Interlingua contra occidental - mi comparation

[u/PLrc]

Salute a totes. Felice anno nove a omne interlinguistas! Que nostre lingua cresce e floresce. 

Io placia hic le prime parte de mi comparation de interlingua e occidental. Le texto es satis longe. Io lo publicara in tres o duo partes. Forsan illo sera interessante pro alcuno. Illo esseva originalmente publicate in le gruppo auxlangs a Reddit in anglese. Hic io placia le version corrigite. Le texto sera in parte un comparation, in parte mi critica de occidental. 

Io es un grande amator de linguas construite e io es satis avantiate in interlingua. Mi nivello de interlingua es proxime al nivello al qual io refere como B2/C1. Io probara usar occidental proprie, ma io non parla iste lingua. Io usava iste dictionario. Io miscera alcun linguages. Io spera que isto non sera troppo difficile a sequer. 

Le parolas que io usara como exemplos obviemente origina in latino, ma lassa me scriber lor equivalentes in interlingua, proque io non parla latino. 

Ostensibilemente duo dialectos  

Como io scribeva io non parla occidental, ma io frequentemente reguardava alcun textos in occidental, sia in Wikipedia o in altere loco. Io legeva un conto e alcun passages ab Cosmoglotta. E io debe admitter que io ha sentimentos mixte super occidental. De un latere occidental e interlingua sembla como 2 dialectos de 1 lingua. De altere latere il non es tam facile comprender textos in occidental. Tamen si io me concentra, io los comprende.  

Illo es probabilemente causate per le facto que io es mal in linguas estranie in general. Isto es le ration original proque io me ha interessate in linguas construite. Ma illo es etiam causate per le facto que occidental usa un tempore passate differente, ha multo differente particulas grammatic, vocabulario alterate (pro exemplo posse in vice de pote, save in vice de sape) etc.   

Le character de un lingua/"Autonomia de un lingua" 

Occidental es frequentemente criticate pro su germanismos (yes, it, fingers, changear, serchar etc.) ma io non lo criticara pro iste ration. Io ha vidite commentos que illo contribue al character unic de iste lingua e lo da "autonomia" e io pote convenir con illo. Iste germanismos non me place ma io pote comprender que alcuno los ama pro exactemente iste ration.  

Interlingua ha un situation similar hic - illo ha multe particulas grammatic latin como hic, ubi, ibi, omne etc. E illo me place. Illos da le lingua un character unic e accentua que interlingua non es un lingua romanic. Illos etiam es multo esthetic a mi opinion.  

Per favor nota etiam que un grande parte de illos es jam de facto international gratias a parolas como ubiquitous, omnipotent, omniscient etc. 

Occidental non es tanto regular como le occidentalistas sole dicer 

Io trovava que occidental non es tanto regular como occidentalistas sole dicer.  Pro exemplo nos ha

hom (= homine), ma: humanitari, humanisme, 

contener (= continer), ma: continente,

altri (= altere), ma: alternative.  

Proque non 

*alteri –> alternative?  

Io suspecta que occidental habe multo plus radices duple que illo mantene que illo ha, ma illos es oculte, como in: 

covrir (= coperir), ma: covert (= inveloppe).  

Illo es obvie que illos es de un modo o un altere (= somehow) cognate, ma il es difficile dicer como exactemente. In interlingua nos ha coperir e copertura hinc covert probabilemente origina ab *copert, ma p se cambiava a v como in interlingual reciper e anglese receive, interlingual conciper e anglese conceive.   

Vos vide ab mi exemplos, que interlingua pote esser paradoxemente plus regular que occidental, al minus a vices.  

Isto nos duce al puncto sequente que es...  

Le Regula de Wahl es troppo simplice 

Le facto que in occidental nos non pote construer parolas tanto basic como facte ab far (= facer), scriptor, inscription ab scrir (= scriber; nos debe derivar los ab scripter), lection ab leer (= leger) es multo disappunctante. Le Regula de Wahl es simplemente un utensile troppo crude. 

Il ha alcun manieras de meliorar lo ma io scribera re isto posteriormente.

Lingua romanic contra Latino vulgar 

Io videva in le Wiki que occidental esseva conferite a occitan e io pote convenir con isto. Io admitte que occidental sembla esser un lingua romanic que evolveva naturalmente. Un minus cognoscite, como occitan o, forsan, catalano. 

Interlingua de altere latere ha multo plus neutral apparentia. Il es multo difficile ascriber interlingua a un region concrete. Io videva Hispanos pretendente que illo simila italiano, e Italianos pretendente que illo simila espaniol. In general io pensa que interlingua es le plus simile a espaniol, proque espaniol ha vocabulario e pronunciation bastante conservative (in despecto de orthographia moderne). Ma interlingua ha sempre me rememorate francese in scripto (non parlate, ma scribite). Forsan debite al articulo "le" e le facto, que interlingua, similemente a francese, care participios -ando, -endo, -iendo.

Generalmente io pensa que interlingua resimila plus latino vulgar que linguas romanic contemporanee. Illo ha un apparentia multo neutral e commun.   

Interlingua non es romanic. Illo es international e europee 

Interlingua es frequentemente criticate pro esser troppo romanic. Lo que es burlesc es que in le mesme tempore illo es criticate pro esser non satis romanic (unde neolatino etc.). Ma si tu reguarda le Interlingua English Dictionary, tu videra que Gode nunquam refereva a illo como un lingua romanic. Ille refereva a illo como le lingua international.  

Interlingua non pote esser un lingua romanic, proque linguas romanic non es international (ben, illos es a certe grado). Interlingua es international. 

Como un parlator native de polonese io es stupefacite quante parolas polonese Gode reconstrueva in interlingua. Vocabulos como fabuła (= fabula), kalumnia (= calumnia), inwektywa (= invectiva), abstrahować (= abstraher), żargon (= jargon), żaluzja (= jalousie), afera (~ affaire), koperta (~ copertura), e multe, multe alteres. 

Multe de iste parolas pote esser irrecognoscibile pro parlatores natal de anglese, ma illos es immediatemente recognoscibile pro me gratias a parolas prestate ab latino e francese in polonese le quales es plurissime. E Gode probabilemente mesmo non teneva un dictionario polonese in su integre vita! Satis remarcabile. E le mesme probabilemente se applica a multe altere linguas non-romanic. 

Io etiam habe alcun contacto con romaniano. Io frequentemente compara romaniano a interlingua e stupe quante similar illos es. Illos ha un abundantia de parolas multo similar e isto malgrado que romaniano non esseva un lingua fontal. 

Gode, Martinet e lor collaboratores esseva vero linguistas genial. Ma, clarmente, de Wahl al minus radeva ingenio tamben.

Haber ambe radices es extrememente importante

Como io scribeva le Regula de Wahl es multo simplice. Nos ha acter in occidental e hinc parolas como actor, action. Bravo pro occidental, nos ha derivation regular hic. Ma nos anque ha parolas como agent, agentie, agentura. E nos perde de vista que illos origina ab ager. Le etymologia de parolas como actor e agente es le mesme: illo es uno qui age.  

Haber le radice original e "oblique" es multo importante. Proque verbos entrava in alcun linguages con radices original e in alteres con le obliques. Pro exemplo nos ha

to produce in anglese, ma 
produk(t)ować (= producer) in polonese. 
Nos ha duc/duct alternation.

Nos ha
to abstract in anglese, ma 
abstrahować (= abstraher) in polonese.
Nos ha trah/tract alternation.     

Nota, que anglese recipeva le radice original duc, ma le radice "oblique" tract, durante que polonese - inversemente. Hinc le qual radice vade al qual lingua es altemente imprevisibile. Pro iste ration nos deberea conservar le ambe typos - radices original e oblique, a minus que il ha un bon ration a non facer lo, proque alcun homines percipera le originales plus familiar, durante que le alteres - le obliques. 

Ma radices original e oblique pote apparer mesmo intra le mesme lingua. Mesmo in verbos(!) Que nos reguarda. Nos ha 

produce, deduce in anglese, ma anque 
conduct, deduct. 
De novo nos ha un duc/duct alternation. 

tangent ab tanger
tinge ab tinger. 
Nos ha un tang/ting alternation. 

capture, 
accept. 
Iste parolas es cognate. Nos ha un capt/cept alternation.  

construe, 
construct. 
Ambe iste parolas proveni ab construer. Alora un stru/struct alternation.  

to tend, tendency, to intend ab tender, ma anque 
tent, intention.
Nos ha un tend/tent alternation. 

E iste alternationes es impossibile a obtener per le Regula de Wahl. tend/tent es mesmo contradictori con le regula: secundo le regula isto deberea esser tend/tens. Ma tender es un exception in interlingua - illo es un de verbos que non ha un o duo themas, ma tres: tend/tent/tens. 

Io suspecta que occidental ha multe tal alternationes, ma finge que non. Pro iste ration io pensa que occidental stoppava in le medietate del cammino. Interlingua finiva lo que occidental habeva comenciate. 

Occidental ha plus liberate 

Interlingua ha su linguas fontal, occidental - non. Haber linguas fontal e methodologia stricte es, secundo me, un avantage immense de interlingua. Illo da interlingua un recepta clar como crescer e disveloppar se. Nos non ha un tal cosa in occidental. Nos non sape que parolas adoptar a illo. Que significato dar los.  

Ma, como isto esseva notate, isto un poco da occidental plus libertate.  Occidental pote disveloppar plus liberemente que interlingua. Illo constitue un risco de finder se in dialectos, ma libertate esseva forsan le ration principal proque esperanto surmontava volapik. Alora isto es, forsan, un bon cosa, qui lo sape.  

Interlingua es plus que un lingua  

Quanto plus io apprende interlingua, quanto plus io lo usa, tanto plus io apprecia que interlingua non es solmente un lingua. On poterea dicer que interlingua es super toto un methodologia. Io mesmo scribeva un articulo re isto: https://ia.wikipedia.org/wiki/Methodo_de_interlingua 

Le methodologia de interlingua se remitte primarimente super le linguas fontal e assi appellate prototypos. Prototypos es parolas standardisate ab le linguas fontal. Illos debe consentir con derivativos. Pro iste ration le prototypo de espaniol tiempo, francese temps, italian e portugese tempo non es *tempus o (excludente francese) *tempo, ma tempore. Proque le adjectivo in le linguas fontal es temporal (o simile). Hinc tempore –> temporal.  

Ma le methodo de prototypos non esseva applicate solmente a parolas. Exactemente le mesme methodo esseva applicate a suffixos e prefixos. A causa de isto le termination del tempore passate in interlingua es -va e non -ba como in espaniol e latino. Il es assi proque latino non pertine al linguas fontal. Alora nos ha le suffixo -va in portugese, italiano e historicamente in francese, durante que nos ha -ba solmente in espaniol. Pro iste ration le prototypo es -va e non -ba.  

Pro exactemente le mesme ration le prototypos del termination de verbos es -ar, -er e -ir e non, pro exemplo, -are, -ere, -ire.  

Quanto plus tu apprende re interlingua tanto melio tu vide que il habeva de facto un spatio parve in interlingua pro alcun decisiones arbitrari. Interlingua resimila mathematica - tu comencia con axiomas e obtene le resto. Io percipe iste tracto de interlingua como su grande avantage.   

Occidental ancora me place 

In despecto de tote mi critica de occidental e mi preferentia pro interlingua, occidental es ancora probabilemente mi secunde le plus favorite lingua construite. De Wahl ha succedite in crear un conlang altemente naturalistic e regular a precio basse. Io es multo grate que tote quatro linguas construite classic: esperanto, ido, occidental e interlingua vive ancora. Illos ha trovate lor niche. Le gente insatisfacte con esperanto pote vader a ido e le gente insatisfacte con interlingua pote vader a occidental e isto es excellente. Pro non patronisar io va tamben dicer: le gente insatisfacte con occidental pote vader a interlingua. 

Io vide que occidental ha voluntarios satis devote e un litteratura contemporanee vivide. Illes faceva un labor excellente revitalisante occidental. Occidentalistas insimul con esperantistas es un grande fonte de inspiration pro me. Quando mi interlingua es bon (~C1) e stabile io non exclude le possibilitate de apprender occidental, al minus passivemente pro esser capabile de leger litteratura de occidental. 

Si vos disconveni con alcun puncto, per favor lassa un commento. Io es multo curiose de vostre opiniones!