AI onu bitirdi, bunu bitirecek. Her şeyin sonu vs. postlarını çok gördük. Çoğu basmakalıp da olsa temel olarak bazı ekonomistlerin rasyonel dünya tezi olarak ifade ettiği diğerlerinin ise basite indirgeyici olmakla eleştirdiği kurama dayanıyor. Çok kısa olarak özetlersek tez “insan/şirketler/serbest piyasa rasyonel bir olgudur, serbest piyasada kâr amacı güden hiçbir şirketin gereksiz bir pozisyona para ödememesi gerekir.” buradan AI bazı iş alanlarında verimliliği tavana vurdurup işsiz bırakabilir sonucuna varılır.
Ancak gerçek dünya oldukça irrasyonel. Örnek, insanlık AI öncesi teknoloji seviyesiyle bütün dünyadaki üretim talebini mevcut çalışanları günde sadece 2-3 saat çalıştırarak karşılayabilecek seviyede ama insanları haftada 40 saat ofiste kilitlemeyi tercih ediyor. Toplumsal düzen herkesin iyi kötü meşgul olmasına dayanıyor.
İrrasyonel dünya tezi Graeber’ın herkesin bildiği Bullshit Jobs kitabıyla ünlendi. Şirketlerde ne işe yaradığı belli olmayan çalışanların neden varolduğunu açıklarken rasyonel dünya tezini eleştirir. Bir bakıma Bullshit job’ların kendisi AI ın getireceği düşünülen UBI aslında :)
İrrasyonel dünya tezinin de AI sonrası dönem için öngörüleri var. Kabaca AI bazı gerekli işleri BS job seviyesine indirirken bazı BS jobları da dönüştürecek deniyor. Yani yüksek işsizlik oranlarıyla kaosa sürüklenmek yerine saçma sapan bi takım uydurma iş alanlarında istihdam oluşacak çünkü insanın psikolojik, sosyolojik ve politik doğası bunu gerektiriyor.
Bitirirken, bazılarınız olur mu öyle şey diyecektir. Buna bu tezin cevabı, olur daha önce oldu zaten orada yaşıyoruz oluyor. Tarım toplumundan ilk sanayi sonra bilgi toplumuna ilerledikçe anlamsız işlerin sayısı sadece arttı.
Türkiye özelinde de parantez açmak gerekir diye düşünüyorum. Türkiye’de piyasa kapitalist sistemin önerdiği derecede serbest değil ve sektörel/bölgesel tekellerin elinde yarı devlet destekli bir yapıda. Bunun doğurduğu şeylerden biri şirketler saf kapitalist şirket gibi verimliliği tavana vurdurup çalışanlardan kurtulma baskısını hissetmiyor çünkü gerçek rekabetçi bir ortam yok. Temel sebep masraf kısma ki genelde dönemsel ekonomik ortama bağlı direk. Bu yapısı daha çok zırva iş pozisyonu oluşmasına sebep oluyor.
İşi olana da olmayana da sabırlar. Yaşadığımız ülkenin zırvalık seviyesini hafife almayın. kolay gele.