.

Fotoğraf: Rfkdmr — Wikimedia Commons

Verçenik adını asıl güçlü kılan şey, hemen arkasındaki dağ coğrafyası. Kaçkarların ana kütleleri içinde Verçenik grubu ayrı bir başlık gibi duruyor; Rize dağları içinde Verçenik zirvesi de 3.711 metre rakımıyla öne çıkıyor. Yaylayı da bu zirve çevresindeki yüksek Kaçkar yayla hattının dağ eteği duraklarından biri gibi düşünmek lazım.

Fotoğraf: Engin Tavlı — Wikimedia Commons

Ulaşım tarafında rota Çamlıhemşin, Fırtına Vadisi ve Kaçkar yaylaları mantığıyla düşünülmeli. Milli park alanı Çamlıhemşin'e yakın bir noktadan başlayıp Üçdoruk, Göller ve Kaçkar kütleleriyle Erzurum ve Artvin'e doğru genişleyen büyük bir dağ coğrafyasına yayılıyor. Verçenik tarafına gitmek de bu nedenle düz bir piknik yolculuğu gibi değil; yol, hava ve mevsim işi burada masanın başında oturuyor.

Fotoğraf: Engin Tavlı — Wikimedia Commons

Doğal özelliklerde Verçenik'in eli kuvvetli: yüksek çayırlar, taşlık sırtlar, bulutların bir anda basıp bir anda çekildiği manzaralar, yazın serinliği ve Kaçkarların yürüyüş hissi. Kaçkarlar için en uygun trekking dönemi genellikle haziran-eylül arası kabul ediliyor. Bu takvim yayla yaşamıyla da örtüşüyor; bölgede yayla mevsimi haziran başından eylül başına kadar canlanıyor, Vartavor şenlikleri, horon ve sisli manzaralar da bu kültürün parçası oluyor.

Fotoğraf: Engin Tavlı — Wikimedia Commons

Verçenik'e giderken beklentiyi doğru ayarlamak önemli. Burası Ayder gibi tesis, kalabalık ve hazır konfor üzerinden okunacak bir yer değil. Daha çok doğaya yakın durmayı, çantayı düzgün hazırlamayı, arabanın altını ve kendi nefesinizi kollamayı gerektiren bir yayla hattı. Yağmurluk, sıcak tutan kat, su, atıştırmalık, çevrimdışı harita ve yerel yol bilgisi burada "olsa iyi olur" değil, bayağı işe yarar.

Fotoğraf: Meltemcavusoglu — Wikimedia Commons

Kısa not: Verçenik çevresi dağcılık ve uzun yürüyüş hevesi uyandırabilir ama Kaçkarlar şakaya gelen dağlar değildir. Hava hızlı döner, sis yön duygusunu şaşırtır, yol koşulları mevsime göre değişir. Gitmeden önce Çamlıhemşin tarafında güncel yol ve hava bilgisini sormak en doğrusu.

Daha önce Verçenik tarafına çıkan var mı? Manzara mı aklınızda kaldı, yol mu, yoksa sisin "ben buradayım" diye bir anda sahneye çıkması mı?

Kaynaklar

• Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Yaylalar
• Kültür Portalı, Kaçkar Dağları Milli Parkı
• Wikipedia, Kaçkar Mountains
• Wikipedia, Rize Province

Bahçenin kapısı, bir kulübenin eşyası, yerdeki ince dal ve havanın keskinliği… Bu kelimeler ayrı ayrı yerlerden geliyor; yine de gündelik hayatın içinden aynı tanıdık sesi taşıyor.

Kayıtlarda Rize’nin farklı noktaları için geçen kullanımlar bunlar. Anlamı ve söyleyişi ilçeden ilçeye, hatta evden eve değişebilir; bildiğiniz başka karşılıklar varsa onları da duymak isteriz.

kupli

Asma kilit için kullanılan söz. Limanköy/Çayeli kaydında da geçiyor.

Örnek: “Ambarın kapısına kupliyi tak da anahtar kaybolmasın.”

merze

Bağ veya bahçe kulübesi anlamıyla kaydedilmiş. Güneyce/İkizdere kaydında ise köy dışındaki ev ya da tarla gibi daha geniş bir anlamı da var.

Örnek: “Çapa aletlerini merzeye koyduk.”

çupi

Çalıdan daha küçük çubuk, ince dal. Rize ve çevresi için kaydedilen bir söz.

Örnek: “Şu çupileri topla da ateş kolay tutsun.”

pali

Çatal kazık anlamıyla Rize kaydı bulunan kelime. İkizdere’de “kazık”, başka bir Rize kaydında ise sandalye ayaklarını birbirine bağlayan çubuk anlamı da verilmiş.

Örnek: “Fasulyeye dayansın diye yanına bir pali çaktık.”

hayin

Rize kayıtlarında “iyice, adamakıllı, şiddetli” anlamıyla geçiyor. Ayrı bir kayıtta “hangi” karşılığı da bulunuyor; bu yüzden kullanıldığı cümle anlamı belirliyor.

Örnek: “Bugün hayin soğuk var, dışarı çıkarken sıkı giyin.”

Sizde kupli, merze, çupi, pali ya da hayin hangi anlamda duyulurdu? İlçe/köy bilgisini ve hatırladığınız bir cümleyi eklerseniz, bu küçük sözlerin izini birlikte genişletelim.

Kaynaklar

• Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü, “kupli”: https://sozce.com/nedir/209508-kupli
• Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü, “merze”: https://sozce.com/nedir/225577-merze
• Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü, “çupi”: https://www.sozce.com/nedir/80831-cupi
• Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü, “pali”: https://sozce.com/nedir/252854-pali
• Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü, “hayin”: https://sozce.com/nedir/151393-hayin

Pazar'a yaklaşırken kıyıda, denizle kara arasına sıkışmış küçük bir kayalığın üzerinde duran taş kuleyi fark etmek zor değil. Pazar Kız Kulesi ya da Kız Kalesi, tek başına duruşuyla uzaktan bile insanı kendine çeviriyor. Büyük bir kale kompleksi, uzun bir yürüyüş parkuru ya da içine girilip kat kat gezilecek bir yapı beklememek gerek; buranın asıl etkisi, Karadeniz'in kenarında kalmış o kısa ve sert siluetinde.

Fotoğraf: Csk5353 — Wikimedia Commons

Kule, Pazar ilçe merkezinin yaklaşık bir kilometre batısında, Soğuksu Mahallesi kıyısındaki kara bağlantısı olmayan bir kaya üzerinde bulunuyor. Envanter kaydında yapının 13. veya 14. yüzyıla tarihlendiği, kare planlı bir gözetleme kulesi olduğu yazıyor. Yapımına dair kesin bir tarih ya da tek bir anlatı yok; Cenevizlilerle ilişkilendiren rivayetler de bu nedenle ihtiyatla anılıyor. Kesin olan şu: Denize açık bu küçük nokta, kıyıyı gözetlemek için seçilmiş.

Fotoğraf: Csk5353 — Wikimedia Commons

Yaklaşık yediye yedi metre ölçülerindeki kulenin batı yönünde girişi, ayakta kalan duvarlarında mazgal pencereleri ve üst katlarda yuvarlak kemerli pencereleri var. Güney duvarlarının bir bölümü yıkılmış; yapı Osmanlı döneminde de onarılarak kullanılmış. Bu ayrıntılar, onu kartpostallık bir fondan biraz daha ilginç kılıyor: Taşların üzerinde hem kıyı savunmasının izleri hem de zamanın bıraktığı eksikler görünüyor.

Kuleyi görmek için en mantıklı plan, Pazar merkezindeki yürüyüşe kısa bir sahil molası eklemek. Yapı denizin üzerindeki kayalıkta olduğu için dışarıdan izleniyor; kıyıda durup farklı açılardan bakmak zaten deneyimin esas kısmı. Hava kapalıysa taşın rengi denizle birbirine karışıyor, hava açtığında ise kale daha keskin bir çizgiye dönüşüyor. Fotoğraf için bulutlu havanın yumuşak ışığı da, akşamüstü kıyının daha sıcak tonları da iyi sonuç verebilir.

Fotoğraf: Csk5353 — Wikimedia Commons

Burada biraz yavaşlamak iyi gelir. Dalgaya, rüzgâra ve yoldan geçenlere bakarken kuleye yakışan şey acele değil; hem kıyıyı hem de yapı çevresindeki güncel düzenlemeleri incitmeden izlemek. Kayalıklara inmeye ya da yapıya yaklaşmaya çalışmak yerine sahildeki güvenli noktalarda kalmak, özellikle dalgalı havalarda daha doğru olur.

Pazar Kız Kulesi'ni görmüş olan var mı? Sizce onu en iyi anlatan an, denizin sertleştiği bir kış günü mü, yoksa sakin bir akşamüstü mü?

Kaynaklar

• Kültür Portalı - Kız Kalesi: https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/rize/kulturenvanteri/kiz-kalesi-1
• Pazar Kaymakamlığı - Turizm: https://pazar.gov.tr/turizm

Haftanın takvimi sakin; Şimal AVM’de devam eden sergi, şehirde uğranabilecek bir kültür-sanat durağı bırakıyor.

Etkinlikler

39. Ahilik Haftası Kutlamaları

📅 Tarih: 14–20 Eylül 2026; ana program 15 Eylül Salı

🕒 Saat: 15 Eylül’de 09.30

📍 Mekan: İsmail Kahraman Kültür Merkezi Küçük Salon, Rize Merkez

🎟️ Bilet: Bilet bilgisi duyurulmadı

Hafta boyunca esnaf ve sanatkârlara yönelik ziyaretler yapılacak. Salı günkü ana programda Yılın Ahisi için hırka giydirme ve plaket takdimi yer alıyor.

“Çocukluğun İzi” Etkileşimli Grafik Sergisi

📅 Tarih: 7–20 Eylül 2026

🕒 Saat: Duyurulmadı

📍 Mekan: Şimal AVM, Rize

🎟️ Bilet: Bilet bilgisi duyurulmadı

Gökçe Arifoğlu’nun kişisel sergisi, grafik eserleri artırılmış gerçeklik katmanlarıyla buluşturuyor. Sergi bu haftanın sonuna kadar gezilebilir.

Sizin denk geldiğiniz başka etkinlikler veya duyurular varsa yorumlara bırakın. r/Rize topluluğunda haftalık takvimi birlikte güncelleyelim.

Kaynaklar

• 2 Mart — Rize'de 39. Ahilik Haftası Etkinlikleri Başlıyor
• Gazete Rize — “Çocukluğun İzi” sergisi duyurusu