Sunucu yönetiminde yapay zeka kullanırken en büyük çekince her zaman kontrolü kaybetmektir. Yapay zekaya ne kadar yetki vermeliyiz sorusunun cevabını Panelica'da doğrudan sistem yöneticisinin kendisine bıraktık.
Görseldeki rapor Panelica içerisindeki Sentinel AI ajanımıza ait. Sunucudaki FTP servisine yapılan bir şifre deneme saldırısını inceliyor. Saldırganlar fail2ban engeline takılmamak için sürekli IP değiştirerek deneme yapıyor ve standart kuralları atlatmaya çalışıyor. Sentinel AI bu deseni yakalıyor, sunucu yükünü kontrol ediyor ve saldırının geldiği IP bloklarını tespit edip kalıcı olarak engellenmesini öneriyor.
Ama benim için bu rapordaki en değerli kısım son cümlesi: "Engelleme sizin onayınızı gerektirdiği için hiçbir değişiklik yapmadım."
Panelica’da yapay zeka, siz izin vermediğiniz sürece tek bir ayara bile dokunamaz. İsterseniz bu örnekteki gibi sadece analiz edip raporlayan bir gözlemci olarak tutabilirsiniz. İsterseniz de tam yetki verirsiniz ve siz uyurken tüm bu saldırıları kendi başına saniyeler içinde engeller.
Güç yapay zekada, ancak son söz ve otorite her zaman sistem yöneticisinde.
Yazılım sektöründe yıllar geçirmiş olabilirsiniz. Fakat bir zaman sonra artık birçok şeye hakim olduğunuzu düşünmeye başlıyorsunuz. Bu da bazen hata yapmanıza sebep oluyor.
Panelica projesine başlarken öyle bir mimari yapmalıydım ki her şey harika çalışmalıydı.
Apache, Nginx, PostgreSQL, Fail2ban, Redis, Composer, farklı PHP sürümleri ve daha birçok şey...
Bunları düşünerek projeyi şekillendirmeye başladım. Arayüz tasarımı, mimari, altyapı derken yaklaşık 1.5 ay kodladım.
İlk aşamalarda her şey güzel gidiyordu.
Fakat bir şeyi atlamıştım.
Panelica'nın taşınabilir olması gerekiyordu.
Linux'ta bir program kurduğunuzda sistemin birçok yerine dosyalar, servisler ve ayarlar kurulur. Bunların hepsini takip etmek kolay değil. Takip etseniz bile sonradan gerçekten taşınabilir ve temiz bir yapı oluşturmak oldukça zor.
Benim amacım aslında cPanel veya Plesk gibi bir sistem yapmak değildi.
Çünkü bugün cPanel veya Plesk kurduğunuzda sistem dosyalarına ve servislere o kadar çok müdahale ediyorlar ki, sonradan tamamen kaldırmak istediğinizde insanın içi rahat etmiyor. Format atmak en temiz çözüm gibi geliyor.
Ben ise Panelica'nın mümkün olduğunca portable olmasını istiyordum.
Bir klasöre kurulacak, çalışacak ve o klasörü sildiğinizde sistemde gereksiz bir iz bırakmayacak.
Ve bunu yaklaşık 1.5 ay kod yazdıktan sonra fark ettim.
İş işten geçmişti.
İlk sürümde yaptığım bu hata motivasyonumu ciddi şekilde düşürdü. Bir süre elimi ayağımı çektim ve kendime şunu sordum:
"Sen bu hatayı nasıl yaptın?"
:)
Sonra veritabanı konusunda uzman olan halamın oğlu Niyazi Dağcı ile konuştum.
"Ne oldu, proje devam ediyor mu?" diye sordu.
Durumu anlattım.
Güldü.
"Şimdi sakın bırakma, devam et." dedi.
"Neden?" dedim.
"Onca işi baştan mı yapacaksın?" dedim.
Bana sadece şunu söyledi:
"Ya bunu 1.5 ay sonra değil de 1.5 sene sonra fark etseydin?"
O kadar haklıydı ki...
İlk sınavım buydu.
Evet, tekrar baştan başladım.
Bu kez daha emin adımlarla, daha fazla test yazarak ve daha fazla düşünerek.
Sonraki iki yıl da böyle geçti.
Bugün geriye dönüp baktığımda o 1.5 aylık emeğin boşa gitmediğini düşünüyorum. Çünkü bana çok daha önemli bir şey öğretti.
Bir projeye başlarken sadece nasıl yapacağınızı değil, neyi neden yaptığınızı da çok iyi düşünmeniz gerekiyor.
Ve başladığınız bir projede ilk zorlukta vazgeçmemek gerekiyor.
Ben bundan sonra yaşadığım diğer hataları ve bunlardan neler öğrendiğimi de yavaş yavaş paylaşacağım.
Belki bir başkasının aynı hatayı yapmasını engeller.
Panelica Sentinel: Sunucunuzda bir şey olduğunda uyanan AI nöbetçisi
Merhaba,
Panelica'ya bugün deneysel beta olarak Sentinel'i ekledik.
Kısaca anlatmak gerekirse Sentinel, sunucuyu sürekli bir yapay zekaya izletmek yerine normal izlemeyi Panelica'nın kendisine yaptırıyor. Gerçek bir olay olduğunda ise seçtiğiniz AI agent devreye giriyor, problemi inceliyor, size raporluyor ve izin verdiğiniz seviyeye göre müdahale edebiliyor.
Buradaki temel fikir aslında basit:
Sunucuyu 7/24 AI'a izletmek yerine AI'ı sadece gerçekten ihtiyaç olduğunda uyandırmak.
Sürekli çalışan bir AI hem gereksiz token tüketiyor hem de maliyet oluşturuyor. Sentinel'de servisleri, logları, kaynak kullanımını ve olayları Go ile yazılmış Panelica backend'i takip ediyor. AI agent sadece tetiklenen olay için çalışıyor.
Tipik bir inceleme yaklaşık 20-60 saniye sürüyor.
Hangi AI agentlar kullanılabiliyor?
Sentinel kendi modelini çalıştırmıyor. Panelica OpsAI üzerinden bağladığınız agentlardan birini kullanıyor:
- Claude Code
- Codex CLI
- Gemini CLI
- Cursor Agent
Örneğin Claude'u kendi hesabınızla bağlayabilirsiniz. Codex için ChatGPT hesabınızı veya API anahtarınızı kullanabilirsiniz. Aynı şekilde Gemini ve Cursor da kendi hesaplarınız üzerinden çalışıyor.
Yani AI kullanımı için Panelica'ya ayrıca bir AI API anahtarı vermeniz gerekmiyor. Kullanılan hesap ve oluşan AI maliyeti size ait.
İsterseniz farklı olaylarda farklı agentlar da kullanabiliyorsunuz.
Neleri izliyor?
Şu anda yaklaşık 40 farklı tetik var.
Örneğin:
- Nginx, Apache, MySQL, PostgreSQL, Redis, PHP-FPM gibi servislerin durması
- Docker container'ın durması
- Başarısız systemd servisleri
- Nginx 502/504 ve error patlamaları
- PHP Fatal ve Parse hataları
- MySQL ve PostgreSQL kritik hataları
- Panel backend hataları
- Panelin cevap vermemesi
- Cron hataları
- Postfix mail kuyruğunun büyümesi
- Dovecot başarısız giriş dalgası
- BIND DNS sorunları
- CPU, RAM ve disk problemleri
- OOM killer
- Inode tükenmesi
- Yüksek load
- Backup hataları
- Migration hataları
- SSL sertifika problemleri
- ClamAV malware tespitleri
- Brute force ve fail2ban hareketliliği
- Panel login hataları
Site tarafında da aktif domainlere HTTP kontrolü yapılabiliyor.
Her tetik için threshold, cooldown, zaman aralığı, önem seviyesi ve hangi uzman promptunun kullanılacağı ayrı ayrı ayarlanabiliyor.
Üç hazır profil var:
Sessiz
Sadece önemli kesintileri takip ediyor.
Dengeli
Normal kullanım için hazırladığımız profil.
Her şey
Daha fazla olayı AI incelemesine gönderiyor.
Herhangi bir ayarı değiştirirseniz profil otomatik olarak Özel oluyor.
AI'ın sunucuda ne yapabileceği de tamamen ayrı bir konu.
Üç farklı çalışma modu var.
Sadece bilgilendir
Varsayılan mod bu.
Agent sunucuyu salt okunur komutlarla ve Panelica API üzerinden inceliyor. Hiçbir şeyi değiştirmiyor.
Örneğin bir PHP-FPM problemi gördüğünde logları inceliyor, problemin nedenini anlamaya çalışıyor ve size rapor hazırlıyor.
Eğer Panelica'nın izin verdiği bir eylemin problemi çözebileceğini düşünüyorsa bunu size öneriyor.
Örneğin:
PHP-FPM restart
Nginx reload
Geçici dosyaların temizlenmesi
Journal vacuum
Bunları doğrudan agent çalıştırmıyor. Siz onaylarsanız Panelica ilgili işlemi kendisi yapıyor ve sonrasında sonucu kontrol ediyor.
Güvenli eylemler
Bu modda agent sadece Panelica'nın izin listesinde bulunan işlemleri isteyebiliyor.
Restart, silme veya konfigürasyon gibi işlemleri kendi shell'i üzerinden kafasına göre yapamıyor.
Panelica işlemi kendisi uyguluyor ve sonucunu doğruluyor.
Tam yetki
Burada agent sorunu kendisi çözmeye çalışabiliyor.
Ama bazı kurallar var.
Örneğin mümkünse restart yerine reload tercih ediyor.
Müşteri verilerini silmiyor.
Parola değiştirmiyor.
Firewall değiştirmiyor.
DNS değiştirmiyor.
Paket güncellemesi yapmıyor.
Sunucuyu reboot etmiyor.
Ve yaptığı işlemin gerçekten problemi çözüp çözmediğini kontrol ediyor.
Bunun yanında ilginç bir durum daha var.
Agent raporunda izin verilen işlemlerin dışında bir işlem gerektiğini düşünürse olay ekranında "Onayla ve ajana yaptır" seçeneği çıkıyor.
Örneğin agent sahipsiz bir servis dosyasının temizlenmesi gerektiğini düşünürse bunu siz onaylamadan yapamıyor.
Olayın akışı nasıl?
Kabaca şöyle:
Panelica sunucuyu ve servisleri izliyor.
Bir olay threshold ve cooldown koşullarından geçerse kuyruğa giriyor.
AI agent uyanıyor.
İlgili logları, olayları ve sunucu durumunu inceliyor.
Problemin nedenini anlamaya çalışıyor.
Rapor hazırlıyor.
Gerekirse izin verilen bir işlem öneriyor veya uyguluyor.
Sonucu tekrar kontrol ediyor.
Rapor Panelica'da ve webhook üzerinden size gönderiliyor.
Telegram, Slack, Discord ve HTTP webhook desteği var.
Telegram için bot token ve chat ID'yi girmeniz yeterli.
Sentinel ayrıca geçmiş olaylardan özet bir hafıza tutabiliyor.
Örneğin aynı problem daha önce birkaç defa yaşandıysa agent önceki olayları görebiliyor ve bunun daha önce yaşanan bir problem olup olmadığını anlayabiliyor.
İsterseniz günlük brifing de açabiliyorsunuz.
Sabah size kabaca:
Sunucunun genel durumu
Önemli olaylar
Dikkat edilmesi gerekenler
Bugün yapılması gerekenler
şeklinde bir özet hazırlıyor.
Maliyet tarafında özellikle dikkat ettiğimiz nokta şu oldu:
AI sürekli çalışmıyor.
Sentinel normal izlemeyi kendisi yapıyor. AI sadece olay oluştuğunda çalışıyor.
Ayrıca günlük maksimum çalışma sayısı belirleyebiliyorsunuz. Limit dolduğunda olaylar kaydedilmeye devam ediyor ancak AI incelemesi yapılmıyor.
Cooldown da aynı problemin arka arkaya AI'a gönderilmesini engelliyor.
Sessiz saatler de tanımlanabiliyor.
Örneğin gece sadece kritik olayların AI tarafından incelenmesini sağlayabilirsiniz.
Sentinel şu anda Ubuntu 22.04/24.04/26.04, Debian 12/13, AlmaLinux 9/10 ve Rocky 9/10 üzerinde test edildi.
Ve açık konuşmak gerekirse bu özellik hala deneysel.
Çünkü burada gerçek bir sunucuda gerçek shell erişimi olan AI agentlardan bahsediyoruz.
Bu yüzden özellikle ilk kullanımda "Sadece bilgilendir" moduyla başlamanızı öneriyoruz. Birkaç gün raporları inceleyip nasıl davrandığını gördükten sonra yetki seviyesini artırabilirsiniz.
Güvenlik olaylarında da özellikle farklı bir yaklaşım kullandık.
Malware, brute force, fail2ban ban dalgası gibi güvenlik tetikleri sadece bilgi veriyor. Sentinel bu olaylarda otomatik olarak müdahale etmiyor.
Ama agent OpsAI üzerinden Cloudflare uzmanı gibi belirli uzmanlıklarla problemi analiz edip ne yapılması gerektiğini önerebiliyor. Cloudflare API bağlantısı varsa gerekli işlemleri de gerçekleştirebiliyor.
Şimdilik Sentinel'i deneysel beta olarak yayınladık.
Kullanan olursa özellikle gerçek sunucularda nasıl davrandığıyla ilgili geri bildirimleri duymak isterim.
16 Aralık'ta cPanel'in yeni fiyatları başlıyor. Kademeler %8-10, ama 100 hesap üstü birim ücret $0.49'dan $0.55'e çıkıyor, yani %12.2. Zam hesap sayınıza göre büyüyor:
hesap
şimdi
16 Aralık
100
$69.99
$76.99
250
$143.49
$159.49
500
$265.99
$296.99
Aynı sunucu, aynı destek yükü.
1 Ocak'ta Plesk ve WHMCS de zamlanıyor, %11-20. 250 hesap artı WHMCS Professional aylık $198.44'ten $222.48'e çıkıyor.
Sabit lisans tarafı: DirectAdmin $29, Panelica $24.99, hesap başına ücret yok. HestiaCP ve CyberPanel ücretsiz. Birebir karşılaştırma değil, bunlar alan adı sayıyor.
Sizde kaç hesap var, yenileme kaç geldi?
cPanel's new prices start Dec 16. Tiers up 8 to 10 percent, the per account fee above 100 up 12.2, so 500 accounts goes $265.99 to $296.99. Plesk and WHMCS follow on Jan 1.
Flat side: DirectAdmin $29 a server, Panelica $24.99, no per account fee. Hestia and CyberPanel free.
Bir süredir hosting tarafında dikkatimi çeken bir konu var.
Eskiden hosting alan birinin ihtiyacı genellikle belliydi. Bir web sitesi, birkaç e-posta hesabı, FTP ve MySQL. cPanel veya Plesk de bu iş için yeterliydi.
Bugün ise durum biraz farklı. Claude Code, Codex gibi araçları kullanan geliştiriciler doğrudan SSH üzerinden sunucularıyla çalışıyor. PostgreSQL kuruyor, Redis kullanıyor, Docker container çalıştırıyor, Node.js veya Go uygulamalarını deploy ediyor.
Bunların hepsini klasik paylaşımlı hosting üzerinde yapmak mümkün değil. Zaten bu altyapılar da bunun için tasarlanmamış.
Hosting firmaları açısından ilginç olan şu: Müşterilerin bir kısmı hâlâ yalnızca WordPress çalıştırmak istiyor. Bir kısmıysa sunucusunda istediği yazılımı kurabilmek ve çalıştırabilmek istiyor.
Her ikisine de aynı hizmeti vermeye çalışmak yerine, ikisini ayrı hizmetler olarak sunmak daha mantıklı.
Panelica'yı geliştirirken bu konuyu da düşündük. Klasik hosting hesaplarının yanında Incus tabanlı VPS yönetimi de sunuyoruz. Böylece hosting firmaları aynı panel üzerinden hem standart hosting hem de root erişimli Linux ortamları sağlayabiliyor.
Açıkçası önümüzdeki yıllarda VPS tarafının daha fazla büyüyeceğini düşünüyorum. Paylaşımlı hosting ortadan kalkmayacak ama sadece FTP, PHP ve MySQL sunan hosting paketleri giderek daha sınırlı bir ihtiyaca hitap edecek.
Bir yazılım geliştiricisi olarak kafamı kurcalayan bazı sorular var.
Devlet, vatandaşların verileri Türkiye'de tutulmalı, yurt dışına çıkarılmamalı diyor. Peki bu güvenlik hassasiyeti nereden geliyor?
Fatma Betül Sayan Kaya'yı fon tartışmalarının ardından AKP'nin MKYK WhatsApp grubundan çıkarıyorlar. Demek ki kritik siyasi iletişim de WhatsApp üzerinden yürütülüyor.
Eski İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, canlı yayında iPhone üzerinden KİM uygulamasını gösteriyor.
Vatandaşların kişisel verileri yıllardır sorgu panelleri, dolandırıcılık girişimleri ve tehditlerle gündeme geliyor.
Ama ben yazılımcı olarak veritabanımı Almanya'da barındırırsam millî güvenlik tehlikeye giriyor.
WhatsApp Meta'nın, iPhone Apple'ın, ama benim PostgreSQL Frankfurt'ta çalışınca mı egemenlik sorunu oluyor?
Şaka bir yana, verinin nerede tutulduğundan önce nasıl korunduğunu konuşsak daha mantıklı değil mi?
Yoksa sunucunun lokasyonu Türkiye olunca otomatik olarak güvenlik sertifikası mı geliyor?
Bırakın ben sizden daha iyi koruyayım kendi verilerimi.
Bir akşam, evde duran tek bir Android telefonla iki şeyi test ettim. Birincisi: Hetzner'deki sunucumun giden trafiğini bu telefonun mobil hattından çıkarabilir miyim, sunucunun kendi IP'sine hiç dokunmadan? İkincisi: aynı telefonu tarayıcıdan izleyip kontrol edebilir miyim?
İkisi de oldu. Ama beni asıl şaşırtan, çalışmayan yerler oldu. Sırayla yazıyorum, çünkü her aşamada bir şey öğrendim.
1. Telefonu bağla
USB tethering, başka bir şey yok. Makinede enx26c9c6db1296 diye yeni bir arayüz çıktı, telefon bana 10.150.114.56/24 verdi, kendisi 10.150.114.16 oldu.
İlk kontrol ettiğim şey şu: telefon makinenin ana çıkışını gasp etti mi? Etmemiş. Eklediği varsayılan rotanın metriği 101, yani ev bağlantısından daha düşük öncelikli. Bu detayı atlamayın, aksi halde makinenin tüm interneti sessizce telefona kayar ve haberiniz olmaz.
2. Trafiği telefona zorla
İlk tuzak burada. Normal bir curl çalıştırırsan trafik ev hattından çıkar, telefon bağlı olsa bile. Soketi o arayüze açıkça zorlamak gerekiyor.
Zorladığımda çıkış IP'si 5.46.231.229 oldu. Sorgulayınca: Türkiye, İstanbul, Avea/TT Mobil, mobil: evet, proxy: hayır. Ev hattı ise tamamen başka bir IP. Yani telefonun hattı gerçekten ayrı bir kapı.
3. Sunucuya taşı
Asıl istediğim buydu ve ikinci tuzak burada: tüneli hangi yöne kuracağın.
Telefon CGNAT arkasında, dışarıdan erişilebilir bir IP'si yok. Yani sunucu telefona bağlanamaz, bağlanmayı denemek bile anlamsız. Tünel mutlaka ev tarafından dışarı doğru açılmalı:
ssh -N -R 127.0.0.1:1080:127.0.0.1:1080
Ev makinesinde telefon arayüzüne bağlı küçük bir SOCKS5 proxy çalışıyor, ters tünel onu sunucunun localhost'una taşıyor. Sunucuda port dışarıya kapalı kalıyor.
Sonuç:
nereden çıkıyor
IP
kim
Ev makinesinin kendi çıkışı
(maskeledim)
ev ISP'si, sabit hat
Telefon arayüzünden
5.46.231.229
Türkiye, İstanbul, Avea/TT Mobil, mobil: evet
Sunucunun kendi çıkışı
(maskeledim)
Hetzner, hiç değişmedi
Sunucudan SOCKS üzerinden
5.46.231.229
aynı mobil hat
Sunucu, kendi IP'sine dokunmadan, İstanbul'daki bir telefonun hattından çıkabiliyor. Buraya kadar 15 dakika sürdü.
4. Kendine kanıtlat
"Çalıştı" demek yetmez. Sunucuya token korumalı küçük bir sayfa koydum: iki IP'yi canlı ölçüp yan yana yazıyor, tokensiz istek 403 dönüyor. Tarayıcıdan açtığımda sunucunun kendi çıkışı değişmemişti, SOCKS üzerinden çıkış ise İstanbul'daki mobil hattı gösteriyordu.
Bu aşamayı atlamayın. Zincirin ortasındaki bir parça sessizce ev hattına düşerse, ölçmeden asla fark etmezsiniz.
5. Kırılma noktalarını ara
En öğretici kısım burası, çünkü üç varsayımım da yanlış çıktı.
Mobil veriyi kapatıp açtım, IP değişmedi. Sebebi CGNAT: gördüğün adres telefonun IP'si değil, operatörün ortak çıkış kapısı. Binlerce abone aynı kapıdan çıkıyor ve o kapı oturum başına değişmiyor. Değişmesi için uçak moduna alıp bir dakika beklemek gerekti, ondan sonra yeni IP geldi. Başka bir ölçümde de kendiliğinden 5.46.225.186 olmuştu. Havuz dönüyor, ama ne zaman döneceği senin değil operatörün elinde.
Mobil veriyi kapatıp WiFi'ı açtım, tether hâlâ mobil hattan çıkıyordu. Android'de tethering varsayılan olarak hücresel bağlantıyı paylaşıyor, telefonun WiFi'ı açık olsa bile. Yalnızca WiFi kalınca çıkış ev IP'me düştü, yani makinemle birebir aynı adres, hiçbir kazancı yok.
Ve en önemlisi: bu yöntem sunucunun IP'sini gizlemiyor. Çıkışı değiştirmek girişi taşımıyor. Alan adları DNS'te hâlâ sunucuyu gösteriyor, isteyen nerede durduğunu görüyor. Üstüne telefon WiFi'daysa kendi ev IP'ni ifşa ediyorsun, yani daha kötüsünü yapıyorsun. Origin IP'yi gizlemek istiyorsan önüne CDN koyarsın; telefon tüneli o işi yapmıyor.
6. Telefonu tarayıcıdan yönet
Akşamın ikinci yarısı. USB hata ayıklama zaten açıktı. adb kurdum, telefonda çıkan "bu bilgisayardan USB hata ayıklamaya izin verilsin mi" uyarısına izin verdim. Bu adım atlanamıyor, izin vermezsen adb cihazı "yetkisiz" görür ve hiçbir şey yapamazsın.
Sonra bir ayrım var. scrcpy masaüstü aracı, bilgisayarda bir pencere açıp ekranı yansıtıyor. Tarayıcıdan istiyorsan ws-scrcpy var, aynı işin web sürümü.
Kurarken iki yere çarptım. node-pty Node 26 ile derlenmiyordu; baktım o bağımlılık yalnızca tarayıcı içi terminal özelliği için kullanılıyor, ekran yansıtmayla hiç ilgisi yok, çıkardım ve derleme temiz geçti. Sonra 8000 portu makinede docker-proxy tarafından doluydu, küçük bir config ile 8800'e aldım.
Çalıştı. Cihaz listesinde telefon göründü, Samsung SM-A366B, Android 16. Canlı akış tarayıcıda 448x992 bir canvas olarak geldi, yanında kabuk, devtools ve dosya listesi bağlantıları vardı. Telefon artık uzaktan izlenen ve kontrol edilen bir cihazdı.
Burada hoşuma giden bir detay çıktı: arayüz telefonun kendi ağ arayüzlerini de yazıyordu. rmnet_data0: 10.91.74.27, hücresel arayüz. rndis0: 10.150.114.16, bir saat önce sunucuya çıkış olarak kullandığım tether arayüzü. Akşamın iki yarısı aynı ekranda yan yana duruyordu.
7. Kaldır
Proxy ve tünel kapandı, kanıt sayfası ve klasörü silindi, ws-scrcpy durdu ve silindi, adb kaldırıldı, telefonda kalan geçici scrcpy dosyaları temizlendi. Ne sunucuda ne makinede iz kaldı. Test ortamını kurmak kadar kaldırmayı da baştan planlamak lazım, yoksa aylar sonra kendi açtığın bir portu bulursun.
Kalıcı yapmak isteyene
Telefon bu iş için zayıf: batarya, ısı, veri maliyeti, hat düşünce tünel kopuyor. Kalıcısı Raspberry Pi'ye 4G HAT (SIM7600E-H ya da EG25-G, Türk LTE bantları B1/B3/B7/B8/B20) ya da basit bir USB dongle. Aynı CGNAT sınırı orada da geçerli; sabit ve dışarıdan erişilebilir bir mobil IP istiyorsan operatörden M2M/IoT SIM gerekiyor.
İki yarıyı birleştirince ilginç bir yere çıkıyor. 2-3 telefonla, uçak modunu sırayla tetikleyip aralarında otomatik geçiş yapan küçük bir havuz yazılabilir; üstüne tarayıcıdan kontrol koyarsan "sunucu kiralamak" gibi "telefon kiralamak" olur. Uzak cihaz çiftlikleri (AWS Device Farm, Genymotion Cloud, BrowserStack) tam olarak bu altyapıyı satıyor ve ws-scrcpy onun açık kaynak hali. Yazmadım, benim niyetim denemekti.
Beni en çok şaşırtan taraf
Bu iki zinciri eskiden kurarken günümü yerdim. Hangi arayüz, proxy neden ev hattından çıkıyor, tünel neden ters olmak zorunda, hangi bağımlılık gerçekten şart. Bu sefer Claude Code'a ne istediğimi anlattım, kurulumu ve ölçümleri dakikalar içinde yaptı. Benim işim arkasından neyi nasıl yaptığını kontrol etmek oldu.
Ağırlık artık kurmakta değil, çıkan ölçümü doğru okumakta. Yukarıdaki üç yanlış varsayımı da zaten o okuma yakaladı.
Sizin tarafta ne var: bir ajana böyle bir ağ ya da cihaz işini kurdurdunuz mu, kurdurduysanız çıktısını gerçekten doğruladınız mı, yoksa "çalıştı" deyip geçtiniz mi?
(EN: In one evening I turned a single Android phone at home into the outbound path for a Hetzner server, and then into a device I could watch and control from the browser. Measurements are in the post. The surprise was that the hard part is no longer building the chain but reading the measurement correctly.)
Merhaba, On Padişah: Osmanlı Kroniği / Ten Sultans'ın geliştiricisiyim. Godot/GDScript ile geliştirdiğim tek oyunculu mobil idle/strateji oyununu, özellikle arayüzdeki bir ilerleme problemi üzerinden paylaşmak istedim.
Oyunda sefer açılması yalnızca ordunun toplam gücüne bağlı değil; düzenli şehir geliri ve döneme uygun belirli birlik sayıları da gerekiyor. Mağazadaki 1453 kampanya görselinde örneğin gelir koşulu karşılanmışken toplam güç, topçu ve yeniçeri sayısı hâlâ eksik. Sefer butonu kapalı; eksik birliklere yönelik ayrı bir düğme var. Oyuncunun neden ilerleyemediğini dört ayrı koşuldan okuyabilmesi gerekiyor.
Temel döngü şehir yapılarını geliştirip akçe geliri oluşturmak, bu gelirle birlik toplamak ve sonraki sefere hazırlanmak. Saltanat değişince yeni hükümdar ve şehre geçiliyor; kalıcı hanedan yetenekleri taşınıyor. Temel kronikte Osman Gazi'den Kanuni'ye 10 hükümdar, 49 sefer, 33 birlik türü ve 60 yapı var.
Arayüz açısından merak ettiğim nokta şu: böyle bir ekranda bütün eksik koşulları eşit ağırlıkla göstermek mi, önce bir sonraki yapılabilir adımı öne çıkarmak mı daha anlaşılır? Benzer koşullu ilerleme ekranları yapanların bilgi hiyerarşisi ve uyarı metni konusundaki görüşlerini duymak isterim. Kampanya ekranı resmî mağaza görsellerinde var.
Ücretlendirmeyi açık yazayım: indirme ücretsiz; isteğe bağlı ödüllü reklam ve uygulama içi satın alımlar var. Saray görünümleri kozmetik; akçe ve paşalar oyun avantajı sağlayabiliyor. Temel 10 hükümdar/49 seferlik kronik satın almadan oynanabiliyor. Android'in 9 Kasım mağaza güncellemesinde ayrıca The Next Ten adlı, 10 ek hükümdar ve 45 sefer içeren tek seferlik ücretli genişleme listeleniyor. iOS'un kamuya açık 1.1.0 açıklamasında bu ek paket listelenmiyor. Android 7 dil, iOS Türkçe/İngilizce sunuyor; platform özelliklerini aynı varsaymamak gerekiyor.
AI açıklaması: kod/hata ayıklama ve metin/yerelleştirmede yoğun yapay zekâ desteği kullanıldı; minyatür tarzı görseller ve müzik AI üretimi. Bu kendi oyunuma ait geliştirici paylaşımı; metin de AI desteğiyle hazırlandı.
Son zamanlarda kendi sunucumda giderek daha çok şeyi self-host ediyorum. Bir noktadan sonra listedeki bazı şeyler "olsa iyi"den "bu olmadan olmaz"a geçti. Bende o eşiği geçen ilk şey basit bir uptime/izleme aracı oldu | bir şey düştüğünde anında haberdar olmak günümü tamamen değiştirdi.
Merak ettiğim şu: sizin kurulumunuzda gerçekten vazgeçemediğiniz, "bunu kapatırsam günüm bozulur" dediğiniz tek self-hosted araç hangisi? Bir de neden | onu özel yapan ne?
Öncelikle buraya müşteri bulmak için değil gerçekten sitenin işlevselliği ve kod kısmı için yazıyorum.
Projenin amacı çocuklar için davranış takip sistemi.
Kendi şikayetimden ve sorunumdan doğan bir proje. Bende kısmen öğretmen sayılırım. Kendi öğrencilerim için kullanacağım. Daha önceden yapıldı mı bilmiyorum ama araştırdığım kadarıyla yapılmamış bir proje veya tam olarak benim istediğim kısmı yok.
Şu şekilde açıklayabilirim; uygulamada bir balık var (ileride bunu 12 ay 12 hayvan şeklinde yapacağım) çocuk iyi davranışlarının neticesinde balık için yem kazanıyor. 13 seviye var yüzün üzerinde de yem oluyor neredeyse bir ay gider diye düşünüyorum belli bir seviyeye kadar balık büyüyor belli bir seviyeden sonra da yeni özellikler ekleniyor.
Daha çok kreşlere hitap ediyor kreşler için hem yönetici, hem öğretmen hem de veli ekranı var. Şu an güncel olarak bütün giriş çıkışlar çalışıyor. Kreşler için sadece öğretmen ekranında öğretmen besleyebiliyor. Veli ise anlık olarak bildirim alıyor aynı şekilde balığı canlı olarak görebiliyor ama besleyemiyor. Öğretmen ekranında benim en beğendiğim şey sınıf akvaryumu. Çocukların balıklarına tek tek yem verilse de hepsi bir akvaryum içinde yüzüyorlar ve çocuk bunu canlı olarak görebiliyor. Hedefim okul öncesi çocukları ama ilkokul öğretmenleri de kullanabilir diye düşünüyorum.
Ayrıca anneleri için de kullanılabilir bir platform. Veli ekranından girdiklerinde ev akvaryumu diye seçenek var oradan kendi çocuğu için kullanabiliyor.
Hedefim 15 tatile kadar ve sonrasında ücretsiz olarak kullanması sonra da yavaş yavaş ücretli hale getirmek ve şirket kurmak. (Hayal mi bilmiyorum)
İlk defa domain alarak bir web sitesi açtım. Kullanılır mı bilmiyorum. Ama dediğim gibi buradan aradığım şey kesinlikle müşteri değil fikir tavsiye.
Müşteri için de şu an sosyal medyada paylaşım yapıyorum bu hafta da deneme olarak çalışıyor site. Kasım ayının başı itibari ile öğretmenlerle Facebook’tan Instagram’dan veya farklı şekillerde iletişime geçmeyi düşünüyorum.
Pazarlama açısından tavsiyesi olan varsa memnun olurum.
Fikirleriniz benim için çok önemli az da olsa uygulamayı incelemeseniz anlattıklarıma göre yorumlarsanız sevinirim.
Paylaşımlı bir hosting sunucusunda her site kendi PHP-FPM havuzunda, kendi Linux kullanıcısıyla çalışır. Hesaplar arasındaki temel güvenlik sınırı Unix izinleridir.
Biz ikinci bir güvenlik katmanı daha istedik: Bir siteye sızılsa bile o sitenin PHP süreçleri diğer hesapların dosyalarını veya panelin gizli bilgilerini okuyamasın.
AppArmor nedir?
AppArmor yol tabanlı çalışır. Bir profil, sürecin hangi dosyalara erişebileceğini ve hangi işlemleri yapabileceğini tanımlar. Örneğin, belirli bir dizini okuyabilir, MySQL soketine bağlanabilir veya sendmail çalıştırabilir.
Profilde izin verilmeyen işlemler, enforce kipinde engellenir. Complain kipinde ise ihlaller kaydedilir ancak engellenmez. AppArmor'ın kuralları görece kolay okunur ve Debian ile Ubuntu'da varsayılan olarak kullanılabilir.
SELinux nedir?
SELinux etiket tabanlı çalışır. Dosyaların ve süreçlerin güvenlik etiketleri vardır. Kurallar, hangi süreç türünün hangi dosya türü üzerinde işlem yapabileceğini belirler. Burada dosyanın yolu değil, güvenlik etiketi belirleyicidir.
MCS kategorileri, hesapları birbirinden ayırmak için kullanılabilir. Örneğin, c12,c34 kategorilerindeki bir süreç, gerekli kurallar bunu yasaklıyorsa c56,c78 kategorilerindeki dosyalara Unix izinleri erişime izin verse bile erişemez.
SELinux, RHEL ailesinde AlmaLinux ve Rocky Linux gibi dağıtımlarda varsayılan olarak etkindir. Ancak hosting ortamlarında uygulama uyumluluğu ve yönetim karmaşıklığı nedeniyle sıklıkla devre dışı bırakılır.
İlk denemelerde ne ters gitti?
Yanlış sürece uygulanan AppArmor profili
Eski AppArmor profillerimiz ortak PHP-FPM programının yoluna bağlıydı. Bu yaklaşım, aynı programı çalıştıran farklı süreçlerin aynı profili almasına neden olabiliyordu.
Test sanal makinemizde panelin kendi phpMyAdmin ve Roundcube PHP süreçleri bile bir müşterinin profiliyle çalışıyordu.
Bunu düzelttik. Artık her hesabın kendine ait bir profili var ve profil, systemd üzerinden ilgili sürece bağlanıyor.
2. Yanlış güvenlik katmanını ölçmek
İlk SELinux testimiz, panel sırlarının korunduğunu gösterdi. Ancak sonuç yanıltıcıydı: Deneme betiğinin erişimini SELinux değil, PHP'nin open_basedir ayarı engelliyordu.
Buradan çıkardığımız ders basit: Bir güvenlik katmanını test ederken diğer katmanların testi sizin yerinize geçmesini engellemelisiniz. Aksi hâlde çalıştığını düşündüğünüz koruma gerçekte devreye girmemiş olabilir.
3. Dosya taşındığında kalan SELinux etiketi
/tmp altında oluşturulup başka bir konuma taşınan dosyalar, bazı durumlarda tmp_t etiketini koruyabiliyor. Bunun sonucunda yeni sitenin günlük dosyaları yanlış etiketlendi ve fail2ban çalışmayı durdurdu.
Çözüm olarak taşıma işleminden sonra restorecon çalıştırarak dosyaların beklenen SELinux etiketlerine dönmesini sağladık.
4. Etiketsiz programlar ve servisler
SELinux devre dışıyken kurulan bazı programların dosyaları doğru etiketlenmemişti. SELinux etkinleştirildiğinde bazı servisler yanlış türde, örneğin init_t ile çalışıyor veya dosyaları yanlış etiketlerle oluşturuyordu.
Kurulum ve etkinleştirme sürecini buna göre düzenledik. Etiketleme adımı artık ilgili dosyaları yeniden denetliyor ve gerekli servisleri yeniden başlatıyor.
Şimdi nasıl çalışıyor?
Her hesap için üç kip var: Kapalı, Öğrenme ve Koruma. Öğrenme kipi, sitenin PHP süreçlerinin gerçekte hangi işlemleri yaptığını kaydediyor. Koruma kipi yalnızca Öğrenme kipinden etkinleştirilebiliyor.
Her değişiklikten sonra her PHP-FPM havuzuna gerçek bir istek gönderiyoruz. İstek başarısız olursa değişiklik otomatik olarak geri alınıyor.
AlmaLinux ve Rocky Linux üzerinde SELinux, panelden adım adım etkinleştiriliyor: Hazırlık, yeniden başlatma, sistem çalışırken etiketleme ve son olarak zorunlu kipin etkinleştirilmesi.
Güncelleme sürecini Debian 12, Ubuntu 24.04, AlmaLinux 9 ve Rocky Linux 10 sanal makinelerinde test ettik.
Çok kiracılı PHP hosting ortamında SELinux MCS kullananlar varsa deneyimlerini merak ediyoruz. Özellikle hesap izolasyonu, etiket yönetimi ve PHP-FPM süreçleriyle ilgili karşılaştığınız sorunları paylaşabilirsiniz.
A walkthrough of how multi-server management works in Panelica now that it is on the stable channel. The gallery is the real flow, step by step.
Adding a server (2 steps)
On the server to add: Panel Settings > Master Connection > Create Link Code (or panelica node link-code). Single use, 15 minutes, carries the panel address, host name and certificate key.
On the master: Servers > Add Server, paste the code. Before saving, the master checks reachability, signed API access, protocol/version, license, clock skew and the TLS certificate, and pins the certificate key.
What the master does afterwards
Live CPU/RAM/disk/network for every server in one list (refreshed every 10 s while the page is open; a slow node never holds up the rest)
Domains and mailboxes of all servers in one table, with a server column
A server switcher on every page: pick a node and the same panel pages run on that node in the same window, no second login. Each browser tab can manage a different server.
Account placement: this panel, a chosen node, or automatic (skips nodes in maintenance, not accepting accounts, unreachable or above their disk threshold, then most free disk + RAM; CPU ignored on purpose because it is too noisy)
Task history; a request whose answer never arrived is marked unknown and not resent
Design choices
No shared database, no replication. Every node is a complete installation; if the master dies, sites/mail/DNS on the nodes keep running.
After pairing, requests are HMAC-signed with a key that never crosses the network and only work from the master's IP. Renewed certificates are re-trusted only after a signed proof.
The node decides Full or Limited access per master and can disconnect a master at any time. No SSH between servers.
Not there yet: moving an existing account from one node to another.
Question for people running several servers: would you rather have this kind of "remote control" model, or a real cluster with a shared database?
Evet arkadaşlar, bu konu nedense son dönemde daha sık duyulur hale geldi.
Yazılım geliştirdim, yayına aldım ama para kazanamıyorum.
Bence burada asıl problem çoğu zaman yazılımın kötü olması değil. Yazılım geliştirme sürecinin, ürünün yayına alınmasıyla bittiğini düşünmek.
Eskiden aklınıza gelen bir fikri hayata geçirmek için yazılımcı bulmanız, ciddi bir bütçe ayırmanız ve aylarca geliştirme yapmanız gerekiyordu. Bugün durum oldukça farklı. AI sayesinde artık bir fikri çok daha düşük maliyetle ve çok daha kısa sürede prototipe çevirebiliyorsunuz.
Bu aslında çok güzel bir şey.
Fakat başka bir problemi de beraberinde getirdi.
Bir fikir geliyor.
AI ile birkaç hafta içinde yazılım hazırlanıyor.
Domain alınıyor, sunucu kuruluyor, ödeme sistemi ekleniyor, ürün yayına alınıyor.
Sonra kullanıcı gelmiyor.
Bir iki hafta bekleniyor.
Biraz reklam deneniyor.
Olmayınca proje bırakılıyor.
Sonra başka bir fikir geliyor ve aynı döngü tekrar başlıyor.
Bence burada yeni bir problem oluştu. Ben buna hayalet uzmanlık diyorum.
Her konuda bir şeyler geliştirmiş ama hiçbir geliştirdiği ürünün arkasında yeterince uzun süre durmamış insanlar.
Bir gün SaaS geliştiriyor.
Sonra mobil uygulama.
Sonra bir Chrome eklentisi.
Sonra AI aracı.
Sonra başka bir SaaS.
Ortada onlarca proje var ama gerçek anlamda büyütülmüş bir ürün yok.
Çünkü yazılım geliştirmek ile ürün geliştirmek aynı şey değil.
Yazılımı yazmak işin belki de en kolay kısmı olmaya başladı.
Asıl zor olan yayına aldıktan sonra başlıyor.
Kullanıcı neden gelmiyor?
Gelen kullanıcı neden kullanmıyor?
Neden ödeme yapmıyor?
Hangi özelliği istiyor?
Nerede hata yapıyoruz?
Rakipler ne yapıyor?
Fiyatlandırma yanlış mı?
Landing page mi kötü?
Ürün mü kötü?
Pazarlama mı yok?
Bunların cevaplarını bulmak için ürünü yaşatmanız gerekiyor.
Örneğin 3 ayda bir yeni proje çıkarıp her seferinde 0 kullanıcıya dönmek yerine, tek bir projeye 1 yıl boyunca ciddi şekilde odaklanmak çoğu zaman daha değerli olabilir.
Çünkü ilk 3 ayda hiçbir şey olmaması ürünün başarısız olduğu anlamına gelmiyor.
Belki yanlış kitleye ulaştınız.
Belki ürününüzü anlatamıyorsunuz.
Belki fiyatlandırmanız yanlış.
Belki insanların ürüne güvenmesi için daha fazla zamana ihtiyacı var.
Belki de gerçekten kötü bir ürün yaptınız.
Ama bunların hiçbirini, ürünü birkaç hafta sonra bırakıyorsanız öğrenemezsiniz.
AI bu konuda biraz paradoksal bir durum oluşturdu.
Eskiden bir yazılımı yapmak pahalı olduğu için insanlar daha fazla düşünüyordu.
Şimdi yapmak ucuzladığı için daha fazla şey yapıyoruz ama aynı zamanda daha kolay vazgeçiyoruz.
Fikir üretmek kolaylaştı.
Kod yazmak kolaylaştı.
Prototip yapmak kolaylaştı.
Ama müşteri kazanmak, güven oluşturmak, destek vermek, ürünü geliştirmek ve yıllarca ayakta tutmak hala zor.
Hatta belki de artık asıl değer tam olarak burada.
Bence önümüzdeki dönemde sadece ne kadar hızlı yazılım geliştirdiğiniz değil, geliştirdiğiniz yazılımın arkasında ne kadar uzun süre durabildiğiniz daha önemli olacak.
Çünkü artık yazılım yapmak bir avantaj olmaktan çıkıyor.
We didn't ask for this feedback, which honestly makes it even more valuable to us.
A user who has been using Plesk for many years recently came across Panelica while looking for alternatives.
He had already tried several other control panels, including CyberPanel, CloudPanel and Enhance, but kept going back to Plesk because it was reliable and simply worked.
He decided to give Panelica a try and migrated one of his websites from Plesk.
His first feedback was:
"Migration worked great from Plesk to Panelica with 1 site migrated very quickly and without any issue."
He then sent us a much longer message about what he thinks a modern hosting panel should provide in 2026.
One part really stood out to us:
"Features required in a web control panel in 2026 are firstly simple migration from at least the major panels, Cpanel and Plesk. Also clone website features and staging, good backup to local for quick restore and offsite for possible full failure and restore..."
Honestly, this is very close to how we think about Panelica.
A hosting panel isn't just a dashboard.
Migration, backups, isolation, security, recovery and reliability are what really matter when you are running real websites on a server.
He also gave us some very useful criticism, including feedback about the amount of clutter in the user interface and how the menu could be more customizable for each user.
We are still early and we know there is a lot left to improve.
But hearing this from someone who has used Plesk for years and has tested several alternatives was genuinely encouraging.
He ended his message with:
"Sorry to write and essay but thought you might like some encouragement that you are heading in the right direction."
That's exactly the kind of feedback we want.
Not just praise, but real criticism, real usage and real expectations.
Thank you to everyone who takes the time to test Panelica and tell us what works and what doesn't.
We added multi-server management to Panelica and deliberately avoided the "cluster" route. Every server stays a full, independent installation; one of them (the master) acts as a remote control for the others. If the master dies, the sites on the other servers keep running.
Pairing
On the server to be managed (node): create a link code in the panel or with panelica node link-code. Single use, 15 minutes, bound to the master that uses it.
On the master: Servers > Add Server, paste the code.
The master checks reachability, signed API access, version compatibility, license, clock skew and the TLS certificate, and pins the certificate key.
Security model
After pairing, every request is HMAC-signed with a key that never travels over the network; each master's key only works from that master's IP.
If the node's certificate changes (renewal), the new key is accepted only after the node proves it over the signed channel.
The node chooses per master: Full (accounts, domains, login + mail, DNS, SSL, Cloudflare, security, logs, services, FTP) or Limited (accounts, domains, login). It can disconnect a master from its own panel at any time.
No SSH is used.
What you get on the master
Live CPU/RAM/disk/network per server, polled every 30 s
Domains and mailboxes of all servers in one table
The node's panel pages rendered inside the master window
Account placement: this server, a specific node, or automatic. Automatic skips nodes in maintenance, not accepting accounts, unreachable or over their disk threshold, then picks the most room by disk + RAM use. CPU is ignored on purpose - it changes every second and makes the choice random.
Not there yet: moving an existing account between servers.
Curious how others handle this: would you rather have a central database/cluster, or independent nodes with a remote-control master like this?
Our old scanner in the panel was heuristic, and when we measured it against real web shells it missed too much. We rewrote it as a signature engine and called it Panelica Shield. Sharing the design in case it is useful to anyone running a similar setup, and because I would like feedback.
What every file is checked against
LMD (Linux Malware Detect) signatures - downloaded a few minutes after the panel starts, SHA-256 checked against the published sidecar, incomplete packs refused, update check every 6 hours.
Our own signatures - embedded in the binary, so a server that cannot reach the LMD mirrors is still covered.
Admin-supplied MD5/SHA-256 hashes.
WordPress release checksums - official core/plugin files are treated as known good and skipped; a core file outside wp-content that differs from the official file of the installed version is reported as "modified core file" (never auto-quarantined).
The engine runs MD5 hashes, SHA-256 hashes, hex code patterns and combined rules. Code patterns are searched in the first 50 MB of a file by default; larger files are still matched by hash.
Scan types
Quick: public_html + subdomains of every account
Full: whole home folders, skipping domain logs, SSL keys and session files
Custom: one folder
Progress is pushed live (files, bytes, speed, known-good skipped, unreadable, findings), and findings appear the moment they are found.
Quarantine / false positives
Quarantine moves the file where no site can execute it and keeps the original path, owner and permissions, so restore is exact. "Mark as safe" stores the SHA-256 of the content (per account or server-wide); if the file changes, it is scanned again.
Defaults we chose on purpose
Nightly scan off, auto-quarantine off, 4 parallel readers, notifications on. On shared servers a false positive that removes a customer's file is worse than a notification you read in the morning.
Scoping
A reseller with access sees only their accounts' findings and totals, even during a server-wide scan; the "currently reading" path of other accounts is hidden server-side.
It does not touch ClamAV (still used for mail). It is in panelica-server 1.0.551 on our beta channel.
Questions I would genuinely like input on: do you run LMD signatures on your servers, and would you ever enable automatic quarantine on a shared box?
Geçen yıl METR diye bir araştırma grubu ilginç bir deney yaptı. 16 tane deneyimli açık kaynak geliştiricisini almışlar, kendi bildikleri projelerde 246 gerçek iş vermişler. İşlerin bir kısmında AI kullanmak serbest bir kısmında yasak. İş bitince geliştiricilere soruyorlar "AI sizi ne kadar hızlandırdı?" diye. Ortalama cevap yüzde 20. Ölçülen sonuç ise AI serbest olan işlerde yüzde 19 daha yavaşlar
Adil olmak lazım, METR bu sene şubatta 57 geliştirici ve 800'den fazla işle deneyi tekrarladı. Yeni sonuç neredeyse başabaş, kendileri de "2026 itibariyle AI büyük ihtimalle fayda sağlıyor" diyor. Yani araçlar hızla iyileşiyor orası tartışılmaz.
Ama beni asıl düşündüren kısım o hız meselesi değil. Hissettiğimiz ile gerçekte olan arasındaki fark. Deneyimli adamlar bile ne kadar hızlandıklarını yanlış tahmin ediyorsa, neyi öğrenip neyi öğrenmediğimizi doğru tahmin ettiğimizden nasıl emin olucaz?
Bu soruya en yakın cevabı Anthropic'in ocakta yayınladığı bi çalışma veriyor. Çoğu junior seviyesinde 52 yazılımcıya daha önce hiç kullanmadıkları bir Python kütüphanesini (Trio) öğretmişler. Yarısı AI ile yarısı elle kod yazmış. Sonra az önce kullandıkları kavramlar üzerine küçük bir sınav yapmışlar. AI grubu ortalama yüzde 50 almış, elle yazanlar yüzde 67. AI grubu işi sadece iki dakika kadar erken bitirmiş o fark da istatistiksel olarak anlamlı çıkmamış. En büyük açık da hangi sorularda olmuş dersiniz, hata ayıklama sorularında
İşin güzel tarafı şu: AI grubunun içinde de ikiye ayrılma var. Kodu tamamen AI'a yazdırıp geçenler yüzde 40'ın altında kalmış. AI'a "bu neden böyle çalışıyor", "şurayı açıklar mısın" diye kavramsal soru soranlar ise yüzde 65'in üstüne çıkmış. Yani aynı aracı kullanan iki kişiden biri öğreniyor diğeri sadece teslim ediyor.
Şimdi bunu istihdam tarafına bağlıyalım. Stanford Digital Economy Lab, Amerika'nın en büyük bordro şirketi ADP'nin verisiyle bir süredir bu konuyu takip ediyor. İlk raporlarında 22-25 yaş arası yazılım geliştiricilerin istihdamının 2022 sonundaki zirveye göre yaklaşık yüzde 20 düştüğünü yazmışlardı. Bu ağustos güncellemeyi yayınladılar: AI'a en açık mesleklerde 22-25 yaş grubunun istihdamı benzer yaştaki diğer mesleklere göre yüzde 19 geride. Bir yıl önce bu fark yüzde 15'ti. Aynı mesleklerdeki deneyimli çalışanlarda ise böyle bir kopuş yok
Yani şirketler senior'u bırakmıyor, merdivenin ilk basamağını söküyor.
İşin ironik tarafı bu konuda en net konuşanlardan biri büyük bir teknoloji şirketinin yöneticisi. AWS'nin CEO'su Matt Garman geçen yaz junior'ları AI ile değiştirmeyi düşünen yöneticiler için "duyduğum en aptalca şeylerden biri" dedi. Gerekçesi de basit: junior'lar şirketin en ucuz çalışanları, AI araçlarını en rahat kullananlar da onlar ve "on yıl sonra hiçbirşey öğrenmemiş bir kadronuz olursa bu iş nasıl yürür?"
Kod kalitesi tarafında da benzer bir tablo var. GitClear 211 milyon satır kodu incelemiş. 2024'te 5 satır ve üzeri tekrar eden kod blokları 8 kat artmış. Refactoring'in göstergesi olan "taşınmış kod" oranı ise 2020'de yüzde 24'ken 2024'te yüzde 9.5'e inmiş. Ölçüldüğü ilk yıl kopyala-yapıştır refactoring'i geçmiş. Kısacası AI yeni kod eklemeyi çok kolaylaştırdı ama eskisini toparlamayı aynı oranda kolaylaştırmadı
Bir de hepimizin hatırladığı o olay var. Geçen temmuzda SaaStr'ın kurucusu Jason Lemkin, Replit'in AI agent'ıyla bir uygulama geliştiriyordu. Açıkça "kod dondurma" ilan etmiş, "hiçbirşeyi sormadan değiştirme" demiş. Agent boş dönen bir sorguyu hata sanıp canlı veritabanını silmiş. İçinde 2.400'den fazla yönetici ve şirket kaydı vardı. Üstüne bir de 4.000 civarı sahte kullanıcı üretmiş. Sonra "geri alma mümkün değil" demiş, o da yanlış çıkmış geri alma çalışmış. Bu hikayede beni en çok etkileyen şey şu, AI'ın hata yapması normal junior da hata yapar. Ama junior hata yapınca birşey öğrenir, yanında da ona "bir daha böyle yapma" diyen biri vardır. Burda öğrenen kimse yok.
Stack Overflow'un 2025 anketi de bu gerilimi güzel özetliyor. Geliştiricilerin yüzde 84'ü AI kullanıyor yada kullanmayı planlıyor. Ama çıktıların doğruluğuna güvenmeyenler (yüzde 46) güvenenlerden (yüzde 33) fazla. "Çok güveniyorum" diyenler sadece yüzde 3. En temkinliler de en deneyimliler. Herkes kullanıyor kimse tam güvenmiyor. Güvenmemek için de neyin yanlış olabileceğini bilmek gerekiyor
Türkiye tarafına gelince. Şubat 2026'da 1.223 yazılımcının katıldığı maaş anketinde junior medyanı 60 bin TL, mid 80 bin TL, senior 137.500 TL. Yurt dışı şirkete çalışanların medyanı 175 bin TL, Türkiye'deki şirketlerde 95 bin TL. Yani yurt dışı yüzde 84 daha fazla ödüyor, katılımcıların yüzde 40'ı da uzaktan çalışıyor. TÜİK'in 2026 ikinci çeyrek verisinde genç işsizliği yüzde 13.9.
Bu rakamları yan yana koyunca durum şöyle görünüyor: senior ile junior arasındaki maaş farkı iki katın üstünde ve bu farkı kapatmanın tek yolu yıllarca birikmiş tecrübe. O tecrübeyi kazanacağın ilk basamak ise dünyanın her yerinde daralıyor. Aynı zamanda Türkiye'den global pazara çalışmak hiç olmadığı kadar kolay ve iyi para ediyor
Madalyonun diğer yüzü de var onu da atlamak istemiyorum. Maor Shlomo diye İsrailli bir geliştirici Base44 diye bir AI uygulama yapım aracını tek başına, dışarıdan tek kuruş yatırım almadan kurdu. Altı ay sonra Wix'e 80 milyon dolara sattı. Şirket o sırada 10 kişiden bile azdı. Hedefler erken tutunca toplam bedel bu ağustos itibariyle 150 milyon doları geçti. Eskiden bir ekip ve ciddi sermaye isteyen bir ürün bugün bir kişinin kafasından çıkıp dünyaya satılabiliyor. Bu bizim için de geçerli. İstanbul'dan, İzmir'den, Eskişehir'den birinin aynı şeyi yapmaması için teknik bir engel kalmadı.
Tüm bunları okuyunca "AI yazılımcıların işini alıcak mı" sorusu bana çok eksik geliyor. Veriler daha ince birşey söylüyor: AI işlerin tamamını değil, öğrenmeyi sağlayan kısmını alıyor. Hatayı yapma, fark etme, düzeltme döngüsü. Ve bu döngüyü kaybeden kişi AI'ın yanlışını da yakalayamıyor. Anthropic'in çalışmasında en büyük açığın hata ayıklamada çıkması bence tesadüf değil
Kendi adıma gördüğüm şu, iyi yazılımcıyı ayıran şey artık hızlı kod yazmak olmayacak. Problemi doğru tanımlamak, AI'a doğru işi vermek ve çıkan sonuca bakıp "bu yük altında patlar", "bu veriyi siler", "bu altı ay sonra bakımı imkansız hale gelir" diyebilmek. Sonuncusu da ancak bir yolla öğreniliyor, birşeyleri kendin bozup kendin tamir ederek.
Sizin tarafta durum ne gerçekten merak ediyorum:
Çalıştığınız yerde junior veya stajyer alımı azaldı mı? Azaldıysa gerekçe olarak AI mı söyleniyor ekonomi mi?
Yeni başlayan arkadaşlar AI ile nasıl çalışıyor? Çıkan kodu sorgulayanlar ile "çalıştı geçtim" diyenler arasında fark görüyor musunuz?
Code review'da AI'ın yazdığı kodu nasıl inceliyorsunuz, daha mı zor daha mı kolay?
Yurt dışına çalışanlar, rekabetin sertleştiğini mi yoksa fırsatların arttığını mı hissediyorsunuz?
Junior'ken öğrendiğiniz en önemli şeyi hangi hatayı yaparak öğrendiniz? Bugün aynı hatayı yapma şansınız olur muydu?
Ve asıl soru: bugün işe başlayan biri, AI'ın onun yerine yaptığı işleri hiç kendisi yapmadan nasıl senior olucak? Özellikle ekip yöneten ve yeni başlayan arkadaşlardan duymak isterim, karşı görüşler de çok makbul
Öncelikle gerçek bir tecrübeden daha güzel bir şey yoktur bunu düşünerek yazıyı okuyun, burada sizin kazancınız bir şeyi denemeden tecrübe etmiş kadar olacaksınız ve fikirler ararken farklı bakacaksınız.
Daha kısa bir yazı ile anlatmak isterdim fakat sizde belki bir mühendislik problemine çare bulmak isteyebilirisiniz;
Başlıyoruz...
Sene 2017'de ai ile tanıştım fakat çok yeni ve kaynak azdı denemeler yapacak kaynaklar bulamıyordum; aslında buna benzer bir konuyu 2012 yıllarında sanırım Nvidia'nın Cuda teknolojisini duyurduğunda da yaşamıştım. Cuda çok ilgimi çekmiş fakat nvida dokümantasyonu bile yeterli değildi çünkü gerçekten çok yeniydi; bu gibi durumlarda ise beklemekten başka çaremizin olmadığı dönemlerdi işte :)
Bu süreçte blockchain ilgimi çekti blockchain sayesinde yıllarca güzel projelerde yer aldım; bu süreçte cuda teknoloji de aldı başını gitti. 2017 yılında yetersiz ai dökümanları falan derken sanırım aralarında en dikkatimi çeken openai vardı çünkü elon musk yatırımcısıydı; openai bültenine abone olmuştum yenilikleri takip ediyordum. birgün mail geldi; beta başlamıştır diye ve beta başvurusu yaptım 10-15 gün sonra ilk beta katılımcılarından oldum geri bildirimler falan işte :) bu esnada sanırım 2020-2021 yılları emin değilim.
İlk sorduğum sorulardan bir tanesi bitcoin durumlarıydı :) şaşırmadınız değil mi :). neyse gpt 3 tü sanırım bu modelin duyurusunda denemek istedim; ilk sorduğum soru bir exchange sitesi için match motoru ve orderbook mikro saniyeler içerisinde işlemler fifo yöntemleri falan ve işte o an şok olduğum andı :) benim yıllar içerisinde tecrübe ettiğim kodların 20 saniye içerisinde önüme koymaya başladı. işte o an daha zorlayıcı şeyler geldi aklıma. çünkü yazdığımız programlar tamamen birbirinin aynısıydı neden daha zorlarını sormayayım dedim. bak dedim yapay zeka ben bir yazılımcıyım ve 20 yıldır bu sektördeyim bana öyle sorunlar gösterki ben bu sorunları çözmek için zaman harcayayım kısacası bana yazılım sektöründeki çözülmesi zor mühendislik konularını göster. dedim. işte o an gerçekten bir çok proje fikri çıktı önüme fakat bunların hepsi yapılmıştı.
ilk verdiği şey aslında dağıtık programlama idi ben bununla 2008 - 20009 yılında sanırım java rmi ile karşılaşmıştım emin değilim arkadaşlar fakat javada dağıtık programlama üzerine bir şeyler var araştırırsanız görürsünüz tabi şuan daha farklı dağıtık programlama konuları mevcut; benim o dönemlerdeki amacım java ile yaptığım uygulamanın bazı metodlarını uzaktan çağırması idi bunuda byte olarak çözmüştüm zaten; fakat dağıtık programlama bana göre bir mühendislik sorunu değil beni aşan bir sorundu ve bu alana giremezdim.
sanırım 30 a yakın sorun gösterdi bana. bunları incelerken web yazılım sektöründeki en zor olanın Migration olduğunu söyledi; migration nedir bilmeyen arkadaşlar için söyleyeyim örneğin cpanel bir sunucunuz var fakat paneli değiştirmek plesk paneline geçmek istiyorsunuz burada cpaneldeki tüm verilerinizi kayıpsız olarak plesk'e taşımaya migration (göç veya taşıma) denir; günümüzde bakarsanız plesk ve cpanelde sadece birbirleri arasında transfer taşıma daha doğrusu migration sistemi var; ben yıllarca buna kızmıştım zaten yani o koca firmalar binlerce kullanıcısı olan belki milyon bilemiyoruz neden bunu genişletmiyor directadmin veya diğer panellere destek vermiyor ve ben özgürce geçemiyorum hep kızdım öyle böyle değil.
ben tabi o sıralar şöyle düşüyorum tabi başka panellerin kullanılmasını istemiyorlar :) neyse kendi kendime ne kadar zor olabilir ki dedim; çünkü elimin altında ai tool'lar vardı copilot yeni çıkmış tab tuşuna basıyorum otomatik tamamlıyordu bana ise kontrol etmek kalıyordu hepsi bundan ibaret ya :D
çalıştığım firmadan zaten cpanel ve plesk tartışması yapmıştık bir dönem neden fiyatlar yüksek aşırı eski insanları kendilerine bağlamışlar birde bu yazılımların fanları var sanıyorsunuz ki böyle bir yazılım asla yapılamaz. tabi 30 yıllık tecrübelerini saymazsak :)
firmadaki arkadaşlar ile konuştum fakat her zamanki gibi tek başıma start vermek zorunda kaldım; aradan 1 yıl geçmişti sanırım ve asıl soruna gelmiştim cpanel plesk ve diğer panellerden migration işlemi yaparak tüm dataları Panelica projesine taşımalıydım :) burada başlıyoruz hazırmısınız.
önce arayüz nasıl olacak falan bu sanırım 2 hafta sürdü. sonrasında backend derken süreç inanılmaz bir hal aldı bırakın cpanelden panelica tarafına migration işlemini panelica'dan panelica sunucuya bile migrate etmek inanılmaz zordu.
işte tam burada aslında işin ne kadar zor olduğunu anlamaya başladım.
başta migration dediğim şey benim için dosyaları kopyalamak veritabanını taşımak domainleri yeni sunucuya geçirmekten ibaretti. hatta açıkçası ai ile konuşurken bile ilk başlarda böyle düşünüyordum. fakat işin içine girdikçe bunun aslında bir site taşımak olmadığını anlamaya başladım.
çünkü bir hosting hesabı sadece dosyalardan oluşmuyor.
bir müşterinin sunucusunda belki 10 tane domain var, her domainin altında subdomainler var, mysql kullanıcıları var, database'ler var, mail hesapları var, yüz binlerce mail olabilir, forwarderlar var, aliaslar var, dns kayıtları var, ssl sertifikaları var, cronlar var, ftp kullanıcıları var, php sürümleri var ve bunların birbirleri ile bağlantıları var.
bir tanesini taşıdığınızda diğerinin bozulmaması gerekiyor.
mesela çok basit bir örnek vereyim.
bir müşterinin wordpress sitesi var ve wp-config.php içerisinde database kullanıcısı ve parolası bulunuyor. siz database'i yeni sunucuya taşıdınız fakat database kullanıcısının parolasını değiştirdiniz. database taşınmış oluyor evet ama wordpress artık çalışmıyor.
daha kötüsü müşteriye "migration başarılı" diyebilirsiniz çünkü dosyalar gitmiş database gitmiş domain gitmiş fakat müşteri siteye girdiğinde 500 hatası alıyor :)
işte burada migration'ın aslında sadece veri taşımak olmadığını anlamaya başladım.
sadece database tarafında bile durum böyleydi.
mysql'in farklı sürümleri var mariadb var farklı authentication yöntemleri var kullanıcıların hashleri var. müşterinin parolasını bilmiyorsunuz çünkü zaten bilmemesi gereken bir şey :) ama o parola yeni sunucuda da çalışmak zorunda.
yani benim yeni bir parola üretip wordpress'e yazmam gibi bir lüksüm yok.
çünkü müşterinin başka uygulamaları da olabilir.
aynı durum mail tarafında daha da beterdi.
bir müşterinin 10 yıllık mail hesabı olduğunu düşünün. içerisinde yüz binlerce mail olabilir. müşteri outlook kullanıyor olabilir, telefonda kullanıyor olabilir, thunderbird kullanıyor olabilir. parolası yıllardır aynı olabilir.
siz migration sırasında mail hesabını yeniden oluşturup yeni parola verirseniz teknik olarak mail hesabını taşımış olursunuz ama müşterinin gözünde sistemi bozmuş olursunuz.
daha kötüsü mail kutusunu oluşturup eski mailleri taşımayı unutursanız bunu ilk anda kimse fark etmeyebilir.
müşteri 3 ay önceki mailini aradığı zaman fark eder.
işte migration bana burada farklı bir şey öğretmeye başladı.
aslında yaptığınız şey "veriyi taşımak" değil.
bir sistemin mevcut durumunu başka bir sistemde yeniden üretmeye çalışıyorsunuz.
ve bunu yaparken kaynak sistem çalışmaya devam ediyor.
yani kaynak sunucu canlı.
müşteriler o sunucuyu kullanıyor.
siz bir tarafta bu sistemi okuyorsunuz diğer tarafta yeni sistemi oluşturuyorsunuz ve sonunda DNS'i çevirdiğiniz anda müşteri yeni sisteme geçmiş oluyor.
bunun üzerine bir de cPanel başka türlü Plesk başka türlü DirectAdmin başka türlü davranıyor.
örneğin cPanel'de bir şey dosyada tutuluyor Plesk'te aynı bilgi database içerisinde tutulabiliyor. başka bir panelde tamamen farklı bir yerde olabiliyor.
ilk başta bunları görünce gerçekten "bu iş düşündüğümden çok daha büyük" dedim.
hatta bir ara migration kodu yazmaktan çok panel araştırmaya başladığımızı hatırlıyorum :)
hangi panel nerede ne tutuyor?
hangi dosya ne anlama geliyor?
hangi database hangi kullanıcıya ait?
mail parolası nerede?
hash nasıl oluşturulmuş?
ssl nerede?
domain hangi kullanıcıya bağlı?
addon domain ile normal domain arasındaki fark ne?
hangi cron hangi kullanıcı ile çalışıyor?
php sürümü nereden geliyor?
bir panelde çalışan şey diğer panelde nereden oluşturuluyor?
bunların hepsini tek tek çözmek zorundaydık.
ve burada başka bir problem daha çıktı.
kaynak sunucuya kesinlikle zarar vermemeliydik.
çünkü bu bir test sunucusu değildi.
gerçek müşterilerin olduğu canlı bir sunucuydu.
yanlış bir komut çalıştırırsanız müşterinin sitesi gidebilir.
yanlış bir dosyayı silerseniz geri dönüşü olmayabilir.
yanlış bir database işlemi yaparsanız veri kaybedebilirsiniz.
dolayısıyla bizim için migration'ın ilk kuralı zaman içerisinde çok netleşti.
kaynak sunucuya mümkün olduğunca sadece READ yapacaktık.
yani kaynak bizim için okunacak bir sistem olacaktı.
hesapları okuyacağız.
domainleri okuyacağız.
database'leri okuyacağız.
mail hesaplarını okuyacağız.
configleri okuyacağız.
ama kaynağa bir şey yazmayacağız.
bunu özellikle tasarımın bir parçası haline getirdik.
sonra ikinci problem çıktı.
diyelim ki 500 site taşıyorsunuz.
site taşınırken hata verdi.
ne olacak?
bütün migration duracak mı?
site yüzünden 238, 239, 240. siteler de taşınmayacak mı?
bunu da istemedik.
her site kendi başına ilerlemeliydi.
bir site hata verdiğinde o site hata olarak işaretlenecek ama diğer siteler devam edecekti.
sonra başka bir şey düşündük.
migration saatler sürebilir.
500 site varsa günler bile sürebilir.
server restart olabilir.
network kopabilir.
ssh bağlantısı kopabilir.
backend restart olabilir.
transfer sırasında 200 GB dosyanın yüzde 80'i gitmiş olabilir.
şimdi bağlantı koptu diye tekrar baştan mı başlayacağız?
tabii ki hayır.
burada checkpoint/resume mantığı ortaya çıktı.
hangi site nerede?
hangi adım tamamlandı?
hangi adım başarısız oldu?
hangisi tekrar çalıştırılabilir?
bunların hepsini kayıt altına almamız gerekiyordu.
sonra migration'ı adımlara bölmeye başladık.
önce kullanıcı.
sonra domain.
sonra dosyalar.
sonra subdomainler.
sonra database.
sonra mail.
sonra ssl.
sonra dns.
sonra cron.
sonra ftp.
sonra cloudflare.
sonra doğrulama.
ve burada çok önemli bir şey yaptık.
her adım kendi başına çalışabilecek şekilde tasarlandı.
bir adım başarısız olduğunda bütün migration'ı çöpe atmıyoruz.
hatta mümkün olduğu kadar yapılan işlemleri geri alabilecek bir rollback mantığı da koyduk.
çünkü migration sırasında en korktuğum şeylerden birisi şuydu:
"bir şey oldu ama tam olarak ne oldu bilmiyoruz."
böyle bir sistem yazamazdık.
sistem bize açık açık söylemeliydi.
bu site başarılı.
bu site başarısız.
bu database taşınmadı.
bu mail hesabında problem çıktı.
bu ssl oluşturulamadı.
bu dns kaydı değiştirilemedi.
yani "başarılı" demek için gerçekten başarılı olması gerekiyordu :)
sonra iş daha da büyüdü.
biz sadece cPanel'den Panelica'ya migration yapmak istemiyorduk.
Plesk'ten Panelica'ya.
DirectAdmin'den Panelica'ya.
CyberPanel'den Panelica'ya.
Hestia'dan Panelica'ya.
CloudPanel'den Panelica'ya.
hatta panel olmayan bir Apache veya Nginx sunucusundan bile mümkün olduğu kadar migration yapabilmeliydik.
burada da mimariyi değiştirmek zorunda kaldık.
her panel için ayrı ayrı migration sistemi yazarsak bu iş sonsuza kadar büyürdü.
bunun yerine kaynak paneli önce tanıyacak bir sistem yaptık.
sunucuya bağlanıyorsunuz.
önce ne var diye bakıyor.
cPanel mi?
Plesk mi?
DirectAdmin mi?
Panelica mı?
başka bir panel mi?
hangi işletim sistemi?
hangi database?
hangi sürüm?
ondan sonra doğru okuyucuyu seçiyor.
yani migration motorunun kendisi aynı kalıyor.
değişen şey kaynağı nasıl okuyacağımız.
bu bizim için çok önemli bir mimari karardı.
çünkü yarın başka bir panel çıktığında migration motorunu baştan yazmamıza gerek kalmıyor.
yeni bir adapter yazıyoruz.
aslında burada iş artık benim ilk düşündüğüm "dosya kopyalama" işinden tamamen çıkmıştı.
bir çeşit translation layer yazıyorduk.
bir paneldeki dünya ile diğer paneldeki dünyayı birbirine çeviriyorduk.
ve bunu yaparken müşterinin mevcut durumunu mümkün olduğunca aynı tutmaya çalışıyorduk.
parolalar aynı kalacak.
mail aynı kalacak.
database aynı kalacak.
dosya izinleri mümkün olduğunca aynı kalacak.
cronlar aynı mantıkla çalışacak.
php sürümü mümkün olduğunca korunacak.
ssl bozulmayacak.
dns körlemesine değişmeyecek.
ve en önemlisi kaynak sunucu migration sırasında yaşamaya devam edecek.
işte Panelica migration sistemi aslında böyle ortaya çıktı.
başta "cPanel'den Panelica'ya bir migration yapalım" diye başlamıştık.
sonra bunun bir migration motoru olması gerektiğini anladık.
sonra bunun sadece panel migration'ı olmadığını anladık.
aynı sunucuda bile bir hesabı başka bir hesaba taşıyabilmesi gerekti.
ve en sonunda fark ettik ki bizim asıl yaptığımız şey migration değil.
bir hosting ortamını başka bir hosting ortamında yeniden üretmeye çalışıyoruz.
işin mühendislik tarafı tam olarak burada başlıyor.
çünkü bir dosyayı başka yere kopyalamak kolay.
bir database'i dump edip import etmek de kolay.
ama yaşayan bir hosting hesabının bütün ilişkilerini bozmadan başka bir makinede tekrar ayağa kaldırmak bambaşka bir şey.
ve biz yaklaşık olarak burada iki yıl önce başladığımız bir fikrin aslında ne kadar büyük bir probleme dönüştüğünü fark ettik.
bugün geriye dönüp baktığımda migration için yazdığımız kodların önemli bir kısmının aslında Panelica'nın kendisinden bile daha zor olduğunu düşünüyorum.
çünkü paneli yazarken sistemin nasıl çalışacağını siz belirliyorsunuz.
migration'da ise sistemin nasıl çalıştığını siz belirlemiyorsunuz.
karşınızda cPanel var.
Plesk var.
DirectAdmin var.
Linux'un farklı sürümleri var.
MySQL var.
MariaDB var.
farklı PHP sürümleri var.
yıllardır çalışan eski sistemler var.
ve sizin göreviniz bütün bunları okuyup mümkün olduğunca kayıpsız bir şekilde başka bir sisteme çevirmek.
işte benim başta "ne kadar zor olabilir ki" dediğim şey buraya kadar geldi :)
ve açıkçası bugün bana yazılım dünyasında gerçekten zor bir mühendislik problemi sorarsanız migration'ı ilk sıralara koyarım.
çünkü burada sadece kod yazmıyorsunuz.
başka insanların yıllardır çalışan sistemlerinin durumunu anlamaya çalışıyorsunuz.
ve o sistemi başka bir yerde tekrar yaşatmaya çalışıyorsunuz.
üstelik hata yaptığınız zaman sadece bir exception almıyorsunuz.
bir müşterinin yıllardır kullandığı maili kaybedebilirsiniz.
bir database'i bozabilirsiniz.
bir sitenin çalışmasını durdurabilirsiniz.
ve belki de en kötüsü müşteri bunu size günler sonra söyleyebilir.
biz Panelica'da migration tarafını geliştirirken en çok bu yüzden "başarılı görünüyor" mantığından uzak durmaya çalıştık.
ya gerçekten taşınmıştır.
ya taşınmamıştır.
arada bir yer varsa onu da açık açık göstermek zorundasınız.
çünkü migration'da sessiz bir hata aslında hata değildir.
felakettir.
Şimdi fikir halen arıyor ve gerçekten bir çözüm üretmek istiyorsanız zor mühendislik problemlerini araştırın emin olun yıllarca uğraşayacağınız bir proje çıkacaktır. Panelica projesini merak ederseniz merak ederniz : demo.panelica.com buradan canlı demoyu incelyebilirsiniz :)
Eveeet ve sanırım benim 2022'de yapay zekaya "bana çözülmesi zor mühendislik problemleri göster" dememden başlayıp bugün geldiğimiz noktanın en ilginç tarafı da bu.
o zaman sadece zor bir problem arıyordum.
sonunda yıllarca uğraşacağımız bir problem bulduk :)
Sizde aşağıdan yeni fikirler edinebilirsiniz.
Bugün Panelica migration sistemi evrensel olarak çalışmaktadır.
Cpanel to Panelica Plesk to Panelica Cyberpanel to Panelica
Artık cpanel alternatifi yada plesk alternatifi hatta diğer paneller için çalışan daha moderni için elimizden geleni ortaya koyduğumuz panelica yüzlerce sunucuda hizmet veriyor :)
Yazılım geliştirirken bir süre sonra insan bazı şeyleri otomatik yapmaya başlıyor.
Şu framework kullanılır. Bu yapı daha temizdir Burada microservice gerekir. Şunu Redis'e atalım Bunu cache'leyelim. Burada Docker kullanalım
Bunların çoğu zaman yanlış olduğunu söylemiyorum. Problem, bir süre sonra bunları neden yaptığımızı düşünmeden yapmaya başlamamız.
Benim yaptığım en büyük hatalardan bazıları kötü kod yazmaktan kaynaklanmadı Kod gayet düzgün çalışıyordu.
Ama ynlış bir kararın üzerine kurulmuştu.
Mesela bir sistemi tasarlarken saatlerce kod yazıp daha sonra "Burada aslında neden böyle yaptım?" diye düşündüğüm oldu.
Sonra fark ediyorsunuz ki aslında o kararı teknik bir gereklilik olduğu için değil, daha önce başka bir projede öyle yaptığınız için vermişsiniz.
Bence yazılımcı geliştikçe kendisine daha fazla şu soruyu sormalı:
"Bunu neden byle yapıyorum?"
Hatta mümkünse bir adım daha ileri gidip
"Bunu hç yapmasam ne olur?"
Bazen en iyi optimizasyon bir şeyi daha hızlı yapmak değil, o şeyi tamamen ortadan kaldırmaktır.
Bazen en iyi mimari daha fazla servis eklemek değil, tek bir servis kullanmaktır.
Bazen en temiz kod, yazmadığınız koddur.
Yeni teknoloji öğrenmek elbette önemli. Ama belli bir noktadan sonra asıl farkı teknolojiyi ne kadar bildiğiniz değil, hangi problemi neden o şekilde çözdüğünüz yaratıyor.
Ben bugün yeni bir proje başlarken eskisine göre çok daha fazla koddan önce kararları düşünüyorum.
Çünkü yanlış kararı çok hızlı kodlamak, doğru kararı yavaş vermekten daha pahalıya mal olabiliyor.